"Aan wat gemeenschappelijk is voor de meesten
wordt het minste zorg besteed." -- Aristoteles, Politika
Stel je als gedachte-experiment voor dat je leeft in een klein dorp
en je voor voedsel afhankelijk bent van de lokale visvijver.
Je deelt de vijver met drie andere dorpelingen.
De vijver begint met een dozijn vissen en de vissen planten zich voort.
Voor elke twee vissen komt er elke nacht één jonkie bij.
Hoeveel vis moet je elke dag vangen om je voedselvoorziening te maximaliseren?
Neem even de tijd om erover na te denken.
Neem aan dat de jonge vissen gelijk volwassen zijn,
dat de vijver op volle capaciteit begint
en negeer factoren zoals het geslacht van de vis die je vangt.
Het antwoord is één en dat geldt niet alleen voor jou.
Je maximaliseert de voedselvoorziening voor alle dorpelingen
als elke visser elke dag slechts één vis vangt.
Reken maar even mee.
Als elke dorpeling één vis vangt, blijven er ’s nachts acht vissen over.
Elk paar vissen produceert één jonkie,
en de volgende dag is de vijver weer op peil met twaalf vissen.
Als iemand er meer dan één vangt, vermindert het aantal reproductieve paren
en kan de populatie zich niet meer herstellen.
Uiteindelijk zal de vis in de vijver verdwijnen,
waardoor de dorpelingen allemaal verhongeren.
Deze visvijver is slechts één voorbeeld van een klassiek probleem,
‘de tragedie van de meent’ genoemd.
Dit werd voor het eerst beschreven in een pamflet
van econoom William Forster Lloyd in 1833
in een bespreking van overbegrazing door vee
op gemeenschappelijke grond in dorpen.
Meer dan 100 jaar later blaast ecoloog Garrett Hardin het concept nieuw leven in
om te beschrijven wat er gebeurt
als veel mensen allemaal een beperkte hulpbron delen,
zoals grasland,
vangstgebieden,
woonruimte,
zelfs zuivere lucht.
Hardin voerde aan dat in deze situaties
eigenbelang op korte termijn inbreuk maakt op het algemeen welzijn,
wat uiteindelijk slecht is voor iedereen.
Het resulteert in overbegrazing,
overbevissing,
overbevolking,
vervuiling
en andere sociale en milieuproblemen.
Het belangrijkste kenmerk van een tragedie van de meent
is dat het een individu de mogelijkheid geeft om te profiteren
en eventuele negatieve effecten af te schuiven naar de grotere populatie.
Om te begrijpen wat dat betekent, gaan we opnieuw naar onze visvijver.
Elke individuele visser is gemotiveerd
om zoveel mogelijk vis voor zichzelf te vangen.
Ondertussen heeft elke daling van de voortplanting van de vissen
zijn weerslag op het hele dorp.
Van schrik om minder te hebben dan zijn buren,
besluit een visser dat het in zijn voordeel is
om een extra vis te vangen,
of twee,
of drie.
Helaas komen andere vissers tot hetzelfde besluit,
en dat is de tragedie.
Optimaliseren voor jezelf op de korte termijn
komt op de lange termijn niemand ten goede .
Dat is een vereenvoudigd voorbeeld, maar de tragedie van de meent
speelt ook in meer complexe systemen van het echte leven.
Het overmatig gebruik van antibiotica
heeft geleid tot korte-termijnwinsten in de veehouderij
en bij de behandeling van veel voorkomende ziekten,
maar resulteerde ook in de opkomst van antibiotica-resistente bacteriën,
die een bedreiging vormen voor de gehele bevolking.
Een kolencentrale produceert goedkope elektriciteit voor haar klanten
en winst voor de eigenaren.
Deze lokale voordelen zijn nuttig op de korte termijn,
maar vervuiling door mijnbouw en verbranding van kolen
verspreidt zich door de hele atmosfeer
en blijft daar duizenden jaren lang.
Er zijn nog andere voorbeelden.
Zwerfvuil,
watertekorten,
ontbossing,
files,
zelfs het kopen van flessenwater.
Maar de menselijke beschaving heeft bewezen in staat te zijn
tot bijzondere dingen.
We maken sociale contracten
en gemeenschappelijke afspraken,
we kiezen overheden
en formuleren wetgeving.
Dit alles om ons collectieve zelf
te beschermen tegen onze eigen individuele impulsen.
Het is niet gemakkelijk en het lukt ons vrijwel nooit helemaal.
Maar mensen op hun best hebben laten zien dat we deze problemen kunnen oplossen
en we kunnen dat blijven doen als we ons Hardins les herinneren:
wanneer de tragedie van de meent van toepassing is,
is wat goed is voor ons allemaal, goed voor ieder van ons.