1600'lü yıllarda,
Hollanda Doğu Hindistan Şirketi, yüzlerce gemiyle tüm dünyada
altın, porselen, baharat ve ipek ticareti yürütüyordu.
Fakat bu devasa operasyonu yürütmek masraflıydı.
Bu maliyetli seferleri finanse etmek için
şirket sivil vatandaşlara yöneldi.
Yani geminin kârından pay karşılığında
seferlere destek için para yatıracak bireylere.
Bu yöntem, şirketin daha büyük seferleri finanse edebilmesini sağladı.
Hem şirketin hem de onun akıllı yatırımcılarının kârı arttı.
Bu hisseleri Avrupa'daki liman ve kahvehanelerde satarak
Hollandalı şirket, farkında olmadan dünyanın ilk borsasını icat etmiş oldu.
O zamandan beri şirketler, her türlü işe destek bulmak için
istekli yatırımcılardan fon sağlıyorlar.
Günümüzde ise borsayı anlamaya kendini adamış okullar, kariyerler,
hatta televizyon kanalları mevcut.
Fakat modern borsalar ilk hallerine oranla çok daha karmaşık.
Peki, bugün şirketler ve yatırımcılar borsayı nasıl kullanıyor?
Piyasaya girme kararı alan yeni bir kahve şirketini ele alalım.
Şirket önce büyük yatırımcılara kendini tanıtacaktır.
Bu şirket onlara mantıklı gelirse
ilk yatırımı yaparlar.
Sonra şirketin ilk halka arzına mali destek sağlarlar.
Böylece şirket resmi olarak halka açılır.
Bu şirketin kâr getireceğine inanan şirket veya bireyler hisse satın alabilir.
Hisse almak, bu yatırımcıları kısmi patron haline getirir.
Onların yatırımı şirketin büyümesini sağlar.
Şirket başarı kazandıkça
artan sayıda alıcı, potansiyeli görür ve hisse almaya başlar.
Hisselere talep arttıkça
hisse fiyatları da yükselir, sonraki alıcılar için maliyet artar.
Halihazırda satılmış olan şirket hisselerinin değeri yükselir.
Şirket açısından artan ilgi,
ne kadar insanın bu fikre yatırım yapmaya istekli olduğunu gösterir.
Yeni girişimlerin fonlanmasını,
şirketin piyasa değerinin artmasını sağlar.
Ama bir sebeple şirket daha az kârlı görünmeye başlarsa
tam tersi de gerçekleşebilir.
Yatırımcılar hisselerinin değer kaybedeceğini düşünürse
şirket daha fazla değer kaybetmeden
kâr etmek ümidiyle hisselerini satacaklardır.
Hisseler satıldıkça ve hisse talebi düştükçe
hisse fiyatları
ve beraberinde şirketin piyasa değeri düşer.
Şirket yeniden kârlı görünmeye başlamazsa
yatırımcılar büyük zarara girebilir.
Bu arz talep gelgiti birçok faktörden etkilenir.
Şirketler piyasa güçlerinin kaçınılmaz etkisi altındadır.
Dalgalanan ham madde fiyatları,
üretim teknolojisindeki değişimler
ve değişen iş gücü maliyetleri gibi.
Yönetim değişiklikleri, olumsuz reklam,
yeni yasalar ve ticaret politikaları yatırımcıları endişelendirebilir.
Elbette ki
birçok yatırımcı değerli hisseleri satmaya
ve kişisel çıkarını gözetmeye hazırdır.
Piyasanın her günkü gürültüsünü yaratan tüm bu değişkenler
şirketlerin başarılı ya da başarısız görünmesini sağlar.
Şirketin borsada değer kaybediyor görünmesi,
genellikle yatırımcı kaybına
ve böylece gerçek değerin düşüşüne yol açar.
Piyasaya güven düzeyinin ekonomik patlamalardan mali krizlere kadar
her şeyi tetikleme gücü vardır.
İzlemesi güç olan bu değişken nedeniyle
çoğu profesyonel, hızlıca para kazanmaya çalışmaktansa
uzun vadeli, güvenilir yatırımı yeğler.
Ancak bu ziyadesiyle öngörülemez sistemde
başarı şansını arttırma çabasındaki uzmanlar,
sürekli yeni araçlar geliştiriyorlar.
Ama borsa yalnızca zenginlere ve güçlülere mahsus bir yer değil.
İnternetin yükselişiyle
küçük yatırımcılar da
büyük yatırımcıların yaptıklarını aynen yapıp hisse satın alabiliyor.
Bu karmaşık sistemle ilgili kendini eğitenlerin sayısı artıyor.
Onlar da hisse alıp satıyor,
inandıkları işlere para yatırıyor,
finansal hedeflerinin peşinden gidiyor.
İlk adım, kendine yatırım yapmak.