"Przepraszam, padł mi telefon".
"To nic takiego, wszystko w porządku".
"Te zarzuty są kompletnie bezpodstawne".
"Firma nie wiedziała o żadnych wykroczeniach".
"Kocham cię".
Słyszymy od 10 do 200 kłamstw dziennie.
Poświęciliśmy mnóstwo czasu na wymyślanie metodom ich wykrywania.
Od średniowiecznych narzędzi tortur, przez poligrafy,
urządzenia monitorujące oddech i ciśnienie krwi, analizatory głosu,
śledzenie wzroku, podczerwone skanery mózgu,
aż po 200-kilogramowy elektroencefalograf.
Choć te urządzenia działają w pewnych warunkach,
większość z nich można oszukać po odpowiednim przygotowaniu.
Żadne nie jest na tyle niezawodne, żeby dopuścić je w sądzie.
A jeśli problem nie tkwi w metodzie badań,
lecz w założeniu, że kłamstwo wywołuje reakcje fizjologiczne?
A może podejść bardziej bezpośrednio,
używając wiedzy na temat komunikacji, żeby analizować same kłamstwa?
Z psychologicznego punktu widzenia,
kłamiemy częściowo po to, żeby przedstawić siebie w lepszym świetle.
Fantazjujemy o tym, kim chcielibyśmy być,
zamiast być sobą.
Gdy mózg fantazjuje,
pozwala prześlizgnąć się wielu sygnałom.
Świadomy umysł kontroluje tylko
około 5% zdolności poznawczych,
w tym komunikację,
podczas gdy pozostałe 95%, działa na poziomie podświadomym.
Zgodnie z literaturą dotyczącą postrzegania rzeczywistości,
historie oparte na wymyślonych doświadczeniach
różnią się jakością od prawdziwych.
Wynika z tego,
że kreowanie fałszywych historii na tematy osobiste wymaga wysiłku
i skutkuje użyciem innych wzorów językowych.
Technika znana jako lingwistyczna analiza tekstu,
pomogła zidentyfikować
cztery najpopularniejsze wzory tego typu
w podświadomym języku oszustwa.
Po pierwsze, kłamiąc, kłamcy rzadziej wspominają o sobie.
Piszą lub mówią więcej o innych, często w trzeciej osobie,
żeby zdystansować się i oddzielić od własnego kłamstwa.
Co brzmi bardziej fałszywie?
"Absolutnie żadne przyjęcie nie odbyło się w tym domu",
czy "Nie wyprawiłem tutaj żadnego przyjęcia"?
Po drugie, kłamcy mają tendencję do negatywnego nastawienia,
bo podświadomie czują się winni, że kłamią.
Na przykład, kłamca może powiedzieć:
"Przepraszam, mój głupi telefon padł, nie znoszę go".
Po trzecie, kłamcy upraszczają sposób mówienia o zdarzeniach,
bo mózg męczy się, budując złożone kłamstwa.
Ocena i wartościowanie
to złożone zagadnienia dla naszego mózgu.
Jak powiedział kiedyś prezydent USA:
"Nie miałem kontaktów seksualnych z tamtą kobietą".
Wreszcie, choć kłamcy upraszczają opisy,
mają tendencję do używania dłuższych i bardziej zawiłych zadań.
Umieszczają w nich zbędne słowa oraz nieistotne,
ale prawdziwie brzmiące szczegóły,
mające uwiarygodnić kłamstwo.
Inny prezydent w obliczu skandalu oznajmił:
"Mogę kategorycznie stwierdzić, że to śledztwo wykazało,
że nikt z pracowników Białego Domu,
ani nikt obecnie zatrudniony przez rząd
nie był zamieszany w ten dziwaczny incydent".
Zastosujmy analizę lingwistyczną do kilku znanych przykładów.
Weźmy 7-krotnego zwycięzcę Tour de France, Lance'a Armstronga.
Jeśli porównać wywiad z 2005 roku,
w którym zaprzeczył stosowaniu środków dopingujących,
do wywiadu z 2013, w którym się do tego przyznaje,
ilość użytych zaimków osobowych wzrosła niemal o 3/4.
Zauważ kontrast między tymi dwoma cytatami.
Pierwszy: "Facet w paryskim labolatorium
otwiera twoją próbkę, wiesz, Jean-Francis jak-mu-tam bada ją.
I wtedy dzwonią do ciebie z gazety
»6-krotnie wykazałeś doping EPO«".
Drugi: "Zatraciłem się w tym wszystkim.
Jestem pewien, że byli inni, którzy sobie z tym nie radzili,
ja na pewno nie dawałem rady.
Przywykłem do kontrolowania wszystkiego w życiu.
Kontrolowałem wszystkie aspekty życia".
Zaprzeczając, Armstrong opisał hipotetyczną sytuację
skupioną wokół kogoś innego,
całkowicie usuwając siebie z kontekstu.
Przyznając się, jest częścią swojego oświadczenia,
ujawnia swoje emocje i motywy.
Użycie zaimków osobowych jest tylko jedną z oznak oszustwa.
Przyjrzyjmy się innemu przykładowi, wypowiedzi byłego senatora
i kandydata na prezydenta, Johna Edwardsa:
"Wiem tylko, że domniemany ojciec oświadczył publicznie,
że jest ojcem tego dziecka.
Nie byłem zaangażowany w absolutnie żadne czynności,
które wymagałyby, wyrażały zgodę lub popierały
jakiekolwiek świadczenia dla tej kobiety lub domniemanego ojca dziecka".
Jest to bardzo długa i zawiła forma stwierdzenia: "To dziecko nie jest moje".
Do tego Edwards nigdy nie używa imion wspominanych osób,
mówi "tamto dziecko", "ta kobieta", "ojciec dziecka".
Zobaczmy, co miał do powiedzenia później, przyznając się do ojcostwa:
"Jestem ojcem Quinn.
Zrobię co w mojej mocy, aby zapewnić jej miłość
i wsparcie, na które zasługuje".
To oświadczenie jest krótkie i bezpośrednie.
Nazywa dziecko po imieniu i odnosi się do swojej roli w jej życiu.
Jak możesz zastosować te techniki wykrywania kłamstw?
Po pierwsze pamiętaj, że wiele kłamstw, z którymi spotykamy się na co dzień,
jest znacznie mniej poważna, niż te przykłady,
i mogą być całkiem nieszkodliwe.
Niemniej, zawsze warto zdawać sobie sprawę z oznak zmyślania,
jak minimum odniesień do siebie, negatywny język,
uproszczone opisy, czy zawiłe zdania.
Być może uchronią cię one od przereklamowanych towarów,
niewydajnych produktów, albo nawet okropnego związku.