Từ thời Homer,
truyện cổ kể về những chiến binh dũng mãnh đã vượt khỏi Địa Trung Hải,
gieo rắc nỗi sợ hãi tới những đế quốc hùng mạnh nhất thời xa xưa.
Chiến tích của họ được thuật lại qua lời kể của nhiều nhà sử thi.
Họ chiến đấu trong trận chiến thành Troy huyền thoại
và đội quân hùng hậu của họ đã xâm lược Athen.
Jason và nhóm Argonauts khi vượt qua eo biển của người Amazon
phải chật vật tránh những mũi tên chết chóc.
Những chiến binh thiện chiến này
đã đối đầu với những anh hùng mạnh nhất trong thần thoại:
Hercules,
Theseus,
và Achilles.
Và tất cả chiến binh đều là phụ nữ.
Những chiến binh thiện chiến Amazon,
"bình đẳng với đàn ông" về lòng can đảm và tài năng,
rất nổi tiếng trong thần thoại Hy Lạp.
Trận chiến của người Amazon được khắc họa
trên đền Parthenon tại thành Acropolis của người Athen,
tranh họa và tượng người Amazon tô điểm cho đền đài và nơi công cộng.
Các bé gái chơi với búp bê Amazon,
và hình người Amazon được ưa chuộng trong trang trí bình hoa tại Hy Lạp.
Trong văn học và nghệ thuật Hy Lạp,
họ được miêu tả là táo bạo và đầy khát khao,
đồng thời cũng đầy kinh hãi và chết chóc,
và đã phải chịu số phận bi thảm dưới tay những anh hùng Hy Lạp.
Liệu người Amazon chỉ đợn thuần là hình tượng thần thoại hay còn hơn thế?
Từ lâu, họ đã bị cho là sản phẩm của trí tưởng tượng,
như Khổng lồ một mắt và Nhân Ngưu.
Nhưng điều gây tò mò là, trong những câu chuyện từ Ai Cập cổ đại,
Ba Tư,
Trung Đông,
Trung Á,
Ấn Độ,
và Trung Quốc
đều khắc họa hình tượng nữ chiến binh giống với người Amazon.
Và người Amazon cũng được miêu tả không chỉ trong thần thoại mà cả sử sách,
Những nhà văn như Herodotus, Plato, và Strabo đều tin vào sự tồn tại của họ.
Vậy những nữ chiến binh được mệnh danh là người Amazon thật ra là ai?
Các nhà sử học cho rằng quê nhà của người Amazon ở Scythia,
vùng lãnh thổ rộng lớn trải dài
từ Biển Đen tới những vùng thảo nguyên Trung Á.
Nhiều bộ lạc du cư sống tại vùng đất rộng lớn này,
cuộc sống của họ xoay quanh ngựa,
bắn cung,
và chiến tranh.
Nền văn hóa của họ phát triển rực rỡ trong khoảng 1,000 năm từ năm 800 TCN.
Tuy khiến cho người Hy Lạp, Ba Tư, Trung Quốc khiếp sợ,
người Scythia lại không để lại văn tự nào. Nhưng chúng ta có thể biết về họ
qua lời kể cũng như những vật chứng khảo cổ.
Tổ tiên người Scythia là những người đầu tiên cưỡi ngựa
và chính họ đã phát minh ra cung tên cong hai đầu.
Và vì một phụ nữ bắn cung cưỡi ngựa cũng có thể nhanh và mạnh như đàn ông,
nên tất cả trẻ em đều được dạy cưỡi ngựa và bắn tên.
Phụ nữ sát cánh cùng đàn ông trong chiến đấu và săn bắn,
sử dụng vũ khí y hệt nhau.
Môi trường sống khắc nghiệt và lối sống du cư của họ
tạo nên sự bình đẳng trong xã hội.
Điều này làm người Hy Lạp cổ kinh ngạc, vì phụ nữ của họ chỉ sống trong nhà.
Những câu chuyện đầu tiên về người Scythia và người Amazon,
có thể chỉ là lời đồn đoán được phóng đại.
Nhưng khi người Hy Lạp giao thương với khu vực Biển Đen và phía Đông xa xôi,
những phác họa về người Amazon dần rõ nét.
Những khắc họa ban đầu cho thấy họ với vũ khí và trang bị của Hy Lạp.
Nhưng trong những miêu tả về sau,
họ sử dụng cung tên và rìu chiến,
cưỡi ngựa, đội mũ chóp và mặc quần hoa văn,
đặc trưng của cư dân vùng thảo nguyên.
Cho tới gần đây, không ai biết chắc mối liên hệ giữa
người Scythia và Amazon trong thần thoại Hy Lạp mật thiết thế nào.
Nhưng các phát hiện khảo cổ gần đây đã cung cấp vô số bằng chứng.
Hơn 1,000 ngôi mộ hay ụ đất chôn cất đã được khai quật,
chứa đầy hài cốt và vũ khí.
Các nhà khảo cổ, trước đây, phỏng đoán rằng
số vũ khí ấy thuộc về những nam chiến binh.
Nhưng phương pháp phân tích ADN hiện đại
cho thấy khoảng 300 bộ hài cốt được chôn cùng vũ khí
là của phụ nữ trong độ tuổi từ 10 đến 45,
và số lượng được tìm thấy tăng lên mỗi năm.
Những bộ xương nữ mang vết thương do chiến đấu:
sườn bị rạch bởi kiếm,
sọ bị nứt bởi rìu chiến,
và cung tên găm vào xương.
Trong nghệ thuật và văn học cổ điển,
người Amazon luôn được miêu tả là gan dạ và anh hùng.
Tuy vậy, trong văn hóa Hy Lạp nơi đàn ông thống trị,
ý tưởng về phụ nữ mạnh mẽ giành tự do và chiến thắng
dấy lên những cảm xúc trái chiều.
Song, người Hy Lạp cũng bị thu hút bởi tư tưởng bình đẳng này.
Có chăng ẩn sau những câu chuyện ly kỳ về vùng đất Amazon thần bí
là niềm mong ước về sự bình đẳng giữa phụ nữ và đàn ông?