Velen onder ons ervaren wel eens een trauma in hun leven.
Soms komen we ervan af zonder langetermijneffecten.
Maar bij miljoenen mensen blijven deze ervaringen hangen
en veroorzaken symptomen zoals flashbacks,
nachtmerries
en negatieve gedachten die het dagelijks leven beïnvloeden.
Dit fenomeen,
post-traumatisch stresssyndroom genoemd,
of PTSS,
is geen persoonlijk falen;
het is eerder een behandelbare stoornis van bepaalde biologische mechanismen
die het ons mogelijk maken om te gaan met gevaarlijke ervaringen.
Om PTSS te begrijpen,
moeten we eerst begrijpen hoe de hersenen allerlei beproevingen verwerken,
zoals de dood van een geliefde,
huiselijk geweld,
verwondingen of ziekte,
misbruik,
verkrachting,
oorlog,
auto-ongevallen
en natuurrampen.
Deze gebeurtenissen kunnen gevoelens oproepen van gevaar en hulpeloosheid
die het alarmsysteem in onze hersenen activeren
dat bekend staat als de 'vecht-vlucht-bevries'-reactie.
Als dit alarm afgaat,
gaan de hypothalamus, hypofyse en bijniersystemen,
bekend als de HPA-as,
samenwerken om signalen te versturen naar het parashympathische zenuwstelsel.
Dat is een netwerk dat communiceert met de bijnieren en de interne organen
om lichaamsfuncties te regelen zoals hartritme,
spijsvertering
en ademhaling.
Deze signalen starten een chemische 'waterval' op
die het lichaam overstroomt met verschillende stresshormonen
die fysiologische veranderingen opwekken die het lichaam voorbereiden
om zichzelf te verdedigen.
Ons hart gaat sneller kloppen,
we ademen sneller,
onze spieren spannen zich op.
Zelfs wanneer de crisis voorbij is,
kunnen verhoogde stresshormonenniveaus nog dagenlang aanhouden,
wat zich uit in zich onrustig voelen,
nachtmerries
en andere symptomen.
Bij de meeste mensen verdwijnt dit na enkele dagen tot maximum twee weken
wanneer hun hormoonspiegels zich stabiliseren.
Maar een klein percentage van degenen die een trauma ervaren,
hebben aanhoudende problemen
- die soms tijdelijk verdwijnen, om dan na enkele maanden terug boven te komen.
We begrijpen niet helemaal wat er in de hersenen gebeurt,
maar één theorie is dat het stresshormoon cortisol
de 'vecht-vlucht-bevries'-reactie constant activeert
terwijl het de hersenwerking vermindert, wat tot enkele negatieve symptomen leidt.
Deze symptomen kun je vaak in vier categorieën verdelen:
ingrijpende gedachten, zoals dromen en flashbacks,
herinneringen aan het trauma vermijden,
negatieve gedachten en gevoelens, zoals angst, boosheid en schuldgevoel,
en 'reactieve' symptomen zoals snel geïrriteerd zijn en moeite om te slapen.
Niet iedereen heeft al deze symptomen,
of ervaart ze even vaak of met dezelfde intensiteit.
Als problemen langer dan een maand duren, wordt er vaak PTSS vastgesteld.
Genetica,
constante, overweldigende stress
en heel wat risicofactoren zoals reeds bestaande mentale aandoeningen
of gebrek aan emotionele steun,
bepalen waarschijnlijk mede of iemand PTSS zal ontwikkelen.
Maar de onderliggende oorzaak is nog steeds een medisch mysterie.
Wat het omgaan met PTSS ook lastig maakt, is de vatbaarheid voor triggers,
fysieke en emotionele stimuli
die de hersenen associëren met het oorspronkelijke trauma.
Dit kunnen alledaagse belevingen zijn die van nature uit niet gevaarlijk zijn
maar toch de aanzet geven naar fysieke en emotionele reacties.
Bijvoorbeeld: de geur van een kampvuur
kan een herinnering oproepen waarbij je ingesloten zit in een brandend huis.
Bij iemand met PTSS
activeert deze herinnering dezelfde neurochemische 'waterval'
als bij het oorspronkelijke voorval.
Het roept dezelfde gevoelens terug op van paniek en hulpeloosheid
alsof ze het trauma volledig opnieuw beleven.
Deze triggers proberen te ontwijken, die soms onvoorspelbaar zijn,
kan leiden tot isolatie.
Het zorgt dat mensen zich ongewaardeerd voelen,
genegeerd
of misbegrepen,
alsof er op een pauzeknop in hun leven gedrukt werd
terwijl de rest van de wereld verdergaat.
Maar, je hebt bepaalde keuzes.
Als je denkt dat je PTSS hebt,
is de eerste stap om een evaluatie te vragen aan een specialist
die je kan begeleiden naar verschillende mogelijke hulpmiddelen.
Psychotherapie kan erg effectief zijn bij PTSS,
omdat het de patiënten helpt de triggers beter te begrijpen.
Ook bepaalde medicijnen kunnen symptomen draaglijker maken,
net zoals zelfhulpoefeningen, zoals mindfulness en regelmatig bewegen.
Wat moet je doen als je tekenen van PTSS opmerkt bij een vriend of familielid?
Sociale steun, aanvaarding en empathie zijn de sleutels tot hulp en herstel.
Laat ze weten dat je gelooft wat ze vertellen over wat ze ervaren
en dat je ze hun reacties niet kwalijk neemt.
Als ze ervoor openstaan,
moedig hen dan aan om een diagnose en een behandeling te zoeken.
PTSS werd vroeger 'de verborgen wonde' genoemd,
omdat het tot uiting komt zonder zichtbare fysieke kenmerken.
Maar al kunnen we de ziekte niet zien, we kunnen er wel gewoon over praten.