Gezegenimiz iki kutup bölgesine sahip:
İsmi Yunanca Arktikos'tan gelen Kuzey'deki Arktik (Kuzey Kutbu)
ve adı Antarktikos'dan gelen, Kuzey'in tam karşısında
bulunan Antarktika (Güney Kutbu).
Ancak onları kolayca hatırlamanın bir yolu var:
Neyin çevrelediğini hatırlamak.
Gezegenimizin Kuzey Yarım Küre'sinde bulunan Arktik
tamamen karayla çevrili bir okyanustur.
Dünyanın diğer tarafında bulunan Antarktika tamamen okyanus
tarafından çevrelenen bir kıtadır.
Kuzey Kutbu'nda kutup ayısı vardır; ama penguen yoktur.
Güney Kutbu'nda ise penguen vardır; ama kutup ayısı yoktur.
Önce Kuzey Kutbu'ndan bahsedelim.
Kuzey Kutup bölgesi ağaçsız, donmuş toprak tabakası ile çevrili olan
buzla kaplı büyük bir okyanustan oluşmaktadır.
Bu alan, Kuzey Kutup Dairesi ile Kuzey Kutbu arasındaki bölge
olarak tanımlanabilir. Eğer Kuzey Kutbu'nda dursaydınız,
ne yöne bakarsanız bakın, her yön güney olurdu.
Ancak Kuzey Kutbu'nda çok uzun süre durmak zordur.
Çünkü durmadan yer değiştiren,
donmuş deniz buzuyla çevrili bir okyanusun ortasındadır.
Eğer Kuzey Kutbu'nda suya düşseydiniz,
13.980 fit (4 km'de fazla) derinlikte bir suya düşmüş olurdunuz.
Suyun üstünde, kışın ortalama hava sıcaklığı
-40 santigrat dereceye kadar düşebilir
ve kaydedilen en düşük sıcaklık ise
yaklaşık -68 santigrat derecedir.
Bu inanılmaz zorlu koşullara rağmen, insanlar binlerce yıldır
Kuzey Kutbu'ndaki alanlara yerleşmiştir.
Kuzey Kutbu'ndaki yaşamın içinde, suda yaşayan organizmalar,
zooplankton ve fitoplankton,
balık ve deniz memelileri,
kuşlar,
kara hayvanları,
bitkiler
ve insan toplulukları bulunmaktadır.
Peki ya Antarktika?
Antarktika dünyanın en güneyindeki kıtadır
ve coğrafik Güney Kutbu oradadır.
Avustralya'nın yaklaşık iki katı büyüklüğünde olup,
dünyadaki en büyük beşinci kıtadır.
Antarktika'nın neredeyse yüzde 98'i en az bir mil
kalınlığında olan buzla kaplanmıştır.
Antraktika tüm dünyadaki en uç hava koşullarından birine sahiptir.
Ortalama olarak, en soğuk,
en rüzgârlı,
en kuru kıtadır
ve tüm kıtalar içindeki en yüksek
ortalama rakıma sahiptir.
Kutuplarda durmadan kar yağdığını düşünebilirsiniz;
ama Antarktika çok kurudur;
kıyı boyunca sadece
200 milimetre ve
iç kısımlarda çok daha az yıllık yağış aldığı için
çöl sayılabilir.
Antarktika'daki sıcaklık -89 santigrat dereceye erişmiştir.
Çok zor koşulları ve erişimi olduğu için
Antarktika'da kalıcı insan yerleşimi bulunmamaktadır;
ancak kıta içerisine dağılmış olan
gözlem istasyonlarında
yıl boyunca 1.000 ila 5.000 insan yaşar.
Orada en dayanıklı hayvanlar bile hayatta kalmak için savaşır
ve sadece soğuğa adapte olmuş organizmalar hayatta kalır.
Bunlar birçok tipte su yosunu,
hayvanlar,
bakteriler,
mantarlar,
bitkiler ve
tek hücreli canlılardır.
Peki neden Antarktika kuzeydeki kuzeninden daha soğuk?
Öncelikle, kıtanın büyük bir kısmı
deniz seviyesinden üç kilometreden fazla daha yukarıda
ve rakım arttıkça sıcaklık azalır.
Bu sebeple dağların üzerinde kar vardır.
İkincisi, unutmayın Kuzey Kutbu
aslında donmuş bir okyanustur.
Altındaki okyanusun suyu,
Antarktika'daki donmuş karadan daha sıcaktır
ve bu sıcaklık buz kütlesi ile iletilir.
Bu durum Kuzey Kutbu bölgelerindeki sıcaklıkların
Antarktika'nın kara
yüzeyine benzer şekilde aşırı uçlara erişmesini engeller.
Üçüncüsü, Antarktika'da mevsimler aleyhine işler.
Temmuz'daki günöte sırasında,
yani Dünya güneşten en uzak olduğunda
Antarktika'da da kış yaşanmaktadır.
Bu durum da Güney Kutbu'nda
iki kat soğuk yaratır.
Yaşanması zor olmasına rağmen,
Kuzey ve Güney Kutupları gezegenimizin
bu şekilde olmasının en büyük nedeni.
Her iki kutup bölgesi de
çok önemli iklim kontrol edicilerdir.
Ilıman bölgelerde sıcaklığın
yumuşamasına yardımcı olur
ve bize ılıman hava verirler.
İklim değişikliği ve küresel ısınma
yüzünden Kuzey Kutbu'ndaki deniz buzu
azaldıkça, dünyadaki iklim
giderek daha değişken hâle gelmektedir.