Chris Anderson: Hoş geldin, Bill Gates.
Bill Gates: Teşekkürler.
CA: Pekala. Seni burada görmek harika, Bill.
Bildiğin gibi, bu pandemi hakkında üç ay kadar önce
bir TED sohbeti yapmıştık
ve o sırada -- sanırım Mart'ın sonuydu --
ABD'de 1.000'den az,
dünya çapında da 20.000'den az kişi ölmüştü.
Bugünkü durum ise ABD'de yaklaşık 128.000 can kaybı,
dünya çapında da yarım milyondan fazla.
Bu üç ay içinde oldu,
üç ay içinde.
Bu yılın geri kalanında neler olabileceğine ilişkin teşhisin nedir?
Sen birçok modeli takip ediyorsun.
Sence en iyi ve en kötü ihtimaller neler olabilir?
BG: İhtimallerin aralığı, maalesef, epey geniş.
Örneğin, sonbahara girdiğimizde
Nisan dönemindeki en kötü ölüm oranımızla yarışacak bir ölüm oranımız olabilir.
Çok fazla genç insan enfekte olursa
onlar da er geç, yeniden yaşlı insanları enfekte edecektir,
sonra da virüs bakım evlerine, evsizler barınaklarına,
ölümün çok fazla olduğu olduğu yerlere ulaşacaktır.
Muhtemelen değineceğimiz yenilik konusunda,
-- tanı ve tedavi araçları, aşılar --
o konuda iyi gelişmeler var
ancak hiçbir şey, ABD'de güz döneminin kötü olabileceği gerçeğini değiştirmiyor.
Durum, bir ay önce beklediğimden daha kötü.
Eski hareketliliğimize geri döndük, maske takmıyoruz
ve şimdi virüs, daha önce fazla vaka görülmeyen şehirlere de ulaşmış durumda.
Yani, zorlu bir süreç olacak.
Şu anki ölüm oranımızın altına düşmemiz ihtimali söz konusu değil,
ki bu günde 500 ölüm demek,
ancak daha önce yaşadığımız,
günde 2.000'e yakın kayıp verdiğimiz noktaya yeniden gelme riskimiz çok fazla,
çünkü sosyal mesafeye ve davranış değişikliklerine
Nisan ve Mayıs'ta uyduğumuz kadar uymuyoruz.
Ayrıca bildiğimiz gibi, bu virüs bir miktar da mevsimsel,
yani sıcaklığı, nemi ve evde geçirilen zamanı göz önüne alırsak
enfeksiyonun gücü, sonbahara girdiğimizde daha kötü olacaktır.
CA: ABD için düşünülen olası senaryolarda,
yani, sayılara bakarak bazı tahminler yapıldığında ulaşılan sonuç,
eğer dikkatli olmazsak, bu yıl bitmeden bile
çeyrek milyondan fazla ölüm olacağını gösteriyor.
Dünya çapında da sanırım, yılın sonunda ölü sayısı milyonlarla ifade edilebilir.
Yazın artan sıcaklığın bize yardımcı olduğuna dair kanıt var mı?
BG: Tamamen emin değiller
ancak IHME modeli, Mayıs'ta durumun neden daha kötü olmadığını açıklayabilmek için
sıcaklık ve nem gibi mevsimsel faktörleri kesinlikle kullanmak istedi.
Modeller, dışarıya çıkmamızın ve hareketlilik sayılarının artmasının
daha fazla enfeksiyon ve ölüme yol açmasını bekliyorlardı,
bu yüzden şöyle demek istediler:
"Mayıs'ta ve Haziran'da durumun neden olduğundan daha kötü olmadığını
anlamlandırmak için mevsimselliği kullanmam gerekiyor."
Güney Yarım Küre'de bunu görüyoruz.
Örneğin, mevsimleri tam tersi şekilde yaşayan Brezilya
ve tüm Güney Amerika şimdi büyük bir salgın yaşıyor,
Güney Afrika çok hızlı büyüyen bir salgın yaşıyor.
Neyse ki Avustralya ve Yeni Zelanda'da, yani Güney Yarım Küre'nin son ülkelerinde
vaka sayıları çok az ve çabalamaya devam etmek zorunda olsalar da
"On vakamız var, bu büyük bir sorun. Bunu çözmeliyiz," diyorlar.
Bunlar, sayıları düşürmeyi başaran harika ülkelerden bazıları,
öyle ki testler, karantina ve temas takibi
sayıları sıfıra yakın tutma konusunda işlerine yarıyor.
CA: Nüfus yoğunluğunun daha düşük olması
ve izolasyonun daha kolay olması da yardımcı olmuştur.
Bununla beraber, zekice politikaları var.
BG: Her şey üstel değerlerle gelişiyor, yani biraz iyi çalışma çok yol katediyor.
Bu iş çizgisel değil.
Vaka sayınız ABD'deki kadar fazlaysa temas takibi yapmak çok önemli
ancak vaka sayısını sıfırlamaz.
Düşük sayılarda kalmanıza yardım eder ancak bu çok zorlayıcı olur.
CA: Yani Mayıs ve Haziran'da,
ABD'deki sayılar bazı modellerin tahmin ettiğinden daha iyiydi
ve bunun sebebinin kısmi olarak hava sıcaklığı olduğu varsayılıyor.
Şu an ABD'de gördüklerimizi, endişe verici bir vaka artışı olarak tanımlar mıydın?
BG: Doğru.
Örneğin, New York bölgesinde vakalar bir miktar azalmaya devam ediyor
ama ülkenin diğer kısımlarında, şu an özellikle de Güney'de
bunu dengeleyen artışlar var.
Ayrıca bu bölgelerdeki gençlerde testlerin pozitif çıkma oranı
bazı riskli bölgelerde gördüğümüzden daha fazla.
Açıkça görülüyor ki gençlerin hareketliliği yaşlılardan daha çok arttı.
Yani yaş yapısı şu an çok genç
ancak maalesef çok kuşaklı haneler ve bakımevleri çalışanları yoluyla,
hem etkinin ortaya çıkışındaki gecikme hem de bulaşıcılığın artması ile
yaşlılara geri dönecek ve ölüm oranı tekrar artacak,
şimdi 2.000'lerden 500'lere düşmüş durumda olsa bile.
CA: Bunun bir sebebi de
vaka sayıları ile ölüm sayıları arasında üç haftalık bir gecikme olması mı?
Belki de kısmi olarak,
bazı etkili müdahalelerin yapılmasından
ve artık daha bilgili olduğumuz için
genel ölüm oranının biraz düşmesi olasılığını görebildiğimizden mi?
BG: Evet, aşırı yüklenme olmadığında ölüm oranı her zaman daha düşük.
Hastanelere aşırı yüklenme olduğunda İtalya, İspanya
hatta ilk zamanlarda New York ve kesinlikle Çin --
buralarda oksijen gibi çok temel şeyleri bile sağlamaya imkan yoktu.
Birleşik Krallık'ta yapılan, vakfımız tarafından finanse edilen bir çalışma
iyileştiriciliği kanıtlanmış olan remdesivir dışında
işe yarayan bir madde buldu.
Bu deksametazon ve ağır hastalarda ölüm riskini yüzde 20 düşürüyor.
Bu konularda yapılmış epey plan var.
Hidroksiklorokin hiç pozitif veri oluşturmadı, yani o bitmek üzere.
Hâlâ devam eden birkaç deneme var
ancak şu an denenen şeylerin listesini düşünürseniz,
ki bunlara monoklonal antikorlar da dahil,
sonbahar için daha çok aracımız olacak.
Yani ölüm oranından konu açılmışken iyi haber şu:
Bazı yenilikleri çoktan yaptık ve çok daha fazlası gelecek, sonbaharda bile.
Monoklonal antikorları denemeye başlamalıyız,
beni en çok heyecanlandıran tedavi bu.
CA: Aslında birazdan sana bunun detaylarını soracağım
ama ölüm oranları konusunu toparlayacak olursak --
İyi işleyen bir sağlık sistemini ele alalım,
örneğin hastanelerin aşırı dolu olmadığı haliyle ABD,
sence burada şu an tüm vakalar içinde ölüm yüzdesi yaklaşık olarak nedir?
Yüzde birin altında olabilir mi?
BG: Her vaka tespit edildiyse, evet.
Yüzde birin kesinlikle altındadır.
İnsanlar yüzde 0,4 veya 0,5 olarak tahmin ediyor.
Asemptomatik geçirenleri de hesaba katarsak
muhtemelen 0,5'in de altındadır ve bu iyi bir haber.
Ölüm oranı yüzde beş de olabilirdi.
Bu hastalığın bulaşma dinamikleri,
uzmanların tahmin ettiğinden bile daha karışık.
Asemptomatik ve semptom öncesi bulaşım miktarı
ve "Galiba öksürüyorum," diye fark edilebilen bir tür öksürme olmaması --
çoğu solunum hastalığı öksürük yapar.
Bunun erken dönemlerde yaptığı ise öksürük değil,
şarkı söylemek, gülmek, konuşmak --
hatta, özellikle süper yayıcılar, yani çok yüksek viral yük taşıyan insanlar
virüsü bu şekilde yayıyor.
Bu çok yeni bir şey.
Uzmanlar bile "Bu bizi gafil avladı," diyor.
Asemptomatik yayılım miktarı ve öksürük olmaması
grip ve tüberkülozda pek görülen şeyler değil.
CA: Evet, bu virüsün şeytani bir kurnazlığı.
Peki, asemptomatik bulaş, toplam bulaşın yüzde kaçına denk geliyor?
Tüm bulaşın yarısının semptom öncesi bulaş olduğuna dair bazı sayılar duydum.
BG: Evet, eğer semptom öncesi olanlar sayılırsa
birçok araştırma bunun yüzde 40 olduğunu gösteriyor
ve bir de hiç semptom göstermeyenler var.
Üst solunum yoluna geçen virüs miktarı biraz bağlantısız.
Bazı insanların buralarında çok virüs olup akciğerlerinde çok az olabilir
ve kötü semptomlara yol açan şey akciğerinize aldığınız virüs --
ve diğer organlara ama çoğunlukla akciğerler --
ve bu noktada tedaviye ihtiyacınız oluyor.
Yani, bulaş bakımından en kötü senaryo
üst solunum yolunda çok fazla virüs olup akciğerinde neredeyse hiç olmayan kişiler,
çünkü hastaneye gitmiyorlar.
CA: Doğru.
Bu durumda asemptomatikleri semptom öncesi olanlara eklersek
bulaşın yüzde 50'den fazlası semptom göstermeyen insanlardan mı kaynaklanıyor?
BG: Bulaşı ölçmek daha zor.
Bazı noktaları tespit edebiliyoruz ancak aşıyla ilgili büyük bir soru bu:
Aşı, hastalığı önlemesinin yanında,
ki bunu denemeler gösterecek,
kişinin hastalığı başkasına bulaştırmasını da engelliyor mu?
CA: Bu aşıyla ilgili önemli bir soru, bunu konuşalım
ama oraya gelmeden,
son birkaç ayda virüsle ilgili, onunla savaşma yollarımızı etkileyecek olan
başka sürpriz bilgilerle karşılaştık mı?
BG: Hâlâ süper yayıcıların ayırt edici özelliklerini,
genel profillerini tanımlayamadık
ve belki de hiç yapamayacağız.
Belki de rastgele olan bir şeydir.
Eğer onları saptayabilseydik --
bulaşın çoğundan, virüs yükü çok fazla olan bu birkaç insan sorumlu
ama maalesef, bunu henüz çözemedik.
Bu bulaşma yoluna göre,
eğer hiç kimsenin konuşmadığı bir odadaysanız çok daha az bulaş olur.
Bu yüzden uçaklarda bulaş olsa bile,
sadece yakınlık ölçümüne bakarak bekleyeceğinizden çok daha az
çünkü uçakta, koro veya restoran benzeri kapalı bir ortamda olacağından
çok daha az yüksek sesli konuşma olur ve böyle bir ortamda solumazsınız.
CA: Uçağa binip maske takmayı reddeden birinin etiği hakkında ne düşünüyorsun?
BG: Eğer uçağın sahibi onlarsa sorun yok
ama uçakta başkaları da varsa o insanları tehlikeye atmak demek.
CA: Salgının başlarında, DSÖ insanlara maske takmaları önerisinde bulunmadı
çünkü ön saflardaki sağlık çalışanlarına yetmeyeceğinden endişeleniyorlardı.
Şimdi bakıldığında bu yaptıkları çok büyük bir hata mıydı?
BG: Evet.
Tüm uzmanlar maskenin önemi konusunda pişman --
burada konu yine asemptomatiklere geliyor.
Eğer insanlar Ebola'daki gibi çok semptomatik olsalardı,
o zaman farkında olurdunuz ve kendinizi izole ederdiniz,
yani maske gibi bir şeye ihtiyacınız olmazdı.
Maskenin önemi düşünülünce
tıbbi maskelerin normal maskelerden ayrı bir tedarik zincirinin olması,
normal maskelerin üretiminin kolayca yükseltilebilecek olması,
maske ile semptom öncesi ve asemptomatik bulaşın önlenebilecek olması --
yani bu bir hataydı ama komplo değildi.
Şimdi daha çok bilgi sahibiyiz.
Şu an bile, maskelerin faydası konusundaki hata çubuklarımız
kabul etmek istediğimizden fazla
ama yine de kayda değer bir faydaları var.
CA: Pekala, topluluğumuzdan gelen bazı soruları alacağım.
Ekrana koyalım.
Jim Pitofsky soruyor: "Sizce normalleşme çalışmaları ABD için çok mu erken,
eğer öyleyse, pandemi konusunda sorumlu davranmak kaydıyla
ne kadar ileri gidilmeli?"
BG: Bu soru, örneğin okula gitmenin yararları ile
gidenlerin hastalanma riski arasında nasıl ödünleşim yaptığınız sorusu --
bunlar gerçekten zor sorular.
Hiçbir insanın çıkıp
"Bu ödünleşimi nasıl yapacağımızı biliyorum," diyebileceğini sanmıyorum.
Bulaşın nerelerde sık olduğunu anlayabildiğimizi,
gençlerin de enfekte olabildiğini
ve çok kuşaklı bulaş zincirinin bir parçası olduklarını düşününce
bu ihtimali çıkarmalıyız.
Eğer yalnızca sağlık açısından düşünürsek gereğinden fazla normalleştik.
Akıl sağlığı bakımından
veya aşılara ulaşım gibi normal sağlık hizmetleri bakımından düşünüldüğünde
normalleşmenin faydaları var
ancak bence normalleşmenin bir kısmı faydadan çok risk yarattı.
Örneğin barları bu kadar erken açmak,
bu gerçekten akıl sağlığı için çok mu önemliydi?
Belki de değildi.
Bence normalleşme konusunda pek başarılı olamadık
ve eminim ki araştırmalar yaptıkça
bu kadar hızlı normalleşmememiz gerektiğini fark edeceğiz.
Bir yandan da okul durumu var,
bugün burada otururken bile
şehir içindeki okulların sonbahar planı ile ilgili,
bu konudaki ödünleşimlerle ilgili net bir siyah ya da beyaz görüşe sahip olamam.
Çocukların okula gitmesine izin vermenin çok büyük yararları var
ama risk nasıl ölçülebilir ki?
Fazla vakası olmayan bir şehirdeyseniz
ben yararın muhtemelen orada olduğunu söylerdim
ama bu şaşırabileceğiniz anlamına da gelir.
Vakalar artabilir ve bu sefer bunu değiştirmeniz gerekir
ki kolay bir şey değil.
Benim düşünceme göre, ABD genelinde
okulları açmanın iyi bir ödünleşim olmayacağı çok yer olacaktır.
Bu hastalık, adaletsizliğin her boyutunu daha da kötüleştirdi:
iş türü, internet bağlantısı, okulun çevrimiçi eğitim yapabilme gücü.
Beyaz yakalı çalışanlar --
insanlar itiraf etmekten utansa da
bazıları şimdi daha üretken, evde çalışmanın yarattığı esnekliği seviyorlar
ve diğer insanların birçok yönden zor durumda olduğunu bildiğinizde,
ki çocuklarının okula gitmemesi buna dahil,
bu çok kötü bir his.
CA: Kesinlikle. Sıradaki soruyu alalım.
[Nathalie Munyampenda] "Rwanda'da,
bizim için fark yaratan şey erken müdahale politikaları oldu.
Bu noktada, ABD için ne tür politika müdahaleleri önerirsiniz?"
Bill, senin koronavirüs lideri olarak atanıp
halka konuşma yapma yetkisi alacağın günün hayalini kuruyorum.
Sen ne yapardın?
BG: Benim ve vakfın temel uzmanlık alanı yenilik araçları.
Açıkça görülüyor ki, bazı normalleşme politikaları gereğinden fazla cömert
ancak bu sonuca herkesin varabileceğini düşünüyorum.
Liderliğe ihtiyaç var,
hâlâ büyük bir sorunumuz olduğunu kabul etmek
ve bunu siyasi bir şeye çevirip
"Bu yaptığımız şey harika olmadı mı?" dememek gerek.
Hayır, harika değil
ancak pek çok insan bu durumda, uzmanlar da dahil --
anlamadıkları birçok şey var
ve herkes, nasıl bir adım atmış olursa olsun
bunu bir hafta önce yapmış olmayı diliyor.
Yenilik araçları, vakfın antikorlar ve aşılarla ilgili çalışmaları,
bizim uzman olduğumuz konu bu.
Özel sektör alanının dışındayız,
bu yüzden seçtiğimiz tüm hükûmetlerle ve şirketlerle
tarafsız olarak çalışma olanağımız var.
Özellikle başabaş noktası ürünlerinde,
kaynaklar hangisi için kullanılmalı?
Bunun için bir piyasa sinyali yok.
Uzmanlar "Tamam, bu antikor üretimi hak ediyor, şu aşı üretime layık," demeli,
çünkü ikisi için de sınırlı imalatımız var
ve bu şirketlerarası olacak, ki normalde bu asla olmaz.
Normalde bir şirket icat eder
ve sen de, en iyi seçimden en yüksek hacmi elde etmek için
birçok şirketin üretim tesisini kullanırsın.
Yani ben böyle şeyleri koordine ederim
ancak yenilik tarafını motive etmenin yanında
bizi gelişmelerden haberdar edebilecek,
gerçekçi olacak ve bize doğru davranışı gösterecek bir lidere ihtiyacımız var.
CA: Gerçekten bu konudaki konuşmalarına bakınca
sen de uzman diplomat olmalıymışsın.
Buradaki sıkıntıyı da takdir ediyorum.
Anthony Fauci'yle düzenli olarak görüşüyorsun,
o da çoğu insanın görüşüne göre bu konuda bilge bir ses
ama onun da bir noktada eli kolu bağlı değil mi?
Bu koşullarda normalde oynayabileceği rolün tamamını oynamaya izni yok.
BG: Doktor Fauci, konuşma yetkisinin olduğu bir zamanda ortaya çıktı
ve ifadeleri gayet gerçekçi olmasına rağmen --
alanında saygın biri olarak, o şekilde açıkça konuşmaya hakkı vardı.
Genelde böyle durumlarda temel sözcü CDC olur.
Böyle bir zorunluluk yok
ancak önceki sağlık krizlerinde CDC'deki uzmanların sözcü olmasına izin verilmişti.
Onlar bu işler için eğitim aldı,
bu yüzden bu olayda CDC yerine Fauci'ye güvenmek zorunda olmamız
alışılagelmiş bir durum değil.
Fauci dinlenmeli, o harika bir araştırmacı
ve özellikle aşılar konusunda çok tecrübeli.
Bazı yönlerden, kapsamlı tavsiyeler verme, yani epidemiyoloji tavsiyeleri verme
ve bunları doğru şekilde açıklama pozisyonuna geçti.
Gerektiğinde "Burada bir ikinci dalga olabilir,
o yüzden bu şekilde davranmalıyız," diyebildi.
Sesinin duyulmasına izin verilmesi şahane oldu.
CA: Bazen.
Sıradaki soruyu alalım.
Nina Gregory, "Aşının bulunduğunu varsayarsak
siz ve vakfınız, hangi ülkede ilk aşılamanın yapılacağıyla ilgili
etik soruları nasıl değerlendiriyorsunuz?"
Bill, belki bu fırsatı, aşı arayışının nerede olduğundan
ve bu konudaki haberleri değerlendirirken düşünmemiz gereken anahtar noktalardan
bahsetmek için kullanabilirsin.
BG: Eğer işe yararlarsa şimdilik üç aşı var:
İlki Moderna, maalesef üretimi kolay olmayacak,
o yüzden işe yararsa çoğunlukla ABD odaklı olacak.
Diğer ikisi de Oxford'dan gelen AstraZeneca ve Johnson and Johnson.
Bunlar en erken bulunan üç tanesi.
Hayvanlardan gelen verilerimiz var,
potansiyel olarak iyi görünse de kesin değil,
özellikle de yaşlılarda işe yarayıp yaramayacağı kesin değil.
Önümüzdeki birkaç ayda da insan verilerimiz olacak.
Bu üçü güvenlik ve etkinlik denemeleriyle sınırlandırılacak,
yani istediğimiz sayıda olmasa da, bunları imal edebileceğiz.
Bunları bu yıl bitmeden imal edebileceğiz.
Üçüncü aşamanın başarılı olup olmayacağı
ve bunun yıl bitiminden önce tamamlanıp tamamlanmayacağı konusunda
pek iyimser olamam.
Üçüncü aşama, aşının güvenlik ve etkinlik profilinin iyice değerlendirildiği aşama.
İşte bunlara başlanacak.
Başka yaklaşımlar kullanan dört veya beş aşı daha var,
bunların süreci de üç dört ay geriden geliyor:
Novavax, Sanofi, Merck.
Bunların çoğu için fabrika kapasitelerini finanse ediyoruz,
bu konuda karmaşık müzakereler sürüyor --
Düşük ve orta gelirli denen,
daha yoksul ülkelere ayrılmış fabrikalar açma amacı var.
AstraZeneca ve Johnson and Johnson gibi ölçeklenebilir ürünlere odaklanacağız,
bunların maliyeti daha az
ve kuracağınız tek bir fabrika 600 milyon doz üretebiliyor.
Yani birçok aşı yapısı potansiyel aşamada.
Bu yıl bitmeden önce tamamlanmasını beklemiyorum.
Bu gerçekten en iyi ihtimal.
Şimdi seçenekler birkaç aşı yapısına indi
ve genelde yüksek hata oranı beklenir.
CA: Bill, eğer sen ve vakfın bu resimde olmasaydınız
piyasa dinamikleri, iyi bir aşı adayı ortaya çıktığı anda
zengin ülkelerin tüm mevcut arzı havada kapıştığı bir duruma yol açar mıydı?
Bunları üretmek zaman alıyor
ve yoksul ülkelere pek bir şey kalmazdı --
ancak senin, etkili bir şekilde yaptığın şey,
bu adaylardan bazılarına üretim garantisi ve imkanı vererek
en azından ilk aşı ünitelerinin bir kısmının
yoksul ülkelere gitmesini mümkün kılmak mı?
Bu doğru mu?
BG: Bunu tek yapan biz değiliz ama doğru,
merkezi rolü biz oynuyoruz,
CEPI, yani Epidemik Hazırlık Koalisyonu adını verdiğimiz grubumuz da bizimle.
Avrupa liderleri de bunu onaylıyor.
Bizim, bir yapıya bakıp şu soruları sorabilecek uzmanlığımız var:
"Dünyanın neresinde bunu yapabilecek kapasitede bir fabrika var?
İlk parayı hangisine yatırmalıyız?
Sermayeyi birinden diğerine aktarma kararımız için gereken ölçüt ne olmalı?"
Bu işlerden anlayan bazı özel sektör çalışanlarını bünyemizde barındırdığımız
ve bu konularda güvenilen bir taraf olduğumuz için
işin çoğunu, özellikle de üretim kısmını koordine edebiliyoruz.
Genelde, ABD'den beklenen bunu küresel bir sorun olarak kabul etmesi
ve müdahale etmesi.
Şimdiye kadar, bu yönde bir eylem olmadı.
Kongre'deki ve yönetimdeki insanlarla
bir sonraki yardım fonunun ne zaman geleceğini,
belki bu paranın yüzde birini
tüm dünyaya yardım edebilecek araçlar için harcayabileceğimizi konuşuyorum.
Yani bu mümkün ama pek şansı yok.
Buradaki boşluk, dünyanın buna pek alışık olmaması.
Birçok insan, bizim vakfımız da dahil, devreye giriyor,
yüksek ölüm yüzdeleri, olumsuz etkiler ve sağlık sistemlerinin çökmesi gibi
sorunlardan muzdarip olacak yoksul ülkeler için de bir strateji bulmaya çalışıyorlar.
Avrupa ve ABD'de yüksek ölüm sayıları görmemize rağmen
ölümlerin çoğu gelişmekte olan ülkelerde olacak.
CA: Keşke bir casus olup
Melinda ve seni bu konuda konuşurken dinleyebilseydim
Ne yaptığını bilmesi gereken liderler tarafından işlenen tüm ahlaki "suçlar" --
Demek istediğim, maske takma konusunda örnek olmamak başka,
ortak bir düşman varken ve tüm insanlık olarak cevap vermemiz gerekirken
dünyaya yardım etmeye yanaşmamak
ve hatta bunun yerine,
uluslar arasında, aşı için savaşmak gibi, yakışıksız çekişmeler başlatmak başka.
Bu çok -- elbette, tarih bunu acımasızca yargılayacaktır.
Bu çok mide bulandırıcı.
Öyle değil mi? Bir şey mi kaçırıyorum?
BG: İşler bu kadar siyah beyaz değil.
Şu ana kadar ABD, temel aşı araştırmalarını fonlamak için
tüm ülkelerden fazla para harcadı
ve bu araştırmalar kısıtlanmış değil.
"Eğer paramızı alıyorsan ABD'ye kâr payı vermelisin," diyen bir imtiyaz yok.
Aslında, araştırmanın finanse edildiği derecede veriyorlar,
bu herkes için geçerli.
Fabrikaların finanse edildiği derecede ise, sadece ABD için.
Bu işi zorlaştıran şey ise, tüm küresel sağlık sorunlarında --
çiçek hastalığı eradikasyonuna ABD öncülük etti,
çocuk felci eradikasyonu konusunda ABD liderdi,
elbette CDC, DSÖ, Rotary, UNICEF ve vakfımız gibi partnerlerle birlikte.
Yani dünya -- HIV konusunda da,
Başkan Bush'un liderliğinde -- ancak bu çift taraflı bir şeydi,
PEPFAR denilen şey de inanılmazdı.
Bu on milyonlarca hayat kurtardı.
Durum şu ki, dünya her zaman ABD'den,
en azından masanın başında oturmasını bekledi,
finansal ve stratejik olarak ne yapılacak, fabrikalar dünyaya nasıl yayılacak --
bunlar sadece enfeksiyonun ABD'ye geri dönmesini önlemek
veya küresel ekonomiyi canlı tutmak için olsa bile,
ki ABD'deki işlerin ABD dışında talep görmesi de iyi bir şey.
Yani dünyanın tavrı biraz --
neyin işe yarayıp yaramayacağı hakkında belirsizlikler var
ve dünya "Peki, burada yetkili kim?" diye soruyor.
Şu ana kadar en kötü şey DSÖ'den çekilmekti.
Umarım bir noktada bu zorluğa bir çözüm bulunur,
çünkü DSÖ'nün sağlayacağı koordinasyona ihtiyacımız var.
CA: Başka bir soru alalım.
Ali Kashani, "Dünya çapında, pandemiyle başa çıkma konusunda
özellikle başarılı bulduğunuz bir model var mı?"
BG: Erken önlem almak dışında, bazı etkileyici uygulamalar da var.
Örneğin testi pozitif çıkanları alıp nabız oksimetrelerini takip ediyorsunuz.
Bu, kandaki oksijen doygunluğu seviyesini gösteriyor
ve gerçekten çok ucuz bir detektör.
Böylece onları hastaneye erken yatırmanız gerektiğini anlıyorsunuz.
Tuhaf bir şekilde, hastalar durumlarının ağırlaşmak üzere olduğunu hissetmiyor.
İlginç bir fizyolojik sebebi var ama detayına girmeyeceğim.
Almanya hastalarını bu şekilde takip ederek vaka ölüm oranlarını düşük tuttu.
Elbette, tıbbi tesisler konusuna gelecek olursak
ilk günlerde, kesinlikle iyi niyetle de olsa
solunum cihazlarının gereğinden fazla ve yanlış modda kullanıldığını öğrendik.
Yani doktorlar tedavi konusunda şimdi daha akıllıca davranıyor.
Bence bunların çoğu küresel.
Nabız oksimetresi erken bir indikatör olarak daha yaygın kullanılacak
ama bunun öncüsü Almanya.
Şimdi de tabii, deksametazon -- neyse ki ucuz bir şey, oral
ve üretimini artırmak mümkün.
Bu da küresel olacak.
CA: Bill, senin için kişisel olarak tüm bu sürecin nasıl geçtiğini sormak istiyorum,
çünkü tuhaf bir şekilde, bu konudaki tutkun ve iyi niyetin
seninle bir an bile geçirmiş biri için çok açık olsa da
dışarıda senin hakkında çılgın komplo teorileri var.
Zignal adında, sosyal medya alanını takip eden bir şirketten kontrol ettim.
Diyorlar ki, şu ana kadar, sadece Facebook üzerinde
seni virüsle ilgili bir tür komplo teorisiyle bağdaştıran
dört milyondan fazla gönderi paylaşılmış.
Okuduklarıma göre, bir ankete katılan Cumhuriyetçilerin yüzde 40'ından fazlası
senin halka sunacağın aşının her nasılsa insanların içine bir mikroçip yerleştirip
konumlarını takip edeceğine inanıyormuş.
Bu sayılara inanamıyorum.
Bazı insanlar bunu gayet ciddiye de alıyor
ve hatta bazıları Fox News'te de çıktı.
Bazı insanlar bunu, gerçekten korkunç tehditler yağdıracak kadar ciddiye alıyor.
Bunu kafana takmamak konusunda iyi iş çıkarıyorsun
ama gerçekten, kaç kişi böyle bir pozisyona düşmüştür ki?
Bununla nasıl baş ediyorsun?
Nasıl bir dünyada yaşıyoruz ki böyle yanlış bilgiler ortalıkta dolaşabiliyor?
Bunu düzeltmek için ne yapabiliriz?
Emin değilim.
Komplo teorilerinin olması da çok yeni bir şey.
Microsoft hakkında da münakaşalar oldu
ama onlar en azından gerçek dünyayla bağlantılıydı.
Microsoft gereğinden fazla mı çöktü?
Kesinlikle antitröst problemlerimiz oldu
ama en azından bunların ne olduğunu biliyordum.
Bu çıktığında ise, söylemeliyim ki ilk tepkim dalga geçmek oldu.
İnsanlar bunun uygunsuz olduğunu çünkü durumun ciddi olduğunu söylediler,
insanların aşı olma isteğini kırabileceğini söylediler.
Elbette, aşı üretildiği zaman, bir yönden maskeler gibi olacak:
özellikle de bulaşı önleyen bir aşı olursa,
olabildiğince çok insana ulaşmak, aşının geniş çapta sahiplenilmesini sağlamak
toplum için çok büyük yarar sağlayacak.
Yani buna biraz hazırlıksız yakalandım.
Ne söyleyeceğimi ve yapacağımı bilmiyorum, çünkü bu komplo olayları benim için yeni
ve dedikodulara prim vermeden söyleyebileceğim ne var ki?
Fox News sunucusu Laura Ingraham'ın,
insanları mikroçiplediğimden bahsettiğini düşününce
o anketin sonuçları hiç de şaşırtıcı gelmiyor
çünkü televizyonda duydukları şey bu.
Çok çılgınca.
Açıkça görülüyor ki insanlar gidip virüsbilim çalışmaktansa
daha basit açıklamalar arıyorlar.
CA: TED apolitik bir oluşum ama gerçeğe inanıyoruz.
O yüzden diyorum ki,
Laura Ingraham, Bill Gates'e bir özür ve tekzip borçlusun.
Kesinlikle öyle.
Şu an bunu izliyorsanız ve bir dakika bile olsa
bu adamın bir komployla ilgisi olduğunu düşündüyseniz
beyninizi kontrol ettirmelisiniz.
Çıldırmış olabilirsiniz.
Çoğumuz Bill'i uzun yıllardır tanıyoruz,
bu konudaki tutkusunu ve bağlılığını gördüğüm için söylüyorum:
Siz çıldırmışsınız.
O yüzden artık aşın bunu
ve pandemiyle mücadele gibi gerçek konulara geri dönelim.
Cidden söylüyorum.
Eğer şu an sohbette olan birilerinin önerisi varsa
bu komplo teorilerinden nasıl kurtulacağımızla ilgili
olumlu bir öneri --
çünkü bunlar birbirini besliyor --
"Bunu biliyorum çünkü ben de komplonun bir parçasıyım," falan diyorsanız yazın.
Bilginin güvenilir olduğu bir dünyaya nasıl geri döneceğiz?
Bu konuda iyileşmek zorundayız.
Topluluğumuzdan başka soru var mı?
New York'tan Aria Bendix:
"Vaka artışının ortasındayken enfekte olma riskini düşürmek isteyen biri için
kişisel olarak ne önerirsiniz?"
BG: Eğer evde kalıp dijital görüşmelerle sürdürebileceğin bir işin varsa bu güzel.
Bazı sosyal aktiviteler bile böyle yürütülebilir,
mesela ben arkadaşlarımla hep görüntülü konuşuyorum.
Avrupa'da arkadaşlarım var, kim bilir onları ne zaman görebileceğim
ama konuşmak için düzenli görüşmeler ayarlıyoruz.
Eğer kendini izole edebiliyorsan fazla risk almıyorsundur.
Riski arttıran şey, iş için veya sosyal ortamlarda
diğer insanlarla bir araya gelmek.
Özellikle de vaka sayısı artan yerlerde, zorunlu tutulmayacak olmasına rağmen
umuyorum ki, hareketlilik oranı insanların sorumlu davrandığını
ve ev dışı teması en aza indirdiğini gösterir.
CA: Bill, sana hayırseverlik hakkında soru sormak istiyorum.
Vakfının burada büyük rol oynadığı açık ama genel olarak hayırseverlik hakkında --
Verme Sözü adında bir hareket başlattın,
ölümlerinden önce veya sonra
net varlıklarının yarısını bağışlamaya yemin eden milyarderleri birleştirdin
ancak bunu yapmak çok zor.
O kadar parayı bağışlamak gerçekten zor.
Sanırım sen kendin de, Verme Sözü başladığından beri -- kaç yıl?
On yıl önce olmalı, zamanını tam hatırlamıyorum --
ama o zamandan beri, dünyanın en önde gelen hayırseveri olmana rağmen
net varlığın yaklaşık iki katına çıktı.
Bu kadar parayı, dünyayı daha iyi bir yer yapmak adına
etkili bir şekilde kullanmak zor mu
yoksa dünyanın bağışçıları, özellikle de gerçekten zengin olan bağışçıları,
bunun için bir program hazırlamalı mı?
Mesela, "İşte her yıl için net varlığımın bir yüzdesi.
Belki ben yaşlandıkça bu da artar.
Eğer bu işi ciddiye alacaksam
bu parayı vermeliyim -- bunu etkili bir şekilde yapmanın yolunu bulmalıyım."
Bu adaletsizce ve çılgınca bir soru mu?
BG: Yüzdeyi arttırmak harika olur.
Bizim hem Gates Vakfı hem Verme Sözü olarak temel hedefimiz
insanlara, kendilerini bağlı hissettikleri amaçlar bulmalarında yardımcı olmak.
İnsanlar tutkuları sayesinde verir.
Evet, sayılar biraz önemli
ama dışarıda çözülecek çok sorun var.
Seçimi şöyle yapacaksınız: Hasta birini göreceksiniz,
sosyal hizmetlerden yararlanamayan birini göreceksiniz,
ırkçılığı azaltmaya yarayan bir şey göreceksiniz
ve bu konuda tutkulu olacaksınız, onun için para vereceksiniz.
Ayrıca, elbette bazı hayırseverlik eylemleri düzgün işlemeyecek.
Hayırseverlerin heveslerini arttırmaya hala ihtiyacımız var.
Senin de Audacious Project ile desteklediğin iş birlikçi hayırseverlik --
hayırseverleri bir araya getiren dört beş grup daha var.
Bu harika, çünkü bu şekilde birbirlerinden öğreniyorlar,
birbirlerine güven veriyorlar,
"Ben x kadar para koydum, dört kişi daha buna para koydu,
bu daha çok etki yaratacak," diye düşünüyorlar.
Umarım, belli bir iyiliklerinin iyi gitmediğini öğrendiklerinde bile
bu onlar için zevkli olabilir ve devam ederler.
Yani hayırseverlik oranının yükseldiğini görmek isterim.
Devam eden insanlar için de eğlenceli, tatmin edici bir deneyim
ve hangi aile bireyinin ortak olacağını seçebiliyorsunuz.
Kendim için konuşacak olursam
ben ve Melinda bunu birlikte yapmayı, birlikte öğrenmeyi seviyoruz.
Bazı ailelerde, çocuklar bile aktivitelerde yer alıyor.
Bazen ittirici güç çocuklar oluyor.
Gerçekten çok paranız olduğunda
hâlâ milyon dolarların çok para olduğunu düşünürsünüz
ama milyarlarınız varsa yüzlerce milyonunu vermeniz gerekir.
Kişisel harcamalarınızın aynı seviyede kalması çok büyüleyici.
Bu toplumun kabul edebileceği bir şey
ancak verdiğiniz miktarı arttırmak zorundasınız, yoksa bu vasiyetiniz olur
ve bu durumda yardımlarınızı istediğiniz gibi şekillendiremezsiniz
ve bundan o kadar da zevk almazsınız.
Bunu zorunlu tutmak istemiyoruz
ama evet, sen de ben de hayırseverlere ilham vermek istiyoruz ki
tutkularını ve fırsatları geçmiştekinden çok daha hızlı görebilsinler,
çünkü ırkçılık, hastalık veya başka bir toplumsal sorun olması fark etmeksizin
hayırseverliğin hızlıca gidip yapabileceği yenilikler --
işe yaraması durumunda hükümet de peşinden gidip bunu yaygınlaştırabilir.
Tanrı biliyor ki çözüme ihtiyacımız var,
beklentilerimizi yüksek tutmaya,
zor sorunları çözmemize yarayacak umuda ve ilerlemeye ihtiyacımız var.
CA: Çoğu hayırsever hatta en iyileri bile
her yıl net varlıklarının yüzde birinden fazlasını vermekte zorlanıyor
ancak dünyanın en zenginlerinin, genelde büyük yatırım fırsatlarına erişimi var.
Çoğunun varlığı, her geçen yıl yüzde yedi ile on arasında artıyor.
Gerçekten varlığının yarısını verme şansın olması için, her yıl
varlığının yüzde beş, altı, yedi, sekiz veya onunu vermeyi planlaman gerekmez mi?
Olması gereken şeyin mantığı bu değil mi?
BG: Evet, Chuck Feeney gibi
parasının tümünü bağışlayıp iyi örnek teşkil eden insanlar var.
Hatta Melinda ve ben de bağış oranımızı artırmalı mıyız diye düşünüyoruz.
Dediğin gibi, yatırım konusunda işler birçok yönden iyi gidiyor.
Genel olarak teknoloji servetlerinin durumu iyi,
hatta bu yıl bile, ki bu dünyada yaşananlara tezatlık oluşturuyor.
Ben de hızlanmamız gerektiğine dair bir beklenti olduğunu düşünüyorum
ve hızlanmak için gerekçe de var,
hükûmet birçok ihtiyacı gözden kaçıracak.
Evet, hükûmetin çok parası var ama paranın iyi bir şekilde harcanmasına yardım etmek,
ulaşmadığı yerlere ulaşmasını sağlamak --
ve eğer insanlar gelişmekte olan ülkelere yardım etmeye isteklilerse
o insanların, GSYİH'nin yüzde 15'i kadar çek yazabilecek hükûmetleri de yok,
yani oradaki geniş çaplı sorunlar, pandemiyi bir kenara bırakın,
yalnız ekonominin yarattığı sorunlar bile çok üzücü.
Normalde ileriye giden bu ülkeler için bu durum beş yıl geriye gitmek demek,
hatta bazıları için o kadar sıkıntılı ki ülkenin istikrarı bile tehlikede.
CA: Bill, Melinda ile yaptıklarınıza çok büyük saygı duyuyorum.
Dar bir yolda yürüyorsunuz ve birçok şeyi dengelemeye çabalıyorsunuz
ve dünyayı bütünüyle iyileştirmeye adadığınız zaman ve elbette para
ve tüm bunlara duyduğunuz tutku --
bunlar harika şeyler
ve bize zamanını ayırdığın için sana çok minnettarım.
Çok teşekkürler ve gerçekten, bu yılın geri kalanında da
senin becerilerin ve kaynaklarına her zamankinden çok ihtiyaç duyulacak,
o yüzden iyi şanslar.
BG: Teşekkürler.
Bu eğlenceli bir iş ve ben iyimserim, teşekkürler Chris.