Wyobraź sobie, że mieszkasz w małej wiosce
i żywi cię głównie pobliski staw rybny.
Dzielisz go z trzema innymi osobami.
Na początku jest w nim tuzin ryb, które się rozmnażają.
Co noc na każdą parę ryb przypadnie nowa rybka.
Żeby zmaksymalizować zapasy żywności,
ile ryb dziennie trzeba złowić?
Pomyśl chwilę.
Załóżmy, że rybka natychmiast dorasta,
a staw na początku jest pełny,
zignorujmy też takie czynniki jak płeć złapanej ryby.
Odpowiedź? Jedną, i to nie tylko ty.
Najlepszy sposób na zwiększenie zapasów żywności każdego mieszkańca
to złowienie tylko jednej ryby dziennie przez każdego z rybaków.
Oto jak to działa.
Jeśli każdy mieszkaniec złapie jedną rybę, to na noc pozostanie osiem ryb.
Z każdej pary powstaje jedna rybka
i znów następnego dnia w stawie będzie tuzin ryb.
Jeśli ktoś złowi więcej niż jedną rybę, liczba par reprodukcyjnych spadnie,
a populacji nie uda się odbić.
W konsekwencji ryby znikną ze stawu,
a czwórka mieszkańców będzie głodować.
Staw rybny to tylko jeden z przykładów klasycznego problemu
zwanego tragedią wspólnego pastwiska.
Zjawisko po raz pierwszy opisał w broszurze naukowej
w 1833 roku ekonomista William Forster Lloyd
w dyskusji o nadmiernym wypasie bydła
na wspólnych terenach wiejskich.
Ponad 100 lat później ekolog Garret Hardin powrócił do tej koncepcji
żeby opisać, co dzieje się, gdy wiele jednostek
współdzieli ograniczone zasoby,
takie jak pastwiska,
obszary połowowe,
przestrzeń życiowa,
a nawet czyste powietrze.
Hardin dowodził, że te sytuacje przeciwstawiają
krótkotrwały interes własny dobru wspólnemu
i kończą się źle dla wszystkich,
prowadząc do nadmiernego wypasu,
przeławiania,
przeludnienia,
zanieczyszczenia
i innych problemów społecznych i środowiskowych.
Istotą tragedii wspólnego pastwiska
jest możliwość zaistnienia sytuacji, w której czerpiąca korzyści jednostka
rozkłada negatywne skutki swoich działań na więcej osób.
Żeby zobaczyć, co to oznacza, wróćmy do naszego stawu.
Każdy rybak jest zmotywowany
do złowienia tylu ryb, ile się da.
Tymczasem każde osłabienie zdolności reprodukcyjnej ryb
odczuwa cała wioska.
W obawie przed przegraną z sąsiadami rybak dojdzie do wniosku,
że w jego interesie jest złowienie dodatkowej ryby
lub dwóch,
a nawet trzech.
Niestety do tego samego wniosku doszli pozostali rybacy
i to właśnie jest tragedią.
Krótkotrwały indywidualny zysk na dłuższą metę nie służy nikomu.
To uproszczony przykład, ale tragedia wspólnego pastwiska
obecna jest również w bardziej złożonych systemach w prawdziwym życiu.
Nadużywanie antybiotyków dało krótkoterminowe zyski
w produkcji żywności i leczeniu powszechnych chorób,
ale również doprowadziło do ewolucji odpornych na antybiotyki bakterii,
zagrażających całej populacji.
Elektrownia węglowa produkuje tanią energię dla klientów
i daje zyski właścicielom.
Korzyści są odczuwalne w krótkim okresie,
ale zanieczyszczenia z obróbki węgla przedostają się do atmosfery
i pozostają w niej przez tysiące lat.
Są też inne przykłady.
Zaśmiecanie,
niedobór wody,
wycinka lasów,
korki uliczne,
a nawet zakup wody butelkowanej.
Jednak ludzie dowiedli już nie raz, że potrafią robić rzeczy niezwykłe.
Tworzymy umowy społeczne,
zawieramy porozumienia wspólnotowe,
wybieramy rządy
i uchwalamy prawa po to,
żeby ochronić kolektyw przed zapędami jednostek.
Nie jest to proste i oczywiście nie zawsze nam się udaje.
Ale ludzkość w najlepszym wydaniu pokazała, że potrafi rozwiązać te problemy
i może robić tak dalej, jeśli zapamiętamy lekcję Hardina.
W tragedii wspólnego pastwiska
to, co jest dobre dla wszystkich, jest dobre dla każdego z nas.