ကျွန်မ ၁၄ နှစ် အရွယ်တုန်းက
ကျွန်မ မိသားစုဟာ အီသီယိုးပီးယားက ညီလေးတွေကို မွေးစားဖို့ စီစဉ်နေခဲ့တယ်။
တစ်နေ့တွင် ကျွန်မ အမေက
"သူတို့ရဲ့ မွေးနေ့ကို တို့ဘယ်လို ထည့်ရေးကြမလဲ" မေးလာတယ်။
"သူတို့ မွေးတဲ့နေ့ကို ရေးရမယ်ဟာ ရှင်းနေတဲ့ဟာပဲ။"
ရယ်စရာကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။
အဲဒါနဲ့ မေမေ ရှင်းပြတာက၊
"ကောင်းပြီ၊ Kristen၊
နင့် ညီလေး တစ်ယောက်ဆီမှာမှ မွေးစာရင်းမှ မရှိတာ၊
ဒီတော့ သူတို့ မွေးနေ့ကို ဘယ်ရှာလို့ ရနိုင်မလဲ။"
ကျွန်မ ဘာပြောရမှန်း မသိခဲ့ပါ။
ဒီနေ့၊ ၂၀ ကြာသွားတာတောင် ကျွန်မ အဲဒီကိစ္စကို ဆက်ပြီး ကြိုးစားနေရတုန်းပါ၊
ကျွန်မညီလေးတွေရဲ့ မွေးစာရင်း မရှိတဲ့ ပြဿနာကို
ဖြေရှင်းဖို့အစား ကျွန်မဟာ အဲဒီပြဿနာအတွက်
ယေဘုယျ ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာဖို့ အားထုတ်နေတယ်။
မွေးစာရင်းဟာ နိုင်ငံတကာရေးရာနဲ့ ဘယ်လိုမှ ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်ပါသလဲ။
အဲဒါကို ဖြေကြားနိုင်ဖို့ ကျွန်မတို့ဟာ နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးမှုရဲ့ ဇာတ်မြစ်ကို
လူ့အခွင့်အရေး ကိစ္စကို လေ့လာဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်းဟာ
ပထမဦးဆုံး အကြိမ်အဖြစ်
နိုင်ငံအားလုံးရှိ ပြည်သူအားလုံးတို့အတွက် လက်ခံကျင့်သုံးရမယ့်
အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးနဲ့ဂုဏ်သိက္ခာများကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပါတယ်-
အပိုဒ် ၆၊ ဥပဒေရှေ့မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံယူပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
တနည်း၊ တရားဝင် သက်သေခံမှု ရှိရပါတယ်။
ကလေးတွေအတွက် အဲဒါဟာ မွေးစာရင်းပါ။
အဲဒါဟာ အားလုံးနဲ့ဆိုင်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဖြစ်တာတောင်
ဒီနေ့တွင် လူတစ်ဘီလီယံတို့ဟာ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းမှ မရှိဘဲ နေထိုင်နေကြရတာဟာ
ကျွန်မတို့ ခေတ်ထဲက အကြီးမားဆုံး လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု ဖြစ်နေပါတယ်၊
ဒီအကြောင်းကို ဘယ်သူမှ သိကြပုံ မရပါဘူး။
ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနဲ့ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ရှိနေချိန်မှာ
ကမ္ဘာပေါ် နေထိုင်သူတိုင်းဆီမှာ တရားဝင် သက်သေခံ လက်မှတ်ရှိရေး ကိစ္စဟာ
သိပ်အရေးကြီးပုံ မရပေမဲ့
အဲဒါဟာ သိပ်အရေးကြီးပါတယ်။
ကျွန်မရဲ့ အလုပ် အစောပိုင်းတုန်းက
ကျွန်မဟာ လူမှုရေးဝန်ထမ်းနဲ့အတူ Mumbai မြို့ထဲက ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်မှာ လုပ်ခဲ့ဘူးရာ၊
ငယ်စဉ်ကတည်းက ပိုလီယို ရောဂါကြောင့် ခါးအောက်ပိုင်း လေဖြတ်နေခဲ့တဲ့
ကလေးမရဲ့ ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ဖို့ ကြိုးစားနေခဲ့ကြတယ်။
သူ့အိမ်ကို ကျွန်မတို့ရောက်တော့
သူမဟာ ကြမ်းပေါ်မှာ လှဲနေတာ တွေ့ရတယ်။
သူ့ခြေထောက်တွေဟာ ကူးစက်ထားတဲ့ အနာတွေနဲ့ သိပ်ကို ဆိုးဝါးနေပြီး
သူမဟာ အာဟာရချို့တဲ့နေခဲ့တယ်၊
သူမဟာ ကျောင်းဆိုလို့ ဘယ်တုန်းကမှ မတက်ခဲ့ရပါ၊
သူဟာ မှောင်မည်းနေတဲ့ ဒီအခန်းထဲမှာပဲ တသက်လုံးလိုလို နေထိုင်ခဲ့ပုံရတယ်။
သူ့အိမ်က ထွက်လာတော့ ဒီကိစ္စအတွက် ဘယ်လို စီစဉ်မလဲ လူမှုရေးဝန်ထမ်းကို မေးကြည့်တော့
သူမက "ကောင်းပြီ၊ ပထမဦးဆုံး သူ့အတွက် မွေးစာရင်း လုပ်ပေးရမယ်"လို့ ဖြေပါတယ်။
ကျွန်မ နည်းနည်းလေး ထိတ်လန့်သွားခဲ့တယ်။
"နေစမ်းပါဦး၊ သူ့အတွက် လူမှုရေး အကူအညီအချို့ စီစဉ်ပေးဖို့နဲ့
ပိုလုံခြုံတဲ့ နေအိမ်၊ ကျောင်းသွားဖို့ စီစဉ် မပေးသင့်ဘူးလား" မေးကြည့်တယ်။
"အဲဒါတွေ လုပ်ပေးဖို့အတွက် မွေးစာရင်း ရဖို့ လိုတာပါ" သူမကရှင်းပြတယ်။
တရားဝင် အထောက်အထားမရှိရင်
အဲဒီသူကို အစိုးရက အသိအမှတ် မပြုနိုင်ပါဘူး။
တရားဝင်မရှိတဲ့လူဟာ အစိုးရ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို မရနိုင်ပါဘူး၊
ပြီးတော့ အစိုးရဟာ သိထားတဲ့ လူတွေအတွက်သာ
ဝန်ဆောင်မှုတွေကို စီစဉ်ပေးနိုင်တာပါ။
အဲဒါကြောင့် ပုံမှန်လုပ်ပေးရမယ့် ကာကွယ်ဆေးထိုးမှုထဲ သူတို့ မပါဝင်ကြပါဘူး။
တရားဝင် အထောက်အထားမရှိတဲ့ လူတွေကို ထည့်မ တွက်တဲ့ အပြင် ကာကွယ်မှုလည်း မရကြပါဘူး။
အဲဒီလို လူတွေဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲက အဆင်းရဲဆုံး သူတွေ ဖြစ်ကြပြီး
ပထုတ်ခံထားကြရတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတွေပါ။
သူတို့ဟာ လူကုန်ကူးမှုရဲ့ သားကောင်တွေပါ။
ဇာတိနေရာမှာတောင် ဘယ်လို မှတ်တမ်းမှာ မရှိခဲ့ဘူး ဆိုတော့
အဲဒီလိုလူကို ရှာဖွေမရနိုင်တာကို လူကုန်ကူးသူတွေ သိနားလည်ကြပါတယ်။
အသက်ငယ်ငယ်နဲ့ အိမ်ထောင်ပေးခံရပြီး ကလေး လုပ်သား အဖြစ် အသုံးချခံကြရမယ့် သူတွေပါ။
မွေးစာရင်းမရှိရင် ကလေးတစ်ဦးဟာ ကလေး ဖြစ်တာကို ဘယ်လို သက်သေထူပြနိုင်မလဲ။
သူတို့ဟာ နိုင်ငံမဲ့အဖြစ်ကို ရောက်နေကြတယ်၊
နိုင်ငံသားဖြစ်ဖို့ အခြေခံလိုအပ်ချက် ဖြစ်တဲ့ မိဘတွေက ဘယ်သူတွေလဲ
မွေးရပ်က ဘာလဲ၊
ဆိုတာကို မွေးစာရင်းက သက်သေထူပြပေးနိုင်တာပါ။
ကမ္ဘာပေါ်မှာ တရားဝင် သက်သေခံမရှိဘဲ နေထိုင်နေကြတဲ့ လူ တစ်ဘီလီယံထဲတွင်
အများစုက မွေးကတည်းက ဘယ်တုန်းကမှ မှတ်တမ်း မတင်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ကလေးတွေပါ။
ဖွံ့ဖြိုးမှုအနည်းဆုံး နိုင်ငံများထဲတွင်
မွေးကြတဲ့ ကလေး ၆၀ ရာနှုန်းကျော်ကို ဘယ်လိုမှာ မှတ်တမ်း မတင်ခဲ့ကြပါဘူး။
ဆာဟာရသဲကန္တာရ တောင်ပိုင်းရှိ ၁၇ နိုင်ငံမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ လေ့လာမှုတစ်ခုက
ကလေး ၈၀ ရာနှုန်းတို့ထံတွင် မွေးစာရင်းမရှိတာကို တွေ့ခဲ့တယ်။
ကလေးတွေ အားလုံးကို မှတ်တမ်းပေးနိုင်စွမ်း မရှိကြတဲ့ နိုင်ငံများအနက်
၂၆ နိုင်ငံတို့တွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊
ကာကွယ်ဆေး ထိုးမှု အပါအဝင်ကို ရယူခံစားနိုင်ဖို့အတွက်
မွေးစာရင်းကို ပြသဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ပြီးတော့ ၃၇ နိုင်ငံတို့မှာကျတော့ လူတွေကို ဆင်းရဲမ​ွေတေမှုမှ
ကယ်တင်ပေးဖို့ လူမှုရေး အကူအညီများအတွက် မွေးစာရင်း လိုပါတယ်။
နိုင်ငံပေါင်း ၅၉ နိုင်ငံထဲတွင် ကလေး တစ်ယောက်ကို ကျောင်းမှာ
စာရင်းသွင်းဖို့နဲ့ ပညာသင်နိုင်ဖို့ မွေးစာရင်း လိုအပ်ပါတယ်။
ပြီးတော့ အမျိုးသား ID ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်လို တရားဝင် စာရွက်စာတမ်း
ထုတ်ပေးဖို့အတွက်လည်း မွေးစာရင်း လိုပါတယ်။
အဲဒါ့အပြင် မဲပေးဖို့၊ SIM ကတ် ဝယ်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဘဏ်မှာ ငွေစာရင်းဖွင့်ဖို့
နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုမှာ တရားဝင် အထောက်အထား ပြသဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
တကယ်တော့ ဘဏ်ငွေစာရင်း မရှိကြတဲ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေ ၁.၇ ဘီလီယံထဲက
၂၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဟာ တရားဝင် သက်သေခံလက်မှတ် မရှိကြလို့ပါ။
ဒီတော့ တစ်ဘီလီယံ အထိရှိကြတဲ့ ဒီလိုလူတွေဟာ ဧရာမ ပြဿနာကြီးဖြစ်တာကို နားလည်ဖို့
ပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်ဖို့ မလိုပါဘူး။
ဒါကြောင့်မို့လို့ လက်တွေ့ အထောက်အထားတွေ ပြသနေကြသလို
မွေးဖွားမှုကိုမှတ်ပုံတင်မှု တိုးတက်လာရေး ကိစ္စဟာ
ဆင်းရဲမှု ပပျောက်ရေး အစီအစဉ်တွေကို တိုးတက် ရုပ်လုံးဖေါ်နိုင်မှု၊
ကျန်းမာရေး၊ အာဟာရ ပြည့်ဝရေး၊
ပညာရေး၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရေးနဲ့
စနစ်တကျနဲ့ လုံခြုံစွာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုတို့နဲ့အတူ
ရုပ်လုံးဖေါ်မှုတို့နဲ့ ခွဲခြားမရအောင် ဆက်စပ်နေတာ အံ့ဩစရာ မဟုတ်ပါဘူး။
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး
လူမျိုးမရွေး၊ လူသားတစ်ရပ်လုံးရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးတွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးဖို့
ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ငတ်ပြတ်မှု ပပျောက်ရေးနဲ့
မညီမျှမှုတွေ လျော့နည်းလာဖို့
အားထုတ်ကြရာတွင်
ဘယ်သူမှ မကျန်ရစ်စေရပါလို့ ကတိပြုခဲ့ကြတယ်။
ထိုသူတွေရဲ့ ဇာတ်မြစ် မူလအစကို သူတို့ မသိကြဘူးဆိုရင်
ဘယ်သူမှ မကျန်ရစ်ခဲ့တာကို
သူတို့ဟာ ဘယ်လိုလုပ် သိရှိနိုင်ကြပါလဲလို့
မေးစရာ ရှိနေပါတယ်။
ဒီတော့ ဒီပြဿနာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတွေက ဘာများ လုပ်နိုင်ကြလဲ။
နိုင်ငံတိုင်းရဲ့ ဖြစ်စဉ်ဟာ တမူဆီ ကွဲပြားလျက် ထူးခြားနေတော့
အားလုံးအတွက် ဖြေရှင်းပေးနိုင်မယ့် တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း မရှိနိုင်ပါ။
ဘယ်စနစ်ကိုမဆို စွက်ဖက်ဖို့ သက်သေထူပြီးသား နည်းငါးနည်း ရှိပါတယ်။
နံပါတ်တစ်က အကွာအဝေးကိုလျှော့ချပါ။
နှစ်က ကုန်ကျစရိတ်ကို ဖယ်ရှားပစ်ပါ။
သုံးက လုပ်ငန်းစဉ် ရိုးရှင်းပါစေ။
လေးက ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဖယ်ရှားပစ်ပါ။
ငါးက တောင်းဆိုချက်ကို မြှင့်တင်ပါ။
ကျားမဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုဟာ မြင်မရတဲ့ ပြဿနာ ဖြစ်နေတုန်းပါ၊
စာရင်းအင်းအရ ကလေးနဲ့ မိန်းကလေးကို မှတ်ပုံတင်မှုဟာ
ဘယ်လိုမှ ခြားနားချက် မရှိသလိုပါပဲ။
ရှိနေတဲ့ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ကလေးနဲ့ မဆိုင်ဘဲ
မိခင်နဲ့ သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
ကလေးတစ်ဦးကို မှတ်ပုံတင်ဖို့ ဖခင်အမည် သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင်ရှိနေရန် တောင်းဆိုတဲ့
၃၅ နိုင်ငံများထဲမှာ အင်ဂိုလာလည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒါကြောင့်လို့လို့ဖခင်ကို မသိဘူး၊ ဖခင် ဘယ်သူဖြစ်မှန်း
ဖေါ်ပြမပေးနိုင်ရင်၊
မိခင်တို့ဟာ သူတို့ကိုယ်တိုင် မွေးလိုက်တဲ့ ကလေးကိုတောင်
မှတ်ပုံတင် မရနိုင်ကြပါ။
အဲဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးဖို့ အင်ဂိုလာနိုင်ငံဟာ
မိခင်တို့အား ကလေးကို တစ်ဦးတည်းသော မိဘအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့် မူဝါဒကို ချမှတ်ပေးခဲ့ရတယ်။
တန်ဇန်းနီးယားမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်၊
ကလေး ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းဆီမှာ မွေးစာရင်းရှိခဲ့တယ်။
အဲဒါနဲ့ အစိုးရဟာ စနစ်သစ်ကို တီထွင်ခဲ့ရတယ်။
သူတို့ဟာ ရှိနှင့်နေကြတဲ့ ရပ်ကွက်ထဲရှိ အဆောက်အအုံများနဲ့
ကျန်းမာရေး စခန်းလို နေရာမှာ
မှတ်ပုံတင်ရေး ဌာနကို ထားပေးခဲ့ကြတယ်။
သူတို့ဟာ ဝန်ဆောင်မှုကို လိုအပ်တဲ့ ပြည်သူ့တို့ အနားကို ယူဆောင်ပေးခဲ့ကြတယ်။
သူတို့ဟာ အခမဲ့ လုပ်ပေးခဲ့ကြတယ်။
သူတို့ဟာ ဖြစ်စဉ်ကို ရိုးရှင်းစေပြီး အလိုအလျောက် စနစ်သုံးခဲ့ကြလို့
မွေးစာရင်းကို အဲဒီနေရာမှာတင် ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
လူတွေ ပိုမိုလာကြဖို့အတွက် သူတို့ဟာ ပြည်သူတွေကို ဆော်​ဪခဲ့ကြပြီး
မွေးစာရင်းအတွက် လုပ်ငန်းစဉ်အသစ် ရှိနေကြောင်းနဲ့
သူတို့ရဲ့ ကလေးတွေကို မှတ်ပုံတင်ရန် ဘာလို့ အရေးကြီးကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ကြတယ်။
အဲဒီလို စနစ်သစ်ကို ခရိုင်တွေမှာ စကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာကို
ကလေး ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဟာ မွေးစာရင်း ရှိလာကြပြီး
သူတို့ဟာ အဲဒီစနစ်ကို တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ကျင့်သုံးဖို့ လုပ်ကိုင်နေကြပါတယ်။
ဒီတော့ ရှင်တို့ကကော ဘာများ လုပ်ပေးနိုင်ကြမလဲ။
လူသားတွေဖြစ်ကြလို့ ကျွန်မတို့ အားလုံးဟာ စည်းလုံး ညီညွတ်ကြရပါမယ်။
ကျွန်မတို့ နေကြတာ ကမ္ဘာရော၊ ရှူကြတဲ့ လေဟာလည်း တစ်ခုတည်းပါ။
ကျွန်မတို့ဟာ မွေးဖို့ကို ဒါမှမဟုတ် မွေးခဲ့ ရတဲ့ အခြေအနေကို ရွေးခဲ့ကြတာ မဟုတ်တော့၊
ကျွန်မတို့ဟာ ဘယ်လို နေထိုင်ကြမလဲ ဆိုတာကိုသာ ရွေးနိုင်ကြပါတယ်။
အပြောင်းအလဲဆိုတာက လူတစ်ယောက် သိရှိနားလည်လာချိန်
ဒါမှမဟုတ် စိတ်ထဲကလှုံ့ဆော်ချိန်မှာ
ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကျွန်မတို့ အားလုံးလက်တွဲ လုပ်ဆောင်ကြပါက
ကျွန်မတို့ဟာ ပြောင်းလဲမှုကို ဖန်တီး နိုင်မယ့် မဟာအင်အားကြီး ဖြစ်လာကြမှာပါ။
ဘာမှမလုပ်ဘဲ နေမှုရဲ့ တန်ဖိုးအဖြစ် အပြစ်မဲ့ကြတဲ့ ကလေးတွေ အကာအကွယ်မဲ့လာကြမယ်၊
ကာကွယ်ဆေးမထိုးဖြစ်ကြဘူး၊ ကျောင်းကို မသွားနိုင်ကြဘူး၊
ကြီးပြင်လာကြလို့ လူကြီးဖြစ်လာချိန်မှာ သင့် တော်တဲ့ အလုပ်မရနိုင်၊ မဲမပေးနိုင်ကြဘူး၊
ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပထုတ်ခံရမှု၊ မြင်မရမှု ဝဲဂယက်ထဲ နစ်မြုပ်နေကြတယ်ဆိုရင်
အဲဒါဟာ ကျွန်မတို့ရဲ့ တာဝန်ဖြစ်လာပြီး၊
အဲဒီပြဿနာကို အမှောင်ထုထဲမှ ထုတ်ယူပြီး
အလင်းထဲကို ခေါ်ထုတ်ပေးကြရပါမယ်။
ရှင်တို့ဟာ ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲပစ်ဖို့ အခွင့်အလမ်းကို နေ့စဉ် ရရှိကြတာ မဟုတ်ပါဘူး၊
ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့တော့၊
အဲဒါ ရှင်တို့ရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိနေတယ်။
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
(လက်ခုပ်သံများ)