Hava ne kadar güzel!
Harika bir iş başardın!
Olağanüstü bir sporcusun!
Bunlar övgü, değil mi ?
Şey, belki.
Söyleyenin tutumuna
ve ses tonuna bağlı olarak
bunlar pekâlâ övgü olabilir.
Ama yine de
iğneleyici ve saldırgan sözler de olabilir.
Sözlerin arkasındaki tavır hafifçe değiştiğinde
sözlü ironi dediğimiz şey ortaya çıkar.
Birisi size ''Hava ne kadar da güzel''
dediğinde eğer hava çok güzelse tam bir bahar havası,
günlük güneşlik
kuşlar cıvıl cıvıl ötüyor
büyük ihtimalle gerçekten bunu kastediyordur.
Ama ya hava berbatsa,
kara bulutlar,
şiddetli bir rüzgar, fırtına.
Bu durumda birisi size: ''Hava ne kadar da güzel.'' dediğinde
muhtemelen aslında bunu kastetmiyor.
Aslında havanın berbat olduğunu kastediyor
ama tam tersini söylüyor.
Bu sözlü ironidir,
konuşan asıl söylemek istediği şeyin tam tersini söyler.
Aklınızdan geçeni biliyorum.
Bu alay değil mi?
Konuşmacı iğneleme yapmıyor mu?
Evet.
Konuşmacı asıl söylemek istediğinin tersini söylediği zaman
bu sözlü ironidir
ama konuşmacı bir adım daha ileri gider
söylemek istediğinin tam tersini söyler,
biraz da iğneleyici ve kaba olursa
sanki bir şeyle dalga geçer gibi,
bu alay etmedir.
Burada da ikinci örneği ele alalım.
''Harika iş çıkardın!''
Biri hayalini kurduğu şeyi başarıyor:
Harika!
Birisi bir sporda şampiyonluk kazanıyor:
Harika!
Birisi öndeki arabaya arkadan bindirdiğinde
bu hiç harika değil.
Ama yolcu koltuğunda oturan kişi, ''Harikasın! Bravo!'' dediğinde
muhtemelen alay ederek
bunun tersini söylemek istiyor.
Bu sözlü ironi ve aynı zamanda alaycılıktır.
''Çok yetenekli bir sporcusun'' bir olimpiyatçıya söylenirse;
gerçektir, sözlü ironi yoktur.
İngilizce dersine tökezleyerek giren
kitapları, kalemleri etrafa saçılan sakar çocuğa söylendiğinde
artık hem kırıcıdır hem sözlü ironi vardır.
çünkü söylediğiniz şey söylemek istediğinizin tersidir.
Bu sözlü ironidir.
Kastettiğiniz şeyin tersini söylediğiniz
ayrıca, bu zavallı kişiyle
alay etme niyetinde olduğunuzdan
burada sadece sözlü ironi değil
alay etme de söz konusudur.
Yine de dikkatli olun.
Alay etme sözlü ironi tanımına uysa da,
her sözlü ironi alay değildir.
Kastedilen, söylenen şeyin tam tersi ise
burada sözlü ironi vardır,
ancak alayda buna bir de alaycı tavır eklenir.
Yani bazen
alaycı olmadan da kastedilenin tersini söylemek
mümkün olabilir.
Tamamdır, şimdi gidin
ve sözlü ironi ve alay örnekleri bulun.
İyi şanslar!
Hayır, gerçekten de iyi şanslar demek istedim.
Hayır, hayır, aslında
gerçekten bu zor görevde size iyi şanslar dilemek istedim
Tamam, tamam, cidden iyi şanslar.
Yapabilirsiniz!
Burada gerçekten sözlü ironi yok.