Co dwie sekundy na świecie ktoś dostaje udaru mózgu.
Jedna na sześć osób dozna udaru w którymś momencie swojego życia.
Udar pozbawia komórki mózgowe tlenu,
jest jednym z najczęstszych powodów śmierci
oraz główną przyczyną kalectwa, któremu można zapobiec.
Przy udarze kluczowa jest szybka pomoc,
która często pomaga uniknąć trwałego uszkodzenia mózgu.
Ale co powoduje udar?
I jak wygląda leczenie?
Mózg stanowi tylko 2% masy ciała,
ale zużywa ponad 20% tlenu we krwi.
Tlen dociera do mózgu przez system tętnic.
Tętnice szyjne zaopatrują w tlen przednią część mózgu,
a tętnice kręgowe tylną część.
Połączone ze sobą tętnice
dzielą się na mniejsze naczynia,
które dostarczają tlen miliardom neuronów.
Przerwanie przepływu krwi wstrzymuje dostawę tlenu
i komórki mózgowe obumierają.
Może do tego dojść w dwóch sytuacjach.
Udar krwotoczny występuje na skutek wylewu krwi przez przerwane naczynie.
Jednak częściej dochodzi do udaru niedokrwiennego,
kiedy zakrzep blokuje naczynie i zatrzymuje dopływ krwi.
Jak powstają zakrzepy?
W rzadkich przypadkach nagłe zaburzenie rytmu serca
uniemożliwia prawidłowy skurcz przedsionków serca.
To spowalnia przepływ krwi,
przez co płytki krwi, czynniki krzepnięcia i włóknik zlepiają się ze sobą.
Zakrzep wędruje do tętnic i naczyń krwionośnych
dostarczających krew do mózgu,
aż dotrze do takiego, przez które nie może się przecisnąć.
Wtedy dochodzi do zatoru,
który odcina dopływ tlenu kolejnym komórkom.
Mózg nie ma receptorów bólowych, więc nie czujemy samego zatoru.
Ale niedobór tlenu spowalnia czynności mózgu,
więc może mieć nagłe i zauważalne skutki.
Na przykład jeśli dotknięty obszar jest odpowiedzialny za mowę,
słowa chorego mogą brzmieć niewyraźnie.
Jeśli udar dotyczy obszaru mózgu kontrolującego ruchy mięśni,
może spowodować niedowład, często tylko jednej strony ciała.
Kiedy do tego dochodzi, ciało próbuje to zrównoważyć,
zmieniając kierunek przepływu krwi do dotkniętego obszaru,
ale nie jest to idealne rozwiązanie.
W końcu komórki pozbawione tlenu zaczynają obumierać,
prowadząc do poważnego albo trwałego uszkodzenia mózgu.
Dlatego tak ważne jest uzyskanie natychmiastowej opieki lekarskiej.
Terapią pierwszego rzutu jest lek dożylny
zwany tkankowym aktywatorem plazminogenu,
który rozbija zakrzep
i umożliwia ponowny przepływ krwi w zagrożonej tętnicy.
Lek podany w ciągu kilku godzin
znacznie zwiększa szanse przeżycia
i uniknięcia trwałych konsekwencji.
Jeśli nie można podać tkankowego aktywatora plazminogenu,
bo pacjent przyjmuje pewne leki,
ma skłonność do poważnych krwawień
albo zakrzep jest wyjątkowo duży,
lekarze mogą przeprowadzić wewnątrznaczyniową trombektomię.
Kontrast uwidacznia naczynia krwionośne pod wpływem promieni rentgena,
a lekarz wprowadza długą, cienką i giętką rurkę zwaną cewnikiem
do tętnicy w nodze
i manewruje nim, aż dotrze do zatoru.
Przez cewnik przechodzi stent.
Po dotarciu do zatoru rozwija się i chwyta go.
Wraz z usunięciem cewnika zakrzep zostaje wyciągnięty.
Leczenie trzeba podjąć najszybciej, jak to możliwe,
żeby zachować czynności mózgu.
Niezbędne jest więc szybkie rozpoznanie udaru.
Po czym poznać objawy udaru?
Oto trzy szybkie sposoby.
1. Poproś chorego o uśmiechnięcie się.
Krzywy uśmiech i opadający kącik ust mogą wskazywać na porażenie mięśni.
2. Poproś o podniesienie ramion.
Opadnięcie jednego z nich może świadczyć o udarze.
3. Poproś o powtórzenie prostego słowa albo wyrażenia.
Jeśli mowa jest niewyraźna albo dziwna,
oznacza to, że obszar mózgu odpowiedzialny za mowę jest pozbawiony tlenu.
To tak zwany test FAST, gdzie T oznacza Time, czyli czas.
Jeśli zauważysz któryś z tych objawów, niezwłocznie zadzwoń po pogotowie.
Od tego może zależeć życie.