ปีที่แล้ว...
เหมือนกับนรก
(เสียงหัวเราะ)
ผมกินข้าวผัดของไนจีเรีย (Jollof) เป็นครั้งแรก
(เสียงหัวเราะ)
จริง ๆ แล้ว
ผมเผชิญกับเรื่องวุ่นวายในชีวิต
เผชิญกับความเครียดอย่างหนักหนาสาหัส
ผมทุกข์ทรมานจากอาการวิตกจริต
บางวัน ผมทำงานไม่ได้
บางวัน
ผมแค่อยากนอนบนเตียงและร้องไห้
หมอของผมถามผมว่า อยากคุยกับจิตแพทย์ไหม
เกี่ยวกับความเครียด และความกังวลของผมหรือไม่
จิตแพทย์อย่างนั้นหรือ
ผมเงียบและส่ายหน้าคัดค้านอย่างรุนแรง
ผมรู้สึกอับอายอย่างมาก
ผมรู้สึกถึงมลทิน
ผมมีครอบครัวที่รักและเป็นกำลังใจ
และเพื่อนที่ซื่อสัตย์กับผมอย่างไม่น่าเชื่อ
ถึงกระนั้น ผมก็ไม่สามารถคิดถึงภาพ การคุยกับใคร
ถึงความเจ็บปวดของผมได้เลย
ผมรู้สึกหายใจไม่ออก เมื่อเห็นรูปปั้นอันแข็งแกร่ง
ของความเป็นชายชาวแอฟริกันของเรา
"คนอื่นมีปัญหาจริง ๆ ที่ต้องจัดการ ซางกู
เลิกคิดถึงแต่ตัวเองซะที!"
ครั้งแรกที่ผมได้ยินคำว่า "สุขภาพจิต"
ผมยังเป็นนักเรียนในโรงเรียนประจำ เพิ่งลงเรือมาจากกาน่า
ที่โรงเรียนเพ็ดดี้ในรัฐนิวเจอร์ซี
ผมเพิ่งผ่านประสบการณ์ที่เลวร้ายมา
จากการสูญเสียคนที่รัก ไปถึงเจ็ดคนในเดือนเดียว
พยาบาลของโรงเรียน
กังวลถึงสิ่งที่ผมเพิ่งเจอ --พระเจ้าอวยพรเธอ--
เธอถามถึงสุขภาพจิตของผม
"เธอบ้ารึเปล่า" ผมคิด
เธอไม่รู้เหรอว่าผมเป็นชายชาวแอฟริกัน
(เสียงหัวเราะ)
เหมือนกับโอคอนโควใน "ทุกอย่างแตกเป็นเสี่ยง"
เราชายแอฟริกันไม่รู้สึก หรือแสดงอารมณ์ของพวกเรา
เราจัดการปัญหาของพวกเรา
(เสียงปรบมือ)
เราจัดการปัญหาของพวกเรา
ผมโทรหาพี่ชายของผม และหัวเราะกับคน"โอยิโบ้"--คนผิวขาว--
และโรคแปลกประหลาดของพวกเขา --
โรงซึมเศร้า โรคสมาธิสั้น และสิ่งแปลกประหลาดเหล่านั้น
ผมโตขึ้นในแอฟริกาตะวันตก
เมื่อคนใช้นิยามคำว่า "จิต" (Mental) สิ่งที่เราคิดถึงคือคนบ้า
ผมสกปรกเป็นติดกันเป็นก้อน
เดินกึ่งเปลือยโซเซไปตามถนน
เราทุกคนรู้จักชายคนนี้
พ่อแม่ของเราเตือนเราเกี่ยวกับเขา
"แม่ครับ แม่ครับ ทำไมเขาถึงเป็นบ้า"
"ยาเสพติดไง!
ถ้าแม้แต่แค่ลูกมองยาเสพติด ลูกก็จะเป็นแบบเขา"
(เสียงหัวเราะ)
หากคุณเป็นปอดบวม
แม่จะรีบพาคุณไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด
เพื่อรับการรักษา
แต่หากคุณประกาศว่าเป็นโรคซึมเศร้า
นักบวชในชุมชนของคุณ จะทำการขับไล่ผี
และสาปแช่งแม่มดในหมู่บ้าน
ตามที่องค์กรอนามัยโลกกล่าวไว้
สุขภาพจิตคือความสามารถในการจัดการ
กับความเครียดทั่วไปในชีวิต
เพื่อให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และประสิทธิผล
และเพื่อให้สามารถทำประโยชน์ ให้กับชุมชนของคุณ
สุขภาพจิตครอบคลุมถึงสุขภาวะทางอารมณ์ ทางจิตวิทยา และทางสังคม
75% ของความเจ็บป่วยทางจิตทั่วโลก
อยู่ในประเทศรายได้ต่ำ
ถึงกระนั้น รัฐบาลแอฟริกัน
ใช้งบประมาณน้อยกว่า 1% ทางด้านสาธารณะสุข
ในเรื่องสุขภาพจิต
แย่ไปกว่านั้น
เราเผชิญกับความขาดแคลนจิตแพทย์ อย่างรุนแรงในแอฟริกา
ยกตัวอย่างในไนจีเรียมีอยู่ประมาณ 200 คน --
ในประเทศที่มีประชากรเกือบ 200 ล้านคน
ทั่วแอฟริกา
90% ของประชากรไม่สามารถเข้าถึงการรักษา
ผลลัพธ์คือ
เราทนทุกข์ทรมานอย่างโดดเดี่ยว
เราปิดปากเงียบด้วยความอาย
เราในฐานะชาวแอฟริกันมักจะตอบสนอง ต่อสุขภาพจิตด้วยระยะห่าง
การเมินเฉย
ความรู้สึกผิด
ความกลัว
และความโกรธ
ในงานวิจัยนำเสนอโดยอาร์โบเลดา-ฟรอเรส
ซึ่งถามตรงไปตรงมาว่า "อะไรคือสาเหตุ ของอาการป่วยทางจิต"
34% ของผู้ตอบแบบสอบถามชาวไนจีเรีย ตอบยาเสพติด;
19% บอกว่า เพราะเทพเจ้าโกรธเคือง และเป็นประสงค์ของพระเจ้า --
(เสียงหัวเราะ)
12%
ตอบว่าเวทมนตร์และวิญญาณเข้าสิง
มีเพียงจำนวนน้อยที่ตอบถึง สาเหตุที่เรารู้เกี่ยวกับอาการป่วยทางจิต
อย่างเช่น พันธุกรรม
สถานะทางสังคมและเศรษฐกิจ
สงคราม
ความขัดแย้ง
หรือการสูญเสียคนที่รัก
ความอับอายที่สร้างขึ้นให้กับอาการทางจิต
มักทำให้เกิดการเนรเทศและการแบ่งแยกผู้ป่วย
โรบิน แฮมมอด ช่างภาพนักข่าว ได้บันทึกภาพการทารุน ...
ในอูกันดา
ในโซมาเลีย
และที่นี่ในไนจีเรีย
สำหรับผม
ความอับอายนั้นเป็นเรื่องใกล้ตัว
ในปี 2009
ผมรับโทรศัพท์ที่มีเสียงบ้าคลั่งกลางดึก
เพื่อนที่ดีที่สุดของผม --
ชายหนุ่มทันสมัยที่เก่งและมีเสน่ห์ --
ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคจิตเภท
ผมเห็นเพื่อนบางคน ที่เราโตมาด้วยกันเริ่มหายหน้าไป
ผมได้ยินเสียงหัวเราะคิกคัก
ผมได้ยินเสียงกระซิบ
"คุณรู้รึเปล่าว่าเขากลายเป็นบ้า"
(ภาษาไนจีเรีย) "เขาเสียสติไปแล้ว!"
การตำหนิ การดูหมิ่นเกี่ยวกับอาการของเขา --
คำพูดที่เราจะไม่ใช้กับคนที่เป็นมะเร็ง
หรือคนที่เป็นมาลาเรีย
บางที เมื่อเป็นเรื่องอาการทางจิต
ความเมินเฉยของเราทำลายความเห็นอกเห็นใจ
ผมยืนเคียงข้างเขาในขณะที่สังคมทอดทิ้งเขา
แต่ความรักของเราไม่เคยแปรเปลี่ยน
ลึก ๆ แล้ว ผมกลายเป็นหลงใหลเรื่องสุขภาพจิต
จากการที่ได้รับแรงบันดาลใจ จากเรื่องราวเลวร้ายของเขา
ผมช่วยก่อตั้งกลุ่มศิษย์เก่า ที่สนใจเรื่องสุขภาพจิต
ที่มหาวิทยาลัยของผม
และช่วงเวลาที่ผมเป็นพี่เลี้ยงนักศึกษา ตอนเรียนปริญญาเอก
ผมช่วยเหลือนักศึกษาปริญญาตรี ในเรื่องปัญหาสุขภาพจิต
ผมเห็นนักศึกษาชาวแอฟริกันทุกข์ทรมาน
และไม่สามารถพูดกับใครได้เลย
หรือแม้กระทั่งด้วยความรู้ และเรื่องราวของพวกเขาที่ผมมี
ในทางกลับกัน ผมเองก็ยังต้องดิ้นรน
และไม่สามารถหันหน้าหาใครได้ เมื่อผมเกิดความวิตกกังวล
ลึก ๆ แล้วมันคือความกลัวที่จะกลายเป็นคนบ้า
พวกเราทุกคน --
โดยเฉพาะชาวแอฟริกัน --
ไม่ตระหนักว่าความทุกข์ทางจิตของเรานั้น ไม่ได้เบนเราจากความเป็นชาย
เช่นเดียวกับเรื่องเลวร้าย ไม่ได้ทำลายความแกร่งของเรา
เราต้องมองสุขภาพจิต ว่ามีความสำคัญพอ ๆ กับสุขภาพกาย
เราต้องหยุดทรมานในความเงียบ
เราต้องหยุดประณามโรคนี้
และหยุดสร้างบาดแผลให้กับผู้ป่วย
คุยกับเพื่อนของคุณ
คุยกับคนรักของคุณ
คุยกับจิตแพทย์
ยอมเปิดตัว
ทำด้วยความมั่นใจ
ว่าคุณไม่ได้โดดเดี่ยว
พูดออกมาถ้าคุณกำลังดิ้นรน
การซื่อสัตย์กับสิ่งที่เรารู้สึก
ไม่ได้ทำให้เราอ่อนแอ
มันทำให้เราเป็นมนุษย์
ถึงเวลาที่เราต้องหยุดความอับอาย ที่เกี่ยวข้องกับอาการทางจิต
และหากหลังจากนี้คุณได้ยินคำว่า "จิต"
ขออย่าคิดถึงแต่คนบ้า
คิดถึงผม
(เสียงปรบมือ)
ขอบคุณครับ
(เสียงปรบมือ)