Men 6 yoshligimda
sovg'alar oldim.
Mening boshlang’ich sinf o’qituvchimda shunday hayrotomuz g’oya tug'ildi.
U bizni sov’g’alar olish hissiyotini tuyishimiz bilan birga
bir-birimizni maqtashning yaxshi tomonini o’rganishimizni istadi.
Ustozim barchamizni sinfxona oldiga jamladi, hammamizga
sovg’alar sotib olib, ularni burchakka terib qo’ygan edi.
Va u: "Shu yerda turib
bir-birimizni yaxshi so’zlar bilan siylasak-chi?” dedi.
O’z ismingizni eshitsangiz,
sovg’angizni olishga borasiz, so’ng o’tirasiz.
Ajoyib g’oya, to’g’rimi?
Nima o'xshamasligi mumkin?
(Kulgu)
Xo’sh, dastlab biz 40 kishi edik,
va men har gal kimnidir ismini eshitishim bilan
shodligimdan uree deb yuborardim.
So’ng 20 kishi qoldi,
keyin 10 kishi,
undan keyin 5 kishi…
nihoyat 3 kishi.
Va ulardan biri men edim.
Yoqimli so’zlar ulashish to’xtadi.
Men o’sha daqiqada yig’layotgan edim.
Ustozning hafsalasi pir bo’lib,
“Kimdir bu insonlar haqida ham biror iliq so’z aytadimi?”
(Kulgu)
“Hech kim? Mayli, sovg’angizni olingda, joyingizga o'tiring.
O’zingizni yaxshi tuting,
kelasi yil kimdir siz haqda iliq so’z aytar.
(Kulgu)
Tasvirlab berishimdan
buni juda yaxshi esga olishimni bilgandirsiz.
(Kulgu)
Biroq o’sha kuni kim o’zini yomonroq his
qilganini bilmayman. Menmi yoki o’qituvchi?
U jamoani shakllantirish jarayonini 3 nafar 6 yasharlik bolalar
uchun hajviy ko’rsatuvga aylantirganini tushungandir.
Biroq bu kulgili emasdi.
Televizorda odamlar ustidan hazil qilishsa,
miriqib kulardingiz.
Bu kun haqida biror kulgili narsani
eslolmayman. Bu mening bir ko’rinishim edi
va bu vaziyatga, omma oldida rad etilishga qayta duch kelmaslik uchun
o’limga ham tayyor edim.
Bu bir ko’rinishim.
Shiddatli sakkiz yildan so’ng,
shaxrimizga—Beijing, Xitoyga Bill Geyts
nutq so’zlash uchun
tashrif buyurdi
va men uning nutqini eshitdim.
Bu kishi menga yoqib qoldi.
Endi men nima qilishni istashimni bilaman, deb o’yladim.
O’sha kecha oilamga shunday xat yozdim
"25 yoshimgacha
dunyodagi eng katta kompaniyani quraman
va bu kompaniya Microsoftni sotib oladi."
(Kulgu)
Men dunyoni zabt etish g’oyasiga tamoman yopishib oldim.
dominantlik, to’g’rimi?
buni ichimdan to’qiganim yo’q, o’sha xatni yozgandim.
Mana o’sha xat.
(Kulgu)
Buni o’qib chiqishingiz shart emas
(Kulgu)
Qolaversa, bu yomon husnixat, lekin ba’zi muhim so’zlarni belgilab
qo’ydim. Tushunib oldiz.
(Kulgu)
Shunday qilib ...
bu boshqa bir ko'rinishim edi.
dunyoni zabt etuvchi.
Xo’sh, ikki yildan so’ng
menga Amerikaga borish imkoniyati taqdim etildi.
Darhol rozi bo’ldim,
chunki u yerda Bill Geyts yashaydi, to’g’rimi?
(Kulgu)
Bu biznesdagi ilk sayohatim, deb o’yladim.
So’ng, keyingi shiddatli 14 yil.
30 yoshda edim.
Yo’q, o’sha kompaniyani qurmadim.
Hatto boshladim ham.
Men o'zi Fortune 500 kompaniyalaridan birida marketing menejer bo'lib ishlardim.
Bir yerda turib qolganimni bildim.
Bir yerda qotib qoldim.
Nega?
O’sha xatni yozgan 14 yoshli bola qani?
Bunga sabab uning urinib
ko’rmaganligi emas. Bunga sabab har safar menda yangi g'oya
uyg’onganida, biror yangi narsaga urinib
ko’rishni istaganimda,
hatto ishda ham taklif berishni
istardim guruhda odamlar orasida o’z fikrimni bildirishni istardim
o’sha 14 yashar va 6 yashar o’rtasida
doimiy kurash mavjudligini his qildim.
Biri dunyoni zabt etishni,
o’zgarish qilishni istasa,
boshqa biri esa rad javobidan qo’rqadi.
Va har gal o’sha 6 yashar yutib keldi.
Bu qo’rquv hatto o’z kompaniyamni yaratganimda ham meni tark etmadi.
Ha, 30 yoshligimda o’z kompaniyamga ega bo’ldim. Agar Bill Geyts
bo’lishni xohlasangiz,
ertami-kechmi boshlashingiz kerak tog’rimi?
Tadbirkorlik faoliyatim davomida
sarmoya kiritish imkoniyatini qo'lga kiritdim,
keyinroq esa rad etildim.
Bu rad javobi menga azob berdi.
Shunchalik qattiq azoblandimki, shundayoq hammasidan voz kechishni istadim.
Ammo sal o’tib o’yladim.
Bill Geyts oddiygina sarmoya kiritishdan rad etilish tufayli ortga chekinardimi?
Har qanday muvaffaqiyatli tadbirkor shu tariqa chekinadimi?
Aslo.
Ana shunda men buni anglab yetdim.
Ok, yaxshi kompaniya qura olaman.
Yaxshi jamoa yoki yaxshi mahsulot yaratishim
mumkin, biroq shu narsa aniqki,
men yaxshi lider bo’lishim kerak.
Yaxshi inson bo’lishim zarur.
Men buyog’iga o’sha 6 yashar hayotimda hukmronlik qilishiga ortiq qo’yib
bermayman. Uni o’z joyiga qaytarishim kerak.
Shunday qilib onlayn ko’mak izlay boshladim.
Google mening do’stim edi.
(Kulgu)
“Qanday qilib rad etilish qo’rquvini yengga olaman?”
deb qidiruv berdim. Qo’rquv va azoblar qanday paydo bo’lishi
haqidagi bir qancha psixologik maqolalarga ko’zim tushdi.
So’ng bir qancha “Har narsani o’zingga olaverma, shunchaki yengib o’t”
shunga o’xshash ruhlantiruvchi maqolalarni ko’rdim.
Buni kim ham bilmaydi?
(Kulgu)
Biroq nega hanuz qo’rquvdaman?
So’ngra omadim kelib shu vebsaytni topdim.
U radetilishterapiyasi.com deb nomlangan.
(Kulgu)
"Rad etilish Terapiyasi" bu kanadalik tadbirkor tomonidan yaratilgan o’yin.
Uning ismi Jeyson Komeli.
Bu g’oyaning mag’zi shunday: siz 30 kun davomida rad etilish uchun biror narsa
izlaysiz har kuni biror narsada rad etilasiz
va oqibatda bu azob sizga begona bo’ladi.
Bu g’oya menga yoqib tushdi.
(Kulgu)
O’zimga shunday dedim, “Bilasanmi? Men buni
qilmoqchiman va o'zim rad etilish hissini 100 kun tuymoqchiman.
Rad javobini olish uchun o’z g’oyalarimni yaratdim
va undan video blog tayyorladim.
Mana bu mening ishlarim.
Blog shunday ko’rinishda edi.
Birinchi kun ...
(Kulgu)
Notanish kishidan 100 dollar qarz olish.
Ishlayotgan joyimga bordim.
Zinadan tushdim va
stol ortida o’tirgan gavdali kishini ko’rdim.
U qo’riqchiga o’xshab ko’rindi.
Shu sababdan unga yaqinlashdim.
Yurib boryapman
va bu umrimdagi eng uzun yo’l edi, bo'ynimning
orqa qismidagi tuklar tik holatda,
terlayotgandim, yuragim esa gupirlab urardi.
Borib shunday dedim
“Hoy, janob 100 dollar qarz bera olasizmi?”
(Kulgu)
U menga qarab “Yo’q.”
“Nega?” dedi
Men esa “Yo’qmi? Kechirasiz.” dedim. So'ng esa
orqamga o’girilib, qochib qoldim.
(Kulgu)
Juda xijolat tortdim.
O’zimni videoga olgandim,
o’sha kecha o’zimni rad javobi olganimni ko’rayotgandim.
O’zimni qanchalik qo’rquvga tushganimni
ko'rdim. Men xuddi “The 6th Sense” filmidagi boladek
edim. Men arvohlarni ko’rdim.
(Kulgu)
Keyin o’sha kishini ko’rdim.
Bilasizmi, u unchalik qo’rqinchli emasdi
U to’lachadan kelgan, yoqimtoy yigit edi.
va u hatto mendan “Nega?” deb so’radi.
Rostdan ham, u buni tushuntirib berishimni so’radi.
Ko’p narsalar aytishim mumkin edi.
Tushuntirib berishim mumkin edi. U bilan kelishib
olishim mumkin edi. Bularning
birortasini qilmadim. Qo’limdan
kelgani yugurish bo'ldi. Bu xuddi hayotimning mikrodunyosiga
o’xshashini his qildim. Har gal rad etilishimni his
qildimmi, oyog’imni qo’limga olib yuguraman.
Bilasizmi nima?
Keyingi safar nima bo’lishidan qat’iy
nazar, hech qayerga ketmayman.
Vaziyatni qo’lga olaman.
2-kun: “Burger to’ldirish” imkonini so’rash
(Kulgu)
Burger oshxonasiga borib, tushlikni yeb oldim
va kassir oldiga borib, shunday dedim:
Salom, burger to’ldirib berasizmi?
(Kulgu)
U chalkashib ketdi. “Burger to’ldirish nima degani?”
(Kulgu)
Shunday dedim “Xo’sh, bu xuddi ichimlik to’ldirib berishga o’xshaydi, lekin
o’rniga burger” U: “Uzr, bizda burger to’ldirishning
imkoni yo’q” dedi. (Kulgu)
Ana shunda rad javobini oldim. Ketib qolsam bo’lardi, biroq bunday qilmadim.
Shunday dedim, “Burgerlaring menga yoqadi,
oshxonangiz ham chakkimas,
burger to’ldirish imkoniyatini berganlaringda
sizlarni yanada yaxshi
ko'rardim. (Kulgu)
U esa “Mayli, menejerimga buni aytaman, ehtimol
bunday imkoniyat berilar, ammo bugun qila olmaymiz” dedi.
Keyin ketdim.
Ha aytgancha, menimcha ular hech qachon
burger to’ldirish imkoniyatini joriy etmagan.
(Kulgu)
Menimcha, ular hali ham
ishlamoqda. Biroq, ilk marotaba men his etgan hayot-mamot tuyg’usi
endi yo’q,
negaki vaziyatni o’z qo’limga oldim,
chunki ketib qolmadim.
O’zimga “Ajoyib, men allaqachon buni o’rganyapman.
Zo’r” dedim. So'ng 3-kun:
Olimpiya donutlariga ega bo’lish.
Ana shunda hayotim butunlay o’zgarib ketdi.
Krispi Kremega bordim.
U Qo’shma Shtatlarning
janubi-sharqiy qismida joylashgan donutlar do’koni edi.
Ular bu yerda ham borligiga ishonchim
komil. Ichkariga kirib:
“Olimpiya simvollariga o’xshash donut tayyorlab bera olasizmi?
Oddiy qilib aytganda, 5 ta donutni birlashtirasiz…” dedim.
Ularning bunga rozi bo’lmaydi, to’g’rimi?
Donut tayyorlovchi meni o’ta jiddiy qabul qildi.
(Kulgu)
U qo’liga qog’oz olib,
uning ranglari va halqalarini yoza boshladi.
“Buni qanday tayyorlashim mumkin?” dedi.
15 daqiqadan so’ng esa,
u qo’lida Olimpiya halqalariga o’xshash quti bilan chiqdi.
Juda hayajonda edim.
Bunga ishona olmasdim.
Men o’sha kun olgan video esa Youtubeda besh million kuzatuvchiga ega bo’ldi.
Dunyo ham bunga ishona olmayotgan edi.
(Kulgu)
Shu sababdan men gazetalar, tok-shoular, barchasining
mavzusiga aylandim.
Shu tariqa mashhur bo’ldim.
Ko’plab insonlar email orqali: “Qilayotgan
ishlaringiz hayratlanarli” deb yoza boshlashdi.
Biroq bilasizmi, shon-shuhrat va mashhurlik menga hech narsa bermadi.
Mening chin istagim o’zimni o’rganish
va o’zgartirish edi.
Shu tariqa men 100 kunlik rad etilishni
o’yin maydoniga, tadqiqot
loyihasiga aylantirdim. Nima o'rgana olishim
mumkinligini ko’rmoqchi edim.
Natijada ko’p narsalar o'rgandim.
Ko’plab sirlardan boxabar bo'ldim.
Misol uchun, shunga amin bo’ldimki, agar men chekinmasam,
rad javobini olsm, "yo'q"ni
“ha” ga aylantira olishim mumkin.
Sehrli so’z esa, “nega?”
Bir kuni qo’limda gul bilan bir notanish kishining uyiga bordim, eshikni
taqillatib, shunday dedim:
shu gulni sizning tomorqangizda eksam bo’ladimi?
(Kulgu)
U esa “Yo’q” dedi. Eshikni yopishidan
oldin unga shunday dedim
“Negaligini bilsam bo’ladimi?
U “Tomorqaga ekkan hamma narsani
payhon qilib yuboradigan itim bor.” dedi. Gulingiz
isrof bo’lishini xohlamayman.
Gul ekmoqchi bo’lsangiz, ko’chani kesib o’tib Konniga ayting.
U gullarni yoqtiradi.
Xuddi shunday qildim.
Ko’chani kesib o’tib, Konnining eshigini
qoqdim. U meni ko’rib quvonib ketdi.
(Kulgu)
Va yarim soatdan so’ng
Konnining tomorqasida shu gul paydo bo’ldi.
Hozir uning yaxshiroqligiga
ishonchim komil. (Kulgu)
Biroq, ilk rad etilishdayoq ortga chekinganimda
U kishi menga ishonmadi,
negaki men ahmoqman,
tuzuk kiyinmaganligim,
yaxshi ko’rinishda bo’lmaganim uchun deb o’ylardim.
Bular sababli emas. Sababi
men taklif etgan narsa uning istagi bilan mos kelmagan-
-ligida edi. U menga ishonch bildirib, kelishuv
qoidalariga asosan yo'l ko'rsatdi.
Men yo’nalishni o’zgartirdim.
Kunlardan bir kun
so’zlarim bilan ha javobini olish imkoniyatini
oshirish mumkinligini bilib oldim.
Misol uchun bir kuni Starbucksga bordim
va menejerdan “Starbucks mezboni bo’lsam maylimi? deb so'radim.
U shunday ohangda “Starbaks mezboni, u nima degani?
“Wallmart mezbonlarini bilasizmi?” dedim.
Bilasizmi, ular do’konga kirishingizdan oldin sizga salom beradi va
aslida hech narsa o’g’irlamasligingizga ishonch
hosil qilishadi? Starbucks xaridorlariga Wallmart ruhini ulashaman.
(Kulgu)
Xo’sh, bu yaxshi fikrligiga ishonchim komil emas.
Aslida, bu yaxshimasligini aniq bilaman.
U esa qarab, “Ha”
Uning ismi Erik,
“Bilmasam.” dedi. U meni shu
tariqa tinglayotgan edi. “Bilmasam.”
Undan “Bu g’alatimi?”deb so’radim.
U esa “Bu judayam g’alati.” dedi.
Biroq shuni aytishi bilan uning munosabati butunlay o’zgardi.
Aftidan, u barcha shubhalarini chetga surib qo’ydi.
U “Mezbon bo’lishingiz mumkin, lekin
o’ta g’alati tuyulmasin”
dedi. (Kulgu)
Keyin 1 soat davomida Starbucksga mezbonlik qildim.
Tashrif buyurgan har bir xaridorga
salom berib, dam olish kuni zavqini ulashdim.
Ha aytgancha, sizning qaysi kasbga yo’nalganligingizni
bilmayman, mezbonlik
qilmang. (Kulgu)
Bu o’ta zerikarli edi.
Bu qo’limdan kelishini angladim, chunki men “Bu g’alatimi?” deb so’radim.
Men undagi shubhani tilga oldim.
“Bu g’alatimi?” deb so’rashim g’alati kishi emasligimni anglatadi.
Bu aslida xuddi unga o’xshab fikrlayotganimni, bunga
g’alati narsa sifatida qarayotganimni anglatadi.
Qayta-qayta shunga amin
bo'ldimki, savol so’rashdan oldin odamlarda mavjud bo’lishi mumkin
bo'lgan shubhani aytganimda, ularning
ishonchini qozondim.
Menga ha deb javobini berish ehtimolli
oshdi. So’rash orqali hayotimdagi orzularga erishishim mumkinligiga
amin bo’ldim..
Mening to’rt avlodim o’qituvchilik qilgan,
buvim menga doim shunday der edilar,
“Jia, seni qo’lingdan hamma narsa keladi,
lekin o’qituvchi bo’lsang zo’r bo’lardi”
(Kulgu)
Biroq men tadbirkor bo’lishni istagandim,
o'qituvchi bo'lmadim. Lekin ta’lim berish bir umrlik orzuyim edi.
“Kollejda dars berishni
so’rab ko’rsamchi?” dedim. O'sha paytlar
Ostinda yashardim. Shu sabab
Ostindagi Texas Universitetiga borib
professor eshigini qoqdim, “Talabalaringizga dars o’tsam bo’ladimi?”
deb so'radim. 1-2 urinishda hech narsaga erishmadim.
Chekinmay, davom ettirdim.
Va uchinchi urinishimda professorni lol qoldirdim.
U “Hali hech kim bunday qilmagan” dedi.
Slaydlarim va darslarim bilan tayyorlanib kelar edim.
U “Qoyil, bularni ishlata olaman. Ikki oydan
so’ng kelsangizchi? Sizni o’quv dasturimga joylashtiraman.” dedi.
Va ikki oydan so’ng, men o’qita boshladim.
Bu men. Ehtimol, meni ko’ra olmaysiz. Yomon surat.
Bilasizmi, ba’zida yorug’lik sizni rad etadi?
(Kulgu)
Lekin...
Darsni tugatib, u yerdan ko’zimda yosh bilan chiqdim.
Chunki, bor yog’i so'rash
orqali hayotdagi orzularimga erishish mumkinligi haqida o’yladim.
Men har doim bularning barchasini bajarishim kerak,
ya’ni eng zo’r tadbirkor bo’lishim yoki o’qitish uchun PhD olishim kerak deb
o'ylardim. Yo’q, men shunchaki
so'radim va o’qita oldim.
Sizga yaxshi ko’rinmayotgan ushbu rasmda
Martin Lyuter King iqtibosini keltirgandim.
Nega deysizmi? Chunki o’z tadqiqotimda shunga amin bo’ldimki, dunyoni o'zgartira
oladigan, yashash tarzimiz va fikrlash tarzimizni
o’zgartiruvchi insonlar ilk va qattiq tanqidga uchragan insonlar bo’lishgan.
Martin Lyuter King,
Mahatma Gandi, Nelson Mandela kabi insonlar
va hatto Iso Masih ham.
Bu insonlar ularning aslida qanday insonligini rad javobi aniqlashiga
qo'yib bermadi. Rad etilishdan so‘ng unga bildirgan munosabati ularning aslida
kimligini aniqlashga qo'yib berdi
Ular rad etilishga iliq qarashgan. Rad etilishdan saboq olish uchun
bu insonlar kabi bo'lish
shart emas va mening vaziyatimda rad javobi
menga tekkan la'nat,
mening qo’rquvim edi. U meni butun umr ta’qib etdi, men esa undan qochayotgandim.
So’ng men u bilan kelishishni boshlab
uni hayotimdagi eng katta tuhfaga aylantirdim.
Rad etilish qanday qilib imkoniyatga ayla- nishi mumkinligi haqda o’rgata boshladim.
Insonlarga rad etilish qo’rquvini yengish
uchun yordam berishda blogimdan, nutq va
yaqinda chop etilgan kitobdan, hatto bu uchun hozirda yaratayotgan texnologiyamdan
foydalanaman. Hayotda rad etilganda,
keyingi safar qiyinchilik yoki
mag’lubiyatga uchraganingizda, uning
imkoniyatlari haqida o’ylab ko’ring.
Chekinmang. Agar u bilan
iliqlik o’rnatsangiz,
u sizning ham tuhfangizga aylanishi mumkin.
Rahmat.
(Qarsaklar)