Doğruyu söylemek gerekirse, karakterim gereği
pek ağlak biri değilim.
Fakat bunun kariyerim için iyi bir şey olduğunu düşünüyorum.
Ben insan hakları avukatıyım
ve dünyada korkunç şeyler gördüm.
Kariyerime, Birleşik Devletlerde polis şiddeti davalarına bakarak başladım.
1994'te de Rwanda'ya
BM'nin soykırım soruşturmasını yönetmek amaçlı gönderildim.
Ve gördüm ki, gözyaşları bir soykırımı
araştırmaya çalışırken pek yardımcı olmuyor.
Görmem, hissetmem ve dokunmam gereken şeyler
kelimelerle ifade edilemezdi.
Ama size söyleyebileceğim şu var:
Rwanda soykırımı, dünyanın
basit bir şefkat duygusu alanındaki en büyük başarısızlıklardan biriydi.
Şefkat kelimesinin İngilizcesi ''compassion'' 2 Latin kelimeden geliyor:
cum passio, yani "birlikte ızdırap çekmek".
Rwanda'da insan ızdırabına yaklaştıkça
gördüğüm ve başıma gelen olaylar
zaman zaman beni gözyaşlarına boğdu.
Fakat keşke ben ve dünyanın geri kalanı,
daha önce harekete geçseydi.
Ağlayarak değil
ama bu soykırıma bir son vermek için.
Buna karşın, dünyanın şefkat alanındaki
en büyük başarılarından birinde de yer aldım.
Bu da küresel yoksulluğa karşı açılan savaş.
Bu, muhtemelen buradaki herkesin ilgili olduğu bir savaş.
Bilmiyorum, belki bu konuya ilk girişiniz
"We Are the World"'un nakaratıydı
ya da buzdolabının üstündeki sponsor edilmiş çocuğun fotografıydı
ya da belki de içme suyu için bağışta bulunduğunuz doğum gününüzdü.
Yoksullukla ilk tanışmamı tam olarak hatırlayamıyorum
ama beni en çok sarsan şeyi hatırlıyorum.
Bu, Zambiyali, Venüs adında
bir anneyle tanışmamla başladı.
Kendisi dul ve uç çocuklu.
Onunla tanıştığımda, başkente gelip hikayesini paylaşmak için
sahip olduğu tek giysisiyle
20 kilometre kadar yürümüştü.
Benimle saatlerce oturup
beni yoksulluğun dünyasına sürükledi.
Pişirme ateşinin altındaki kömürlerin
tamamen soğuduğunda neler olduğunu anlattı.
Pişirme yağının o son damlası bittiğinde.
Ve bütün çabalarına rağmen, son yemek erzağı
tükendiğinde.
En küçük oğlu Peter'in
bacakları yavaş yavaş güçsüzlüğe baş eğerken
gıdasızlıktan eziyet çekmesini izlemek durumunda kalmıştı.
Gözleri bulutlanıp kararırken.
Ve en sonunda da Peter'i yitirdi.
50 seneyi aşkın bir süredir, bunun gibi hikayeler bizi şefkate itiyor.
Çocuklarının yeteri kadar yemek yiyebildiği bizler.
Küresel yoksulluğu sadece umursamak için değil
ızdırabı durdurabilmek için harekete geçtik.
Elbette yeteri kadar yapmadığımızı, yaptıklarımızın ise yeterli etki
sağlamadığına yönelik eleştirilere yer var
ama, doğrusu şu:
Küresel yoksulluğa karşı verilen savaş insanlık tarihi boyunca şefkat
duygusunun görüldüğü en kapsamlı, en uzun süre
devam eden olaydır.
Bu nedenle mücadele etmek hakkında düşündüklerinizi sonsuza kadar
değiştirecek, oldukça yıkıcı bir içgörüyü paylaşmak istiyorum.
Fakat öncelikle zaten bildiklerinizle başlayalım.
35 yıl önce, liseden mezun olduğum zamanlarda,
bize her gün 40.000 çocuğun yoksulluktan dolayı öldüğünü söylemişlerdi.
Bu sayı bugün 17.000'e kadar indi.
Tabii ki, hâlâ çok yüksek bir rakam
ama bu aynı zamanda her yıl 8 milyon çocuğun fakirlikten dolayı
ölmek zorunda olmadığı anlamına geliyor.
Üstelik, aşırı yoksulluk içinde yaşayan
yani yaklaşık olarak günlük
1,25 dolar ile geçinmeye çalışan insan sayısı
%50'den
%15'e düşmüş durumda.
Bu büyük bir ilerleme,
ve herkesin mümkün olduğunu düşündüğü beklentilerini de aşıyor.
Bence sizler ve ben
şefkatin milyonların acısını durdurmak
için gerekli olan güce sahip olduğunu görerek
kendimizi gururlu ve cesaretli hissedebiliriz.
Ama çok fazla haberinizin olmadığı bir kısım daha var.
Eğer yoksulluk sınırını günlük iki doların üzerine çıkarırsanız,
bu iki milyar insanın, ben lisedeyken ağır
yoksulluk içinde kalmış olan aynı insanlar olduğunu,
35 yıl sonra da
hâlâ aynı durumda olduklarını görürsünüz.
Peki neden milyarlarca insan hâlâ ağır yoksulluk koşullarında bulunuyor?
Hadi bir süre için Venus'ü düşünelim.
Eşim ve ben on yıllardır aynı ortak şefkat ile
çocuk sponsorluğunu, mikrokredi yatırımını,
cömertlik seviyesinde yabancı yardımını destekledik.
Oysa Venüs ile konuşana kadar
bu yaklaşımların hiçbirinin aslında
onun oğlunun ölümünü neden izlemek zorunda kaldığına değinmemiş olduğuna dair hiçbir fikrim yoktu.
"Biz iyiydik," dedi Venüs,
"Brütüs sorun çıkarmayana kadar."
Brütüs Venüs'ün komşusu ve "sorun çıkarmak"
Venüs'ün kocasını kaybettikten sonraki gün olanlardı.
Brütüs öylece gelip Venüs'ü ve çocukları evden atmış,
topraklarını çalmış ve pazar tezgahlarını çalmış.
Venüs şiddet ile yoksulluğa itilmişti.
Sonra aklıma geldi, tabii ki,
çocuk sponsorluklarımın, mikro kredilerimin,
geleneksel fakirlik karşıtı programların hiçbiri
Brütüs'ü durdurmayacaktı
çünkü amaçları bu değildi.
Griselda ile tanıştığımda bu daha da netleşti.
Kendisi Guatemala'da çok fakir bir çevrede yaşayan harika,
genç bir kız.
Yıllar boyunca öğrendiğimiz bir şey de,
Griselda ve ailesinin onu ve ailesini
fakirlikten kurtarabilmek için yapabileceği
belki de en güçlü şey
onun okula gitmesini sağlamak.
Uzmanlar buna "The Girl Effect (Kız Etkisi)" diyorlar.
Fakat Griselda ile tanışınca, okula gitmiyordu.
Aslında, evden zor çıkıyordu.
Onunla tanışmadan günler önce,
ailesiyle kiliseden dönerlerken,
gündüz gözüyle,
çevresindeki adamlar onu sokakta yakalamış
ve ona vahşice tecavüz etmiş.
Girselda okula gitmek için her fırsata sahipti
fakat ortaya gitmesi onun için güvenli değildi.
Ve Griselda tek örnek değil.
Dünya'da 15 ve 44 yaş aralığındaki
fakir kadın ve kızlar
onlar -- her gün aile içi şiddet
veya cinsel şiddet mağduru iken --
bu iki şiddet türü, sıtma, araba kazası
ve savaşın toplamından daha fazla ölüm ve sakatlığa neden oluyor.
İşin aslı, dünyamızdaki fakirler her türlü şiddet sistemine kısılmış durumda.
Güney Asya'da, örneğin, bu pirinç değirmeninden geçerken
sırtında 50 kiloluk pirinç çuvalını taşıyan
bu adamı görebilirim.
Fakat hiçbir fikrim yoktu, sonradan öğrendim ki
o aslında bir köleymiş,
benim lise zamanlarımdan beri şiddet zoruyla pirinç değirmeninde tutuluyormuş.
Onun toplumunda on yıllardır süren yoksullukla mücadele programları
onu veya onun gibi yüzlerce köleyi pirinç değirmeni içindeki
dayaktan, tecavüzden ve işkenceden
kurtarmaya muvaffak olamadı.
Aslında, yarım yüzyıldır süren yoksullukla mücadele programları
insanlık tarihindeki diğer zamanlara göre
daha fazla fakir insanı kölelikte bırakmıştır.
Uzmanlar bugün yaklaşık 35 milyon insanın köle olduğunu söylüyor.
Bu yaklaşık olarak bugün yaşadığımız tüm Kanada ulusunun
nüfusuna eşit.
Bu yüzden, zamanla, bu şiddet salgınına
"Çekirge Etkisi" dedim.
Çünkü fakirlerin yaşamına veba hastalığı gibi çöküyor
ve her şeyi mahvediyor.
Aslında, çok ama çok fakir toplumlarda anket yapsanız
en büyük korkularının şiddet olduğunu size söyleyeceklerdir.
Fakat korktukları şiddetin
soykırım veya savaş şiddeti değil
günlük şiddet olduğunun farkına varmalı.
O yüzden benim için, tabii ki bir avukat olarak, ilk tepkim
sahip olduğumuz tüm yasaları değiştirmemiz gerektiği oldu.
Fakirlere karşı tüm bu şiddeti kanunen yasak kılmamız lazım.
Fakat daha sonra zaten öyle olduğunu buldum.
Sorun fakirin yasayla korunmaması değil,
hukuki yaptırımın olmamasıydı.
Gelişen dünyada,
temel hukuki yaptırım sistemleri o kadar bozuk ki,
geçenlerde B.M.'nin yayınladığı bir rapora göre:
"çoğu fakir insan kanun korumasından mahrum yaşıyor."
Dürüst olmak gerekirse, sizin ve benim
buna dair hiçbir fikrimiz yok
çünkü bunu doğrudan tecrübe etmedik.
İşleyen hukuki yaptırım bizim için tam bir varsayım.
Aslında, bu varsayımı şu üç numaradan daha açık ifade etmez:
9-1-1,
ki tabii ki Kanada ve Birleşik Devletlerin
acil servis numarasıdır
ve 911 acil çağrısına polisin yanıt süresi
ortalama 10 dakikadır.
Ve bunu tamamen doğal karşılıyoruz.
Peki ya sizi koruyacak bir hukuki yaptırım olmasaydı?
Geçenlerde Oregon'lu bir kadın bunun nasıl olacağını tecrübe etmiş.
Bir cumartesi gecesi karanlık evinde yalnızmış
ve bir adam evine saldırmaya başlamış.
Bu onun en korkulu rüyasıydı,
çünkü bu adam iki hafta önce ona saldırarak
hastanelik etmişti.
O kadar dehşete kapılır ki, telefonu eline alıp hepimizin yapacağını yapar
911'i arar
fakat sadece bütçe kesintilerinden dolayı emniyet güçlerinin
hafta sonları çalışmadığını öğrenir.
Dinleyin.
Merkez: Oraya gönderebileceğim kimse yok.
Kadın: Tamam.
Merkez: Eğer evinize girer ve saldırırsa
ona gitmesini söyler misiniz?
Veya onun ilaç etkisi altında olup olmadığını biliyor musunuz?
Kadın: Ona zaten söyledim. Sizi arayacağımı ona söyledim.
Daha önce de evime girdi, kapımı kırıp bana saldırdı.
Merkez: Evet.
Kadın: Evet, yani...
Merkez: Evden güvenli bir şekilde çıkabilir misiniz?
Kadın: Hayır, çünkü tek çıkışımı engelliyor.
Merkez: Tek yapabileceğim size tavsiye vermek
ve yarın şerifin ofisini aramak.
Belli ki, içeri girerse ve olur ya silahlı ise
veya sana fiziksel zarar vermeye çalışırsa, o zaman başka.
Biliyorsunuz, şerifin ofisi oralarda çalışmıyor.
Göndereceğim kimse yok."
Gary Haugen: Feci ki, evdeki kadın
saldırıya uğradı, boğuldu ve tecavüz edildi
çünkü bu kanun haricinde yaşamak demekti.
Ve burası milyarlarca fakirimizin yaşadığı yer.
Bu neye benziyor?
Bolivya'da, mesela, bir adam fakir bir çocuğa cinsel saldırıda bulunsa
istatistiklere göre, duşta kayıp düşmesi
bu suçtan ceza almasından daha mümkün.
Güney Asya'da, fakir bir insanı köle yaparsanız
üzerinize bir yıldırım düşmesi
bu suçtan ceza almanızdan daha mümkün.
Bu yüzden günlük şiddet salgını gittikçe şiddetleniyor.
Ve milyarlarca insanın günlüğü-iki-dolar cehenneminden çıkmaları için
yardım etme çabalarımıza zarar veriyor.
Çünkü veriler yalan söylemez.
Yoksullara her çeşit eşya ve servisi
verseniz de,
bunlara uzanan zorbaların ellerini
bağlamazsanız,
çabalarınızın uzun vadeli etkisi konusunda çok hayal kırıklığı yaşayacaksınız.
Gelişen dünyada temel hukuki yaptırımın bozulması
yoksulluğa karşı küresel savaş için
büyük bir öncelik olacağını düşünürdünüz.
Ama öyle değil.
Son zamanlarda uluslararası yardım müfettişleri
giden yardımlardan yoksulları günlük şiddetin
kanunsuz kaosundan koruyacak yüzde bir pay bile bulamadı.
Ve hakikaten, yoksula karşı şiddeti konuştuğumuzda,
bunu bazen en garip şekilde yapıyoruz.
Bir temiz su vakfı su almaya giderken
tecavüze uğrayan kızların yürek burkan hikayesini anlatıyor
ve sonra onların su mesafelerini kısaltan
yeni bir kuyuyu kutluyor.
Hikaye sonu.
Ama hâlâ o toplumda olan tecavüzcüler hakkında tek kelime edilmiyor.
Üniversite kampüsümüzün birinde bir bayan
kütüphaneye giderken tecavüze uğrasaydı,
kütüphaneyi yatakhanenin yakınına taşıma çözümünü asla kutlamazdık.
Lakin, bazı nedenlerden dolayı bu yoksul insanlar için normaldir.
Şimdi işin aslı, ekonomik gelişim
ve yoksulluğu azaltma konusunda geleneksel uzmanlar
bu problemin nasıl çözüleceğini bilmiyor.
O zaman ne oluyor?
Bunun hakkında konuşmuyorlar.
Fakat gelişen dünyada yoksullar için
hukuki yaptırımın ihmal edilmiş olmasının
daha temel sebebi,
gelişen dünyalardaki insanların paraya
ihtiyaçları yok.
Kısa bir süre önce Dünya Ekonomi Forumu'ndaydım
gelişen dünyada büyük işler yapan yöneticilerle işbirliğini konuşuyorken
onlara şunu sordum:
"Tüm çalışanlarınızı ve malınızı şiddetten nasıl koruyorsunuz?"
Birbirlerine bakıp neredeyse ağız birliği ile
"Satın alıyoruz." dediler.
Gerçekten de gelişen dünyada özel güvenlik kuvvetleri
kamu polis gücünün dört, beş hatta yedi katı büyüklüğünde.
Afrika'da kıtanın en büyük iş alanı özel güvenliktir.
Fakat zenginler güvenliğe para harcayıp daha da zengin olurken
yoksullar bunu karşılayamıyor ve korumasız kalıyorlar
ve yerlerde sürünmeye devam ediyorlar.
Bu büyük ve rezil bir zorbalık.
Ve bu böyle olmak zorunda değil.
Bozuk hukuki yaptırım düzeltilebilir.
Şiddet durdurulabilir.
Neredeyse tüm ceza adaleti sistemleri
bozuk ve yozlaşmış başlarlar
fakat sert kuvvet ve kararlılık ile dönüştürülebilir.
Önündeki yol oldukça açıktır.
Birincisi: Yoksulluğa karşı mücadelede
şiddeti durdurmayı zaruri yapmaya başlamalıyız.
Aslında, küresel yoksullukla ilgili her konuşma
şiddet problemini de içermiyorsa ciddiye alınmamalıdır.
Ve ikincisi, kaynaklara ciddi manada yatırım yapmaya
ve özel güvenliğe değil, yeni kamu adalet sistemine öncülük ederek
herkese güvende olma şansı veren gelişen dünyayı
desteklemek için
bilgi paylaşımına başlamalıyız.
Bu dönüşümler aslında mümkün
ve bugün gerçekleşiyorlar.
Geçenlerde, Gates Vakfı Filipinlerin
ikinci en büyük şehrinde bir projeyi finanse etti.
Burada yerel avukatlar ve yerel emniyet güçleri
yozlaşmış polis ve bozuk mahkemeleri sert bir şekilde dönüştürmeyi başarmış,
dört yıl gibi kısa bir sürede,
gözle görülür bir şekilde
yoksul çocuklara karşı ticari cinsel şiddeti yüzde 79 oranında azaltabildiler.
Tarihin geçmiş tecrübelerinden de bildiğiniz gibi,
en anlaşılmaz ve maruz görülemez olanlar
en basit merhamet ihmalleridir.
Çünkü bence tarih torunlarımızın mahkemesini bir araya getirir
ve bize sorarlar:
"Babane, dede, neredeydiniz?
Neredeydin, dede, Yahudiler Nazi Almanya'sından kaçarken
ve bizim kıyılarımıza kabul edilmezken?
Neredeydin?
Ve babane, Japon-Amerikan komşularımızı
enterne kamplarına sürerlerken neredeydin?
Ve Dede, Afro-Amerikalı komşularımızı
sırf oy vermek istedikleri için
dövdüklerinde neredeydin?"
Aynı şekilde, torumlarımız bize sorduğunda:
"Babane, dede, iki milyar fakir
günlük şiddetin kanunsuz kaosunda boğulurken
sen neredeydin?"
Umarım merhametli olduğumuzu, sesimizi yükselttiğimizi
ve bir nesil olarak, şiddeti durdurmak için harekete geçtiğimizi söyleyebiliriz.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)
Chris Anderson: Güçlü bir sunumdu.
Bize aslında olan bazı şeyleri,
örneğin, artan polis eğitimini anlatın.
Bu ne kadar zor bir işlem?
GH: Olmaya başlayan harika şeylerden biri de
bu sistemlerin çökmesi ve böylece sonuçların ortaya çıkması.
Aslında bunu yapmak için siyasi irade var.
Fakat şimdi kaynak yatırımı ve deneyim transferi gerekli.
Siyasi irade mücadelesi de meydana gelecek
fakat bunlar kazanılabilir savaşlar,
çünkü dünya çapında
Uluslararası Adalet Misyonu'nda oldukça ümit verici bazı örnekler yaptık.
CA: Peki bir ülkede polise malzeme değişikliği yapmanın
ne kadara mal olduğunu anlatın, örneğin --
Biliyorum, bu sadece bir parçası.
GH: Guatemala'da, örneğin, bir projeye başladık.
Yerel polis ve yargı sistemi ve savcılar
bu davaları etkili olarak açabilmeleri için yeniden eğitiliyorlar.
Ve cinsel şiddet faillerine karşı davaların
yüzde binden daha fazla arttığını gördük.
Bu proje yılda yaklaşık bir milyon dolarla finanse edildi
ve düzgün eğitilen ve motive edilen
ve yönetilen bir ceza hukuku sistemi geliştirmek açısından
böyle bir destek almak
ve bu ülkeler, özellikle de tüm bu
istikrarsızlık ve güvenliğin
özelleştirilmesinde gelecek görmeyen orta sınıf.
Bence bu bir fırsat, bir umut ışığı.
CA: Fakat bunu gerçekleştirmek için, zincirdeki her kısma bakmanız gerekli --
polis, başka?
GH: Hukuki yaptırımın olayı bu,
polis ile başlar,
adalet boru hattının ön ucu onlar
fakat onlar bunu savcılara atıyor
ve savcılar da bunu mahkemeye atıyor
ve şiddetten kurtulanları bu yolda sosyal servisler tarafından
desteklenmeli.
O yüzden tüm bunları kapsayan bir yaklaşıma sahip olmalısınız.
Geçmişte, mahkemeler biraz eğitim görmüş
fakat polisten rezil deliller almış
veya fakir insanlara mükemmel hukuki yaptırım sunulması ile alakası olmayan
narkotik veya terörizmle alakalı ufak müdahaleler
yapılmış.
Yani mesele hepsini bir araya getirmek.
Böylece çok fakir topluluklardaki insanların bizim gibi
hukuki yaptırımı deneyimlemelerini sağlayabilirsiniz.
Gördüğümüz kadarıyla mükemmel değil
fakat 911'i arayabilmek ve belki birinin
sana yardım edebilecek olması harika bir şey.
CA: Gary, bence dünyanın ilgisini kitabında ve
bugün burada bu konuya çekerek
muhteşem bir iş yaptın.
Çok teşekkürler.
Gary Haugen.
(Alkışlar)