Τι ωραίο καιρό που κάνει! Καταπληκτική δουλειά!
Είσαι ασυναγώνιστος αθλητής!
Φιλοφρονήσεις ή όχι;
Ίσως.
Με το ανάλογο ύφος και τόνο φωνής, θα μπορούσαν να είναι φιλοφρονήσεις.
Θα μπορούσαν όμως να είναι δεικτικά και επιθετικά σχόλια.
Το ύφος που συνοδεύει τις φράσεις μας αποκαλύπτει τι ονομάζουμε ειρωνεία.
Γι' αυτό, όταν κάποιος λέει: «Τι ωραίος καιρός!», προφανώς το εννοεί.
Αν έχει ήλιο, χωρίς αέρα και τα πουλάκια τραγουδούν.
Αν ο καιρός όμως είναι χάλια με απειλητικά μαύρα σύννεφα, ο αέρας φυσά εξοργισμένα
και κάποιος πει: «Τι ωραίος καιρός!», μάλλον δεν το εννοεί κυριολεκτικά.
Εννοεί πως ο καιρός είναι χάλια αλλά λέει το αντίθετο από αυτό που εννοεί.
Αυτό το γλωσσικό φαινόμενο -όταν κάποιος λέει το αντίθετο- ονομάζεται ειρωνεία.
Ξέρω τι σκέφτεστε! Τον σαρκασμό. Μήπως ο ομιλητής είναι σαρκαστικός; -Ναι.
Όταν ο ομιλητής λέει τα αντίθετα από αυτά που εννοεί, είναι ειρωνικός.
Εάν ο ομιλητής εξακολουθήσει να λέει τα αντίθετα από αυτά που πιστεύει ενώ
ταυτόχρονα δείχνει λίγο δεικτικός και κακοπροαίρετος, κοροϊδεύοντας κάτι,
τότε διαπιστώνεται ο σαρκασμός. Για παράδειγμα:
Φοβερή δουλεία! Κατάφερες και έκανες το όνειρό σου πραγματικότητα! Μπράβο!
Όταν γίνεται κάποιος πρωταθλητής πάλι του λέμε «Μπράβο!»
Όταν ένας οδηγός τρακάρει ένα άλλο αμάξι, δεν του λέμε «Μπράβο!».
Εάν όμως ο συνοδηγός τού πει: «Μπράβο!», εννοεί το αντίθετο αλλά του κάνει πλάκα.
Οπότε, το ένα είναι ειρωνεία και το άλλο σαρκασμός.
Αν πεις σε έναν ολυμπιονίκη: «Είσαι χαρισματικός αθλητής!»,
είναι αυθεντικό σχόλιο. Δεν είναι ειρωνικό σχόλιο.
Αν το πούμε όμως στον αδέξιο μαθητή που παραπάτησε και του έπεσαν τα βιβλία
θα ήταν ένα σκληρό και ειρωνικό σχόλιο εφόσον δεν αντιπροσωπεύει ό,τι εννοούμε.
Αυτό είναι ειρωνεία. Να λέμε το αντίθετο απ' ό,τι εννοούμε.
Επιπλέον, εφόσον υπάρχει η πρόθεση να κοροϊδεύσουμε τον καημένο τον μαθητή,
δεν είμαστε μόνο ειρωνικοί αλλά και σαρκαστικοί. Προσοχή, όμως.
Ενώ τα σαρκαστικά σχόλια είναι ειρωνικά, τα ειρωνικά δεν είναι όλα σαρκαστικά.
Ειρωνεία έχουμε όταν αυτό που εννοούμε είναι το αντίθετο από αυτό που λέμε,
ενώ ο σαρκασμός προσδίδει ύφος και διάθεση.
Παρ' όλ' αυτά, μερικές φορές επιπρόσθετα σχόλια δύναται να σχηματιστούν
χωρίς να έχουν σαρκαστική διάθεση.
Ωραία, τώρα βγείτε έξω να βρείτε ειρωνικά και σαρκαστικά παραδείγματα.
Καλή τύχη! Αλήθεια, το εννοώ, καλή τύχη.
Αλήθεια, το εννοώ, ειλικρινά σας εύχομαι καλή τύχη γι' αυτό το δύσκολο κατόρθωμα.
Καλά - καλά, καλή τύχη, ειλικρινά.
Μπορείτε να τα καταφέρετε! Δεν το λέω ειρωνικά.