Η περσινή χρονιά
ήταν κόλαση.
(Γέλια)
Ήταν η πρώτη φορά που έφαγα νιγηριανό «τζολόφ».
(Γέλια)
Για την ακρίβεια, με κάθε σοβαρότητα,
περνούσα μια μεγάλη αναστάτωση.
Αντιμετώπισα πολύ μεγάλο στρες
και υπέφερα από κρίσεις άγχους.
Κάποιες μέρες, δεν μπορούσα να δουλέψω.
Άλλες μερες,
ήθελα απλώς να ξαπλώσω στο κρεβάτι μου και να κλαίω.
Ο γιατρός μου με ρώτησε
αν θα ήθελα να μιλήσω με κάποιον ειδικό σε θέματα ψυχικής υγείας
για το στρες και το άγχος μου.
Ψυχική υγεία;
Δεν μίλησα και κούνησα αρνητικά το κεφάλι μου
σε ένδειξη διαμαρτυρίας.
Ένιωσα ένα βαθύ αίσθημα ντροπής.
Ένιωσα το βάρος του στιγματισμού.
Έχω μια στοργική, υποστηρικτική οικογένεια
και απίστευτα πιστούς φίλους,
κι όμως, δεν μπορούσα να φανταστώ πως θα μπορούσα να μιλήσω σε κάποιον
για τον πόνο που αισθανόμουν.
Ένιωσα να πνίγομαι μέσα στην αυστηρή δομή
της αφρικανικής αρρενωπότητας.
«Οι άνθρωποι έχουν αληθινά προβλήματα, Σάνγκου.
Ξεπέρασέ το!»
Την πρώτη φορά που άκουσα τον όρο «ψυχική υγεία»,
ήμουν οικότροφος μαθητής,
άρτι αφιχθείς από την Γκάνα,
στο σχολείο Πέντι του Νιού Τζέρσεϊ.
Είχα μόλις ζήσει τη σκληρή εμπειρία
να χάσω εφτά αγαπημένα μου πρόσωπα μέσα στον ίδιο μήνα.
Η νοσοκόμα του σχολείου,
ανήσυχη για όσα είχα περάσει
-ο Θεός να την έχει καλά-
μου έκανε ερωτήσεις για την ψυχική μου υγεία.
«Είναι με τα καλά της;», αναρωτήθηκα.
«Δεν ξέρει ότι είμαι Αφρικανός;»
(Γέλια)
Όπως ο Οκόνκο στο «Όλα ή Τίποτα»,
εμείς οι Αφρικανοί δεν αναλύουμε, ούτε εκφράζουμε τα συναισθήματά μας.
Αντιμετωπίζουμε τα προβλήματά μας.
(Χειροκρότημα)
Αντιμετωπίζουμε τα προβλήματά μας.
Τηλεφωνούσα στον αδελφό μου και γελούσαμε με τους «ουϊμπού».
-τους λευκούς ανθρώπους-
και τις περίεργες αρρώστιες τους.
Κατάθλιψη, διάσπαση προσοχής, κι όλα αυτά τα «περίεργα».
Έχοντας μεγαλώσει στη Δυτική Αφρική,
όταν ο κόσμος χρησιμοποιούσε τον όρο «ψυχικά ασθενής»,
αυτό που μας ερχόταν στο νου ήταν κάποιος τρελός με βρώμικα μαλλιά,
να περπατάει ημίγυμνος στους δρόμους.
Όλοι ξέρουμε αυτόν τον άνθρωπο.
Μας έχουν προειδοποιήσει οι γονείς μας για αυτόν.
«Μαμά, μαμά, γιατί είναι τρελός;»
«Ναρκωτικά!
Και μόνο να τα κοιτάξεις, θα καταντήσεις σαν κι αυτόν!»
(Γέλια)
Αν πάθεις πνευμονία,
η μητέρα σου θα σε τρέξει στο κοντινότερο νοσοκομείο
για ιατρική περίθαλψη.
Αλλά τόλμα να πεις πως έχεις κατάθλιψη
και ο τοπικός πάστορας θα βγάλει τα δαιμόνια από μέσα σου
και θα κατηγορήσει τις μάγισσες απ' το χωριό σου.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας,
ψυχική υγεία είναι η ικανότητα να διαχειρίζεσαι
τις συνηθισμένες δυσκολίες της ζωής,
να δουλεύεις παραγωγικά και εποικοδομητικά
και να είσαι ικανός να προσφέρεις στην κοινωνία σου.
Η ψυχική υγεία περιλαμβάνει τη συναισθηματική, ψυχολογική
και κοινωνική ευημερία.
Παγκοσμίως, το 75 τοις εκατό των ατόμων με ψυχικές ασθένειες,
βρίσκεται σε χώρες με χαμηλά εισοδήματα.
Και παρ' όλα αυτά, οι περισσότερες αφρικανικές κυβερνήσεις
επενδύουν λιγότερο από ένα τοις εκατό του προϋπολογισμού για την υγεία,
στην ψυχική υγεία.
Και το χειρότερο είναι
πως έχουμε μεγάλη έλλειψη ψυχιάτρων στην Αφρική.
Στη Νιγηρία, για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι υπάρχουν διακόσιοι,
για μια χώρα σχεδόν 200 εκατομμυρίων ατόμων.
Σε όλη την Αφρική,
το 90 τοις εκατό του πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε θεραπεία.
Ως αποτέλεσμα,
υποφέρουμε μέσα στη μοναξιά μας,
φιμωμένοι από το στίγμα.
Ως Αφρικανοί, αντιμετωπίζουμε συχνά την ψυχική υγεία με καχυποψία,
άγνοια,
ενοχή,
φόβο,
και θυμό.
Σε μια μελέτη του Αρμπολέντα-Φλορέζ,
που έθετε το ερώτημα, «Ποια είναι τα αίτια των ψυχικών ασθενειών;»
34 τοις εκατό των Νιγηριανών ερωτηθέντων απάντησε,
«Κατάχρηση ναρκωτικών».
19 τοις εκατό απάντησε,
«Οργή Θεού και θέλημα Θεού».
(Γέλια)
12 τις εκατό απάντησε,
«Μαγεία και δαιμονισμός».
Αλλά λίγοι ανέφεραν κάποια από τα γνωστά αίτια των ψυχικών ασθενειών,
όπως η κληρονομικότητα,
η κοινωνικό-οικονομική κατάσταση,
οι πόλεμοι,
οι συγκρούσεις,
ή ο χαμός ενός αγαπημένου προσώπου.
Ο στιγματισμός της ψυχικής υγείας οδηγεί συχνά
στην περιθωριοποίηση και δαιμονοποίηση των πασχόντων.
Ο φωτορεπόρτερ Ρόμπιν Χάμοντ
έχει καταγράψει κάποιες απ' αυτές τις κακοποιήσεις
στην Ουγκάντα,
στη Σομαλία
και εδώ στη Νιγηρία.
Για μένα,
το στίγμα είναι προσωπικό.
Το 2009,
έλαβα ένα πανικόβλητο τηλεφώνημα στη μέση της νύχτας.
Ο καλύτερος φίλος μου σε όλον τον κόσμο,
ένας ευφυέστατος, φιλοσοφημένος, γοητευτικός νεαρός άντρας,
είχε διαγνωστεί με σχιζοφρενία.
Είδα την αποστροφή σε κάποιους φίλους με τους οποίους είχαμε μεγαλώσει μαζί.
Άκουσα τα κουτσομπολιά.
Άκουσα τους ψιθύρους.
«Έμαθες πως τρελάθηκε;»
«Τρελάθηκε!»
Υποτιμητικά, μειωτικά σχόλια για την κατάστασή του.
Λόγια που δεν θα λέγαμε ποτέ για κάποιον με καρκίνο
ή κάποιον με ελονοσία.
Με κάποιο τρόπο, σε ό,τι αφορά την ψυχική υγεία,
η άγνοιά μας επισκιάζει τη συμπόνοια μας.
Έμεινα δίπλα του καθώς το περιβάλλον του τον απομόνωνε,
αλλά η δική μας αγάπη δεν επηρεάστηκε.
Με τον καιρό, παθιάστηκα με την ψυχική υγεία.
Εμπνευσμένος από την κατάστασή του,
βοήθησα να ιδρυθεί σύλλογος αποφοίτων με ενδιαφέρον για την ψυχική υγεία
στο πανεπιστήμιό μου.
Στη θητεία μου ως βοηθός καθηγητή στο μεταπτυχιακό τμήμα,
υποστήριξα πολλούς φοιτητές με προβλήματα ψυχικής υγείας.
Είδα Αφρικανούς φοιτητές να παλεύουν,
να μην μπορούν να μιλήσουν σε κάποιον.
Παρ' όλα όσα γνώριζα και παρά τις ιστορίες τους,
κι εγώ, με τη σειρά μου, πάλευα
και δεν μπορούσα να μιλήσω σε κάποιον
όταν ήρθα αντιμέτωπος με το δικό μου άγχος.
Τόσο βαθύς είναι ο φόβος μας μήπως γίνουμε ο τρελός.
Όλοι μας,
ιδιαίτερα εμείς οι Αφρικανοί,
πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι ψυχικοί μας αγώνες
δεν μειώνουν τον ανδρισμό μας,
ούτε το τραύμα μας μειώνει τη δύναμή μας.
Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την ψυχική υγεία
τόσο σοβαρά όσο αντιμετωπίζουμε και τη σωματική υγεία.
Πρέπει να σταματήσουμε να υποφέρουμε σιωπηλά.
Πρέπει να σταματήσουμε να στιγματίζουμε τις ασθένειες
και να τραυματίζουμε τους προσβεβλημένους.
Μιλήστε στους φίλους σας.
Μιλήστε στους αγαπημένους σας.
Μιλήστε σε ειδικούς υγείας.
Να είστε ευάλωτοι.
Κάντε το με την αυτοπεποίθηση
ότι δεν είστε μόνοι.
Μιλήστε εάν αντιμετωπίζετε δυσκολίες.
Η ειλικρίνεια για το πώς νιώθουμε
δεν μας κάνει αδύναμους,
μας κάνει ανθρώπους.
Είναι καιρός να βάλουμε τέλος στο στίγμα που συνδέεται με τις ψυχικές ασθένειες.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα ακούσετε τη λέξη «ψυχική ασθένεια»,
μη σκεφτείτε μόνο κάποιον τρελό άνθρωπο.
Σκεφτείτε εμένα.
(Χειροκρότημα)
Σας ευχαριστώ
(Χειροκρότημα)