Kur predikuesi Jim Jones themeloi "Tepulli i njerëzve" në vitin 1955,
askush nuk e kishte imagjinuar përfundimin e tyre të tmerrshëm.
Kjo lëvizje religjioze përparimtare fitoi famë dhe mbështetje
nga disa nga politikanët më të njohur të San Franciskos.
Por në vitin 1977, pasi janë zbuluar që po bëjnë shpërlarje truri dhe abuzime,
Jones u zhvendos me disa qindra ndjekës
për ta themeluar një bashkësi "Jonestown" në Guyana.
I ndërtuar si një parajsë utopik, kolonia ishte më shumë si një kamp burgu,
dhe kur një delegacion kongresional erdhi të hetonte mbi kushtet e saj,
Jones zbatoi planin e tij final.
Më 18 Nëntor, 1978, 909 burra, gra dhe fëmijë vdiqën
pasi u detyruan të pinin pijen Flavor Aid të helmuar.
Ai imazh që nga atëherë është përjetësuar si një simbol
për të menduarit njëlloj si një kult,
"Ata pinë helmin".
Sot, ekzistojnë me qindra kulte në tërë botën.
Është e rëndësishme të dimë dy gjëra rreth tyre.
Së pari, jo të gjithë kultet janë religjioze.
Disa janë politike,
të bazuara në terapi,
të fokusuara në vetë-përmirësim,
ose të tjera.
Dhe në anën tjetër,
jo të gjitha religjionet e reja janë si ajo çka ne u referohemi si kulte.
Pra çfarë saktësisht e definon konceptin tonë modern mbi kultet,
dhe pse njerëzit u bashkohen atyre?
Në përgjithësi, kulti është një grup apo lëvizje
me një angazhim të përbashkët ndaj një ideologjie, zakonisht ekstreme
që zakonisht është e mishëruar në një udhëheqës karizmatik.
Ndonëse disa përfundojnë me vdekje si rasti i Jones apo "Porta e Parajsës",
e cila përfundoi si një vetëvrasje masive e 39 personave në vitin 1997,
shumica e kulteve ndajnë disa karakteristika bazë të përbashkëta.
Një kult tipik kërkon një nivel të lartë të angazhimit nga antarët e tij
dhe mban një hierarki strikte,
duke ndarë ndjekësit dhe rekrutët mosdyshues,
nga punët e brendshme të kultit.
Pretendon të japë përgjigje ndaj pyetjeve më të mëdha të jetës
përmes doktrinës së tij,
bashkë me një formulë për të ndryshuar
që e transformon një anëtar të ri në një besimtar të vërtetë.
Dhe më e rëndësishmja, i përdor të dy sistemet: formal dhe joformal
e ndikimit dhe kontrollit për t'i mbajtur anëtarët të bindur,
me një toleracë të vogël për mospajtime të brendshme apo mbikqyrje të jashtme.
Mund të mendosh nëse ndonjë nga këto përshkrime
aplikohen nga religjionet e krijuara.
Në fakt, emri "kultus" fillimisht ka përshkruar
njerëzit që kanë kultivuar një adhurim për një zot të caktuar
duke kryer rituale dhe mirëmbajtur tempuj.
Por me kohën, erdhi situata deri tek përkushtim i tepruar.
Shumë religjione filluan si kulte,
por u integruan në strukturën më të madhe të shoqërisë, ndërsa ato rriteshin.
Një kult modern, në të kundërt, ndan anëtarët e tij nga të personat e tjerë.
Në vend të ofrimit të udhëzimeve për anëtarët e tij, për një jetë më të mirë,
një kult kërkon t'i kontrollojë ata,
nga marrëdhëniet personale e familjare,
deri te mjetet financiare dhe rregullimin e jetës.
Kultet gjithashtu kërkojnë bindje ndaj udhëheqësve
të cilët priren të jenë persona shumë bindës
me nuanca autoritare dhe narcisiste
të motivuar nga paratë, seksi, pushteti ose të trija bashkë.
Përderisa lideri i kultit përdor karizmën personale për të tërhequr ndjekësit e parë
zgjerimi i mëtutjeshëm ndodh si një skemë piramide,
ku anëtarët e parë rekrutojnë antarë të ri.
Kultet janë të afta për të ditur se kë të targetojnë,
zakonisht duke u fokusuar tek personat të ri të zonës,
ose ata që së fundmi kanë përjetuar ndonjë humbje personale apo profesionale.
Vetmia dhe një dëshirë për kuptim
bëjnë një person të ndjeshëm ndaj njerëzve miqësorë që ofrojnë komunitet.
Procesi i rekrutimit është delikat,
nganjëherë merr muaj për të ndërtuar një marrëdhënie.
Në fakt më shumë se 2/3 e antarëve të kultit janë rekrutuar nga një shok,
anëtar i familjes,
apo koleg,
ftesat e të cilëve janë të vështira për tu refuzuar.
Në kult, anëtarët i nënshtrohen formave të shumta të indoktrinimit.
Disa kanë pritjen natyrore për të imituar sjellje shoqërore
ose për të ndjekur urdhërat.
Metoda tjera mund të jenë më intensive
duke përdorur teknika të bindjes detyruese duke përfshirë fajësim, turpërim apo frikë
Dhe në shumë raste, anëtarët mund të vetë-paraqiten me dëshirën për të përkitur
dhe të arrijnë përfitimet e premtuara.
Ambienti i kultit diskurajon mendimin kritik,
dhe nuk lë vend për dyshime
kur të gjithë rreth teje po paraqesin besim absolut.
Si rezultat, konflikti i brendshëm, i njohur si disonanca kognitive,
ju mban të bllokuar,
sa çdo kompromis të bën më të vështirë të pranosh se je mashtruar.
Edhe pse shumica e nuk i çojnë anëtarët drejt vdekjes,
kultet mund të jenë mjaft të dëmshme.
Duke mohuar liritë e të menduarit, të shprehurit dhe të bashkëpunimit,
kultet frenojnë zhvillimin emocional dhe psikologjik të anëtarëve të tyre
një problem i veçantë sidomos tek fëmijët,
të cilët janë të privuar nga aktivitetet dhe fazat zhvillimore normale.
Megjithatë, shumë anëtarë të kultit eventualisht gjejnë një rrugë për të dalë,
qoftë nga ndërgjegjësimi i tyre,
ndihma e familjes apo shoqërisë,
apo kur kulti shpërbëhet për shkak të presioneve apo skandaleve të jashtme.
Shumë kulte janë të vështira për tu identifikuar,
dhe disa, pavarësisht besimeve të tyre të çuditshme
janë të mbrojtura nga liria fetare.
Por kur pratika e tyre përfshin keqtrajtim,
kërcënime,
aktivitete ilegale,
apo abuzim,
ligji mund të intervenojë.
Të besosh në diçka nuk duhet të të kushtojë familjen dhe shoqërinë,
dhe nëse dikush të thotë të sakrifikosh marrëdhëniet e tua,
ose parimet morale për të mirën e përbashkët,
ka shumë mundësi se ata po ju shfrytëzojnë për përfitime të tyre.