Simetri doğada her yerdedir
ve biz genelde onu güzellikle ilişkilendiririz:
kusursuz biçimli bir yaprak,
ya da karmaşık desenlerini her bir yaprağına ayna gibi yansıtan bir kelebek.
Ama asimetrinin de oldukça önemli ve
sandığınızdan daha yaygın olduğu ortaya çıktı,
kemancı yengecinden
kabukları tek bir yöne doğru kıvrılan salyangoz türlerine kadar.
Bazı fasülye çeşitleri sırıklarına sadece saat yönünde sararlar
diğerleri ise sadece saat yönünün tersinde
ve insan vücudu dışarıdan ne kadar simetrik görünse de,
içeride hikaye tamamen farklı.
En önemli organlarınızın çoğu asimetrik olarak düzenlenmiştir.
Kalp, mide, dalak ve pankreas solda yer alır.
Safra kesesi ve karaciğerinizin büyük bir bölümü de sağda.
Akciğerleriniz bile farklıdır.
Soldakinde iki lob vardır ve sağdakinde ise üç.
Beyninizin iki tarafı benzer görünür ama farklı işlevler görür.
Bu asimetrinin doğru bir şekilde paylaştırılması çok önemlidir.
Eğer tüm iç organlarınız yer değiştirseydi, situs inversus
denen durum ortaya çıkar ki çoğunlukla zararsızdır.
Ama tamamlanmamış çevrilmeler ölümcül olabilir,
özellikle de kalp de dahilse.
Peki bu asimetri nereden geliyor,
çünkü daha çok yeni bir embriyo sağdan da soldan da aynı görünür.
Bir teori embriyodaki yumru denen
küçük bir oyuğa yoğunlaşmıştır.
Bu yumruyu silia denilen küçük tüyler takip eder,
baştan sona eğimlidir ve etrafta sürekli aynı yönde
hızlı hızlı döner.
Bu eş zamanlı dönme akıcı sıvıyı embronin içinde
sağdan sola iter.
Yumrunun solundaki kenarda
diğer silia bu akışkan sıvının akışının hisseder
ve embriyonun solundaki özel genleri harekete geçirir.
Bu genler hücreleri belirli proteinler yapmaya yönlendirir
ve sadece birkaç saat içinde
embriyonun sağ ve sol tarafı kimyasal olarak farklılaşır.
Hala aynı görünmelerine rağmen,
bu kimyasal farklılıklar sonunda asimetrik organlara dönüşür.
Asimetri önce kalpte görünür.
Embriyonun merkezinden uzanan düz bir boru olarak başlar
ama embriyo yaklaşık üç haftalık olduğunda
boru C şekli almaya başlar
ve vücudun sağına doğru döner.
İki tarafında da farklı yapılar gelişir
sonuçta bildiğimiz asimetrik kalbe dönüşür.
Bu sırada, diğer önemli organlar merkez tüpten ayrılır
ve esas pozisyonlarına doğru büyürler.
Ama bazı organizmalar, domuzlar gibi, bu embriyonik siliaya sahip olmazlar
ve hala asimetrik iç organları bulunur.
Bütün hücreler doğal olarak asimetrik olabilir mi ?
Muhtemelen.
Bakteriyel koloniler hepsi aynı yönde kıvrılan dantelsi dallar geliştirir
ve insan hücreleri hamur tatlısındaki çıkıntılar gibi doğru oluşturma
eğilimindeki çember bir sınırın içinde gelişir.
Daha da yakından bakarsak,
nükleik asitler, proteinler ve şekerler gibi hücrelerin çoğunun
klasik yapı taşlarının doğal olarak asimetrik olduğunu görürüz.
Proteinler karmaşık asimetrik şekillere sahiptir
ve bu proteinler hücrelerin hangi yöne hareket edeceğini
ve embriyonik silianın hangi yöne döneceğini kontrol eder.
Bu biyomoleküller kiralite denen bir varlığa sahiptir
ki bu bir molekülle onun ayna görüntüsünün aynı olmadığı anlamına gelir.
Sağ ve sol elleriniz gibi, aynı görünüyorlar fakat
sağ elinizi eldivenin sol tekine sokmaya çalışmak aynı olmadıklarını kanıtlıyor.
Moleküler seviyedeki bu asimetri asimetrik hücrelere,
asimetrik embriyolara
ve nihayet asimetrik organizmalara yansır.
Simetri güzel görünürken,
asimetri de endamlı kıvrımlarıyla,
düzenli karmaşıklığıyla
ve çarpıcı kusurluluğuyla
kendi cazibesine sahiptir.