لە پیشەسازیەکەی مندا،
باوەڕمان وایە وێنەکان دەتوانن جیهان بگۆڕن.
باشە، ئێمە ساویلکە و بە پەرۆش و پڕ وزەیین.
ڕاستیەکە ئەوەیە ئێمە دەزانین
خودی وێنەکان خۆیان جیهان ناگۆڕن،
هەروەها ئاگاداری ئەوەشین، لە سەرەتای فۆتۆگرافییەوە
وێنەکان هۆکاری کاردانەوەن لە ناو خەڵک،
ئەم کاردانەوانە هۆکارن بۆ گۆڕینی ئەوەی ڕودەدات.
با لەگەڵ کٶمەڵە وێنەیەک دەستپێبکەیین.
من زۆر سەرم دەسوڕمێ ئەگەر ئێوە
هەندێکیان یان زۆربەیان نەناسنەوە.
ئەو وێنانە باشترین وەسفن بۆ نوێگەری:
نوێگەری تاڕادەیەک سەرنج ڕاکێش نییە،
لە ڕاستیدا، ئەو وێنانە زۆر ناسراون
تەنانەت لەوانەیە بیان ناسنەوە
بە کەمێک یان هەندێک شێوەی جیاواز.
(پێکەنین)
بەڵام پێم وایە بە دوای زیاتردا دەگەرێین،
بە دوای زیاتردا دەگەرێین.
بە دوای ئەو وێنانەدا دەگەرێین کە تیشک
دەخەنە سەر کێشە چارەسەرنەکراوە گرنگەکان،
ئەو وێنانەی سنوورەکانیان تێپەڕاندووە و تەحەدای ئایینەکان دەکەن،
وێنەکان هانمان دەدەن
هەنگاو بنێین و شتێک بکەین --
بە مانایەکی تر، هەڵوێستمان دەبێت.
باشە، سەبارەت بەو وێنەیەی هەموو بینیوتانە،
تێڕوانینی ئێمەی گۆڕی لەو جیهانە فیزیکییە،
هەرگیز هەسارەکەمان بەو شێوەیە نەبینیبوو.
زۆرخەڵک باوەڕیان وایە
زۆربەی لە دایکبوونەکان لەو گۆڕانکارییە
بۆ بینینی هەسارەکەمانە بەم شێوەیە
بۆ یەکەم جار-- هەست بە
بچووکییەکەی و بێ هێزیەکەی دەکەین.
دوای چل ساڵ، ئەو گروپە، زیاتر لە زۆرینە،
بە ئاگاترن لە بارەی ئەو هێزە وێرانکەرەی
بەشەکانی تر دڕندانە دەیکەنە سەر ژینگەکەمان.
لە کۆتاییدا، دەردەکەوین بۆ ئەوەی شتێک بکەیین سەبارەت بەمە.
ئەو هێزە وێرانکەرە چەندین فۆڕمی جیاواز لە خۆ دەگرێت،
بۆ نمونە، ئەو وێنانە لەیەن برێنت ستایڕۆنەوە گیراون
لە کۆنگۆ.
ئەم گۆرێلایانە کوژران. تەنانەت هەندێک دەڵێن لەخاجدراون.
چاوەڕواننەکراوانە، بە خراپکاریەکی گەورە
بە جیهاندا بڵاوبۆوە.
هەر بەم دواییانە،
ئەو هێزە وێرانکەرەی خودی سروشتمان بیرکەوتەوە
وەک زەمین لەرزەکەی هایتی لەم دواییانەدا،
پێم وایە لەوە خراپتر ئەو هێزە وێرانکەرەی
مرۆڤە کە هەیەتی بەسەر مرۆڤێکی ترەوە.
ساموێل پیسەر، ڕزگاربوێکی ئاوشوێتزە، گوتی،
دەمەوێت قسەکەی بخەمە نێوان دوو کەوانە،
"هۆڵۆکاست ئەوەی فێرکردین، سروشت
تەنانەت لە ئاڵۆزترین ساتەکانی
لە مرۆڤ بە بەزەییترە
کاتێک ڕەوشت و هۆکاری لە دەست دەدات"
جۆرێکی تری لە خاچ دان هەیە.
وەک، ئەو وێنە تۆقێنەرانەی لە ئەبو غرێب
هەروەها ئەو وێنانەی لە گوانتانامۆ
کاریگەریەکی قوڵیان هەبوو.
بڵاوبوونەوەی ئەو وێنانە،
لە خودی وێنەکان خۆیان دیارن،
بوونە هۆی گۆڕینی سیاسەت لە حکومەتتدا،
هەندێکیان وایان باس کردوە ئەو وێنانە
بونەتە ئاگری یاخیبوون لە عێراق و
کاردانەوەی هەر تاکێکی بۆ نارەزایی.
زیاتر لەوە. هەر ئەم وێنانە بۆ هەمیشە
مۆڕالی هێزە داگیرکراوەکانیان نەهێشت.
با کەمەێک بگەرێینە دواوە.
لە ساڵانی ١٩٦٠اکان و ١٩٧٠ ــکاندا،
شەڕەکەی ڤێتنام هەموو ڕۆژێ لە ژوورەکانی
ئەمریکادا پیشان دەدرا،
وێنە هەواڵییەکان خەڵکیان ڕووبەڕووی بەردەم ئەو قوربانیانە کردەوە
کە لە جەنگەکەدا بوون: کچێکی بچووک بە ناپاڵم سووتێنرا،
خوێندکارێک لەلایەن گاردی نیشتیمانیەوە کوژرا
لە زانکۆی کێنت ستەیت لە ئۆهایۆ لە کاتی نارەزایی دەربڕین.
لە ڕاستیدا، وێنەکان بوونە
خودی دەنگی نارەزاییەکان.
ئێستا، وێنەکان هێزی ئەوەیان هەیە
تیشک بخەنە سەر تێگەیشتنی
گومانەکان، کاڵفامی،
بە تایبەت قسەم لەسەر ئەوەیان کردوە
بەڵام تەنها یەک وێنەتان پیشان دەدەم --
کێشەی ئایدز و ئەیچ ئای ڤی.
لە ساڵانی ١٩٨٠ـکان، نەزانینی خەڵک دەربارەی
ئەو نەخۆشییە بەربەستێکی گەورە بوو
تەنانەت بۆ تاووتوێکردن و دەستنیشانکردنیشی.
کاردانەوەیەکی سادە، لە ساڵی١٩٨٧، یەکێک لە بەناوبانگترین ئافرەتی جیهان،
شازادەی وێڵس بە دەستلێدانی
منداڵێکی توشبوو بە ئایدز کاریگەرییەکی
زۆر باشی کرد بە تایبەتی لە ئەوروپادا، تا نەخۆشیەکە ڕابگرن،
بۆیە ئەو زیاتر لە هەمووان هێزی وێنەی دەزانی.
کاتێک ڕوبەڕووی وێنەیەکی بەهێز دەبینەوە،
هەموومان ئەو هەڵبژاردنەمان هەیە:
دەتوانین سەیر بکەین و پێناسەییەک بۆ وێنەکە بکەین،
خۆشبەختانە، کاتێک ئەو وێنانە دەرکەوتن
لە گاردیان لە ساڵی ١٩٩٨،
تیشک و سەرنجێکی زۆریان خستبووە سەر، لە کۆتاییدا پارەیەکی زۆر
لە بوژانەوە و خۆراکی سوداندا خەرجکرا.
ئەو وێنانە جیهانیان گۆڕی؟
نەخێر، بەڵام کاریگەری سەرەکییان هەبووە.
وێنەکان هانمان دەدەن بۆ پرسیار لەو باوەڕە ناوخۆییە و
بەرپرسیاریەتییە بکەین بەرامبەر یەکتر.
هەموومان ئەو وێنانەمان بینی دوای کاترینا،
پێم وایە بۆ ملیۆنان خەڵک
کاریگەریەکی بەهێزیان هەبوو،
پێموایە ئەوە زۆر باوەڕپێکراو نییە
ئەوان دوورن لە بیرکردنەوەی ئەمریکییەکان
کاتێک لە مانگی یازدەی ٢٠٠٨ چوون بۆ دەنگدان.
بەداخەوە، هەندێک لە وێنە گرینگەکان
شێوێندراون کاتێک ئێمە دەیانبینین.
ئێستا وێنەیەکتان پیشان دەدەم،
وێنەیەکە لە لایەن جەنگاوەرێکی کۆنی عێراق یوجین ڕیچاردەوەیە
لە کاتی بەشێک لە کارە گرینگەکەی،
کە هەرگیز بڵاونەکراوەتەوە، پێی دەوترێت، جەنگ شەخسییە.
بەڵام وێنەکان پێویستیان بە گرافیک نییە
تاکو تراژیدیای جەنگمان بە بیربهێنێتەوە،
جۆن مۆری ئەم وێنەیەی گۆڕستانی ئارلینگتۆنی داناوە،
لە دوایی هەموو ناخۆشیەکانی جەنگ
لە هەموو ناوچە ناکۆکییەکانی جیهان،
یەک وێنە منی وابەستە کردوە بە خۆیەوە،
لە شوێنێکی ئارامتر لە شوێنەکانی تر،
ئانسڵ ئادەم گوتی، هەرچەندە هاوڕا نیم لەگەڵێ
"تۆ وێنە ناگری، بەڵکو تۆ درووستی دەکەی."
بە بۆچونی من، ئەوە وێنەگرەکە نییە
وێنەکە دروست دەکات، بەڵکو ئەوە تۆیت
ئێمە وێنە لە لایەن خۆمانەوە دەنرخێنین و
سیستەمی باوەڕی ئێمەیە و،
دەرئەنجامی ئەوە، وێنەکە لەگەڵماندا دەمێنێتەوە.
کۆمپانیاکەم حەفتا ملیۆن وێنەی هەیە،
من یەک وینەم هەیە لە ئۆفیسەکەم.
ئەوەتا ئەوەیانە.
هیوادارم جاری داهاتوو هەمووتان
وێنەیەک ببینن و پڕشنگدانەوەی شتێک بێت لە ئێوەدا،
باشتر تێدەگەن بۆچی،
دەزانم قسەکردن بۆ ئەم گوێگرانە،
بە دڵنیاییەوە سەبارەت بەمە شتێک دەکەن.
سوپاس بۆ هەموو وێنەگرەکان.
(چەپڵە ڕێزان)