Cim Krou qanunları
haqda danışmışıq və son videoda
1876-cı ildə qalmışdıq.
1876-cı ildə Respublikaçı namizəd
Raterford Heys ilə Demokrat Samuel Tilden
arasında mübahisəli prezident seçkiləri oldu.
Nadir hal idi ki, Tilden xalqın səsini
qazanmışdı, lakin seçkiləri
Heys qazandı.
Konqresdə prezident seçkilərinin necə başa çatacağı haqda
qarşıdurmalar olsa da, nəhayət,
1877-ci il güzəşti adlı arxa plan sövdələşməsinə
nail oldular.
Bu güzəştə görə, Respublikaçılar və
Demokratlar Heysin prezident olması
barədə razılığa gəldilər.
Əvəzində, Cənubu- xüsusən də
Luiziana və Cənubi Karolinanı
işğal edən milli qüvvələr
14-cü düzəlişi və ya afromerikalıların
bərabər vətandaşlı olmalarını
qəbul edəcək,
öz sərhədlərinə geri dönərək
Cənubun siyasətinə
bir daha
qarışmayacaqdılar.
1877-ci il güzəşti ilə
Respublikaçılar Partiyası
afroamerikalıların hüquqlarının
arxasında durdu və
bir partiya olaraq
irqi bərabərliyi təmin etdi.
Bəs nə üçün bunu etdilər?
Düşünürəm ki, onlar yorulmuşdular
və təslim oldular.
Xatırlayın ki, 1865-ci ildə bitən
Vətəndaş müharibəsindən 12 il keçməsinə baxmayaraq
Federal qoşunlar hələ də Cənubda idi.
--
1873-cü ildə iqtisadi böhran
baş verdi.
Böyük Böhranı demək olar ki,
ABŞ-ın yeganə iqtisadi tənəzzülü kimi görürük,
lakin bundan əvvəl dövlət, təxminən, 20 illik
yüksəliş və eniş dövrünü yaşamışdı.
1873-cü ildəki böhran nəticəsində
insanların çoxunda Cənubun yenidənqurmasına ayırmaq üçün
çox az pulları var idi.
Deyərdim ki, bu, irqçilik və Şimaldakı
əmək hərakatənın bir hissəsidir.
Ağ vətəndaşlar Vətəndaş Müharibəsindən
getdikcə uzaqlaşdıqca,
şimallılar arasında ləğvetmə ruhu azalırdı.
19-cu əsrin sonları ABŞ-da irqləşmə dövrü idi,
çünki Cənubi və Qərbi Avropadan bir çox
etnik siniflər ölkəyə daxil olurdu.
Bu dövr həmçinin
Sosial Darvinizm dövrü
də adlanır.
--
Lakin irqlər arasında irqi müxtəlifliyin
və iyerarxiyanın təfsiri təkcə cənubda deyil,
bütün ABŞ-da daha geniş baş verdi.
1877-ci ildə Federal qoşunlar
Cənubu tərk etdilər,
bu da o demək idi ki, afroamerikalıları
Cənub hökumətindən qoruyan
heç kim olmayacaqdı. Hökumətin qəbul etdiyi
qanunları isə Cim Krou qanunları adlandırırıq.
Bu, həmçinin afroamerikalıların
səsvermə hüququna mane olan,
ağdərililər ilə qaradərililərin nikahına qadağa qoyan,
avtobunun arxasında oturmağı,
fəvvarələrdən istifadə etməyi
və bunun kimi bu gün də qüvvədə qalan
digər Cim Krou qanunlarını qadağan edən
qanunlar idi.
İndiki qanunların bəziləri
bu 14-cü düzəlişdə olan qanunlarla-
qanun irqi hədəf ala bilməz,
ABŞ-da doğulmuş hər kəs qanun altında eynidir
qanunları ilə
ziddiyyət təşkil edir.
--
1896-cı ildə Homer Plessi adlı şəxs
ağ qatar vaqonunda oturduğu üçün həbs edildi.
--
Əslində, o, 1896-cı ildə qatar vaqonlarında olan ayrı-seçkiliyin
konstitusiya baxımından doğru olub-olmadığını
yoxlamaq istəyirdi. Onun işi Ali Məhkəməyə qədər gedir
və qərar verilir ki, yaşayış məskənləri ayrı olduğu müddətdə
irqi ayrı-seçkilik də normaldır.
--
Nəzəri olaraq, ayrı yaşayış məskənləri
ağdərililər və qaradərililər üçün bərabər olsa da,
əslində elə deyildi.
Əslində, bu qeyri-bərabərliyi nəzərdə tutan ayrılıq idi.
NAACP 1954-cü ildə Braun və Təhsil Şurası
məsələsinə müdaxilə edəcək və
"ayrı, lakin bərabər" doktrinası ləğv ediləcək.
Lakin 1877-1954-cü illər arasında Cim Krou qanunları
bütün Cənub əyalətlərində
hökm sürürdü.
Cənubdakı bu hallar
həqiqətən dəhşətli idi.
Şimalda irqi ayrı-seçkilik çox az idi.
Lakin cənubda ayrı-seçkilik qanunları və
bu qanunların tətbiqi üçün zorakılıqlar var idi.
Şimalda de-fakto ayrı-seçkiliyi
xüsusən mənzil və iş ayrı-seçkiliyindən
ibarət idi.
Hətta 1954-cü ildəki Braun və
Təhsil Şurasının qərarı
ABŞ-da ayrı-seçkiliyə son qoymadı.
Sadəcə Şimalda ayrı-seçkiliyə,
həmçinin de-fakto ayrı-seçkiliyinə
son qoymağa çağırırdı.
Əsas diqqət Vətəndaş Hüquqları Hərəkatına yönəlirdi.
Düşünürəm ki, Cim Krou dövrünün əsl fəlakəti
belə olmalı deyildi.
1876-cı ildə prezident seçkilərində Federal Hökumət
afroamerikalıların hüquqlarını qorumaqdan
az-çox imtina etmişdi.
Federal hökumət təslim olmasaydı,
cənubda həyatın necə olmasını
təsəvvür etmək maraqlıdır.
Bəlkə çox fərli olardı, ya da dəyişməzdi.
--
Əvəzində, ABŞ afroamerikalıları
100 ilə yaxın cəmiyyətdə 2-ci sinif olmağa
məhkum etmişdi.