Trí thông minh-- nó là gì vậy?
Nếu chúng ta nhìn lại lịch sử
xem trí thông minh được nhìn nhận thế nào,
ta có thể tham khảo
câu nói nổi tiếng của Edsger Dijsktra:
"Hỏi rằng liệu máy có thể suy nghĩ được hay không
cũng thú vị như hỏi
liệu một chiếc tàu ngầm
có bơi được hay không."
Khi Edsger Dijstra viết câu này,
ông viết như một lời chỉ trích
những người đi tiên phong trong khoa điện toán,
như Alan Turing.
Tuy nhiên, nếu nhìn lại
và nghĩ xem đâu là
phát kiến có sức mạnh
cho phép ta tạo nên
chiếc máy có thể bơi,
chiếc máy có thể bay,
sẽ nhận ra rằng chỉ khi
ta hiểu được về cơ chế
của việc bơi và sự bay
thì mới có thể làm ra những máy móc đó.
Vì vậy, một vài năm trước,
Tôi đã thực hiện một chương trình
nghiên cứu cơ chế vật lý cơ bản
làm nền tảng cho trí thông minh.
Ta hãy lùi một bước.
Bắt đầu một thí nghiệm về tư duy.
Giả sử quý vị thuộc một chủng người ngoài hành tinh
không biết gì về sinh học Trái đất,
về khoa thần kinh, hay trí thông minh Trái Đât,
nhưng có chiếc kính viễn vọng rất tuyệt
giúp quan sát Trái Đất,
và đời quý vị rất dài
nên có thể quan sát
hàng triệu, thậm chí hàng tỉ năm.
Và thấy được một hiệu ứng kì lạ.
quý vị sẽ thấy rằng, qua hàng thiên nhiên kỉ,
trái đất đã liên tục va chạm với những thiên thạch
cho đến một thời điểm
tại đó,
ứng những năm của chúng ta, khoảng 2000 năm sau CN
thời điểm những thiên thạch đang
bay theo hướng sắp va vào trái đất
hẳn sẽ va vào trái Đất
thì chợt bị làm chệch hướng
hoặc nổ tung trước khi va.
Tất nhiên, là một người Trái Đất,
chúng ta hiểu lí do có thể
do chúng ta cố bảo vệ chính mình.
Chúng ta đang cố gắng ngăn chặn cuộc va chạm.
Nhưng nếu quý vị là một người ngoài hành tinh
không hiểu về chuyện này,
không có bất kì khái niệm gì về trí thông minh Trái Đất,
quý vị sẽ buộc phải tiếp nhận
một giả thuyết vật lí giải thích cách sao
vào thời điểm nào đó,
những thiên thạch lẽ ra phá hủy bề mặt của một hành tinh
lại dừng lại cách bí ẩn.
Và tôi cho rằng đây cũng chính là
nhu cầu tìm hiểu về bản chất vật lý của trí thông minh.
Vì vậy trong chương trình này được thực hiện cách đây vài năm,
Tôi đã xem xét nhiều vấn đề
có tính liên nghành khoa học phối hợp nhiều khoa học khác nhau,
và tôi thấy chúng đều chỉ ra
một cơ chế chung duy nhất
của sự thông minh.
Ví dụ, trong khoa học vũ trụ,
có nhiều bằng chứng chứng minh
vũ trụ của chúng ta dường như là một sự hòa hợp hoàn hảo
cho sự phát triển của trí thông minh,
và, đặc biệt, cho sự phát triển
của trạng thái phổ quát
làm gia tăng tối đa sự đang dạng có thể của tương lai.
Trong lĩnh vực trò chơi, ví dụ như trong game Go--
mọi người đều nhớ vào năm 1997
khi Deep Blue của IBM đánh bại Garry Kasparov trong môn cờ vua--
ít người nhận thức được
trong vòng 10 năm qua,
trò chơi Go,
được cho là một game có nhiều thử thách hơn
vì nó có nhiều yếu tố chi tiết hơn,
nó cũng đã chinh phục
những game thủ máy tính
với cùng một lí do:
công nghệ tốt nhất cho máy tính chơi Go hiện nay
là công nghệ làm gia tăng tối đa những giải pháp tương lai
trong quá trình chơi.
Cuối cùng, trong lập trình hoạt động của robot,
vừa qua có nhiều kỹ thuật đa dạng
đã tận dụng ưu thế
của năng lực robot
để tối đa tự do hành động trong tương lai
để hoàn thành các thao tác phức hợp.
Lấy tất cả những tuyến đoạn khác nhau này
gộp chúng lại với nhau,
tôi tự hỏi từ nhiều năm về trước
có một cơ chế nào cho trí thông minh
làm thừa số chung
cho những chuỗi khác nhau này?
Có chăng một phương trình cho trí thông minh?
Tôi tin, câu trả lời là Có. ["F = T ∇ Sτ"]
Cái ta thấy đây có thể
là cái tương đương gần nhất với một E = mc²
một công thức cho trí thông minh mà tôi đã thấy.
Cái ta thấy ở đây
là một trình bày tương xứng
cho thấy trí thông minh là một lực, F,
hành động để tối đa hóa tự do hành động tương lai
nó hành động để tối đa hóa tự do hành động tương lai,
hoặc giữ cho các lựa chọn được để ngỏ,
với một cường độ T,
với sự đa dạng của các tương lai có thể đạt tới, S
trong một ngưỡng thời gian tương lai nào đó, tau.
Tóm lại, trí thông minh không thích bị mắc kẹt.
Trí thông minh cố gắng tối đa hóa tự do hành động tương lai
và giữ các lựa chọn để ngỏ.
Như vậy, với phương trình này,
câu hỏi tiếp theo là, ta dùng nó để làm gì?
Nó dự báo được đến đâu?
Nó có dự báo được sự thông minh ở tầm con người không?
Nó có dự báo được trí thông minh của máy không?
Tôi sẽ cho quý vị xem một video
ta sẽ thấy
những ứng dụng kỳ diệu
của phương trình này.
(Video) Thuyết minh: Nghiên cứu gần đây trong vũ trụ học
cho chúng ta thấy rằng các vũ trụ tạo ra
nhiều hỗn loạn, hoặc "entropy", trong đời của nó
thường có nhiều điều kiện thuận lợi hơn
cho sự tồn tại của trí thông minh giống như của chúng ta.
Điều gì xảy ra nếu mối liên hệ vũ trụ hiện thấy này
giữa entropy và trí thông minh
ẩn chứa một mối liên hệ sâu sắc hơn?
Điều gì xảy ra nếu hành vi thông minh không chỉ tương quan,
với sự tạo ra entropy dài hạn,
mà trên thực tế nảy sinh trực tiếp từ chính nó?
Để tìm cho ra, ta phải phát triển một máy cài phần mềm
đặt tên là Entropica, được thiết kế để tối đa hóa
việc tạo ra entropy dài hạn
của bất kỳ hệ thống nào mà nó dự vào.
Kỳ lạ thay, Entropica có khả năng vượt qua
phép thử trí thông minh của loài vật và chơi trò chơi do người sáng chế,
thậm chí máy kiếm được tiền trên thị trường chứng khoán,
mà không cần được hướng dẫn phải làm thế nào.
Đây là vài ví dụ về hoạt động của Entropica.
Giống như một người đứng thẳng không ngã,
đây ta xem máy Entropica
tự động dùng một chiếc xe đi thăng bằng trên cây sào.
Đây là một việc xuất sắc
vì chúng ta không đề ra cho Entropica một mục tiêu.
Nó tự quyết định lấy sẽ giữ thăng bằng trên thanh gỗ.
Khả năng giữ thăng bằng này có một ứng dụng
cho khoa chế tạo robot hình người.
và công nghệ trợ giúp con người.
Hệt như một số động vật có thể
dùng các vật thể trong môi trường làm công cụ
để vươn ra trong một không gian hẹp
đây ta thấy máy Entropica,
vẫn dựa vào tài trí của mình,
có khả năng di chuyển một đĩa lớn tượng trưng cho một con vật
dịch chuyển đó khiến cho một đĩa nhỏ,
tượng trưng cho một công cụ, vươn ra trong không gian giới hạn
nắm lấy cái đĩa thứ ba
và thả chiếc đĩa thứ ba từ vị trí cố định ban đầu của nó.
Khả năng sử dụng công cụ này có ứng dụng
cho công nghệ chế tạo và nông nghiệp thông minh.
Thêm nữa, giống như một số con vật
có thể hợp tác với nhau để kéo các đầu dây
cùng một lúc để có thức ăn,
ở đây ta thấy Entropica có thể làm được
một mô hình công việc đại loại như vậy.
Khả năng hợp tác này có ứng dụng lý thú
cho quy hoạch kinh tế và nhiều lĩnh vực khác.
Entropica được ứng dụng rộng rãi
trong nhiều linh vực khác nhau.
Ví dụ, ở đây ta thấy nó chơi thành công
trò chơi của quả ping pông,
thể hiện tiềm năng của nó trong game.
Ở đây ta lại thấy Entropica có khả năng phối hợp
nhiều liên hệ mới trong mạng xã hội
khi quan hệ bạn bè đang dễ bị quên lãng
nó đã thành công trong việc giữ cho mạng liên lạc được duy trì.
Khả năng phối hợp mạng lưới này
cũng có ứng dụng trong y tế,
cơ khí chế tạo và tình báo.
Ở đây ta thấy Entropica có năng lực dẫn đường
cho một hạm đội tàu,
nhận rõ đường và đi thành công qua kênh đào Panama
mở rộng hành trình ra biển
Đại tây dương sang Thái bình dương.
Tương tự như vậy, Entropica
có thể ứng dụng rộng rãi cho các nhiệm vụ
trong điều khiển học quân sự, hậu cần và vận tải.
Cuối cùng ta thấy Entropica
tự khám phá và điều hành
chiến lược mua khi rẻ, bán khi đắt
trên thị trường chứng khoán mô phỏng,
làm tài sản tăng trưởng thành công
theo cấp số nhân dưới sự quản lý.
Khả năng quản lý rủi ro này
được ứng dụng rộng rãi trong tài chính
và bảo hiểm.
Cái quý vị vừa thấy
những đa dạng trong thông minh con người
những hành vi tri nhận
như khả năng sử dụng công cụ, khả năng đứng thẳng đi thăng bằng
khả năng hợp tác xã hội
đều tuân theo một phương trình duy nhất
phương trình đó hướng dẫn toàn bộ hệ thống
tối đa hóa tự do hành động tương lai.
Đến đây ta gặp một sự trớ trêu.
Đưa ta trở về điểm ban đầu
lúc bắt đầu sử dụng khái niệm robot,
vở kịch "RUR,"
luôn có một khái niệm
rằng nếu ta phát triển một trí thông minh nhân tạo,
thì có thể xảy ra cuộc nổi loạn về điều khiển học.
Máy sẽ nổi lên chống lại con người.
Một hậu quả lớn của việc này
là mấy thập kỷ vừa qua, có thể
chúng ta đã có toàn bộ khái niệm về cuộc nổi loạn điều khiển học
theo chiều ngược lại.
Vấn đề không phải là máy trước tiên trở nên thông minh
rồi thành tự cao tự đại
và muốn thống trị thế giới.
Vấn đề chính là ngược lại,
chính sự khao khát kiểm soát
mọi khả năng của tương lai
mới là điều quan trọng
hơn sự thông minh ấy,
sự thông minh phổ quát ấy, trên thực tế có thể nảy sinh
trực tiếp từ việc nắm quyền kiểm soát
chứ không phải là ngược lại.
Một kết quả quan trọng khác là tìm kiếm mục đích.
Tôi thường tự hỏi, năng lực tìm kiếm mục đích
thể hiện trong khung này như thế nào?
Câu trả lời là, khả năng tìm kiếm mục đích
sẽ trực tiếp đi từ đây
trong ý nghĩa sau đây:
giống như ta đi qua một đường hầm,
một cổ chai trong không gian lộ trình tương lai,
để đạt được những mục tiêu
khác nhau đa dạng về sau,
hoặc tỉ như quý vị đầu tư
trên thị trường chứng khoán tài chính,
ta chấp nhận giảm tính thanh khoản ngắn hạn,
để tăng của cải dài hạn cho mình,
sự tìm kiếm mục đích nảy sinh trực tiếp
từ định hướng dài hạn
tới tăng tự do hành động tương lai.
Điểm cuối cùng, Richard Feynman, một nhà vật lý nổi tiếng,
đã viết rằng nếu văn minh loài người bị hủy diệt
và bạn chỉ còn cơ hội để lại một lời nhắn duy nhất
cho con cháu mình
hòng giúp chúng xây dựng lại nền văn minh,
thì lời nhắn ấy là
tất cả những thứ quanh ta
được làm nên bởi các nguyên tố nhỏ bé
nguyên tố đó hấp dẫn nhau khi chúng ở xa nhau
nhưng lại đẩy nhau khi chúng ở gần nhau.
Còn phát biểu tương tự của tôi
gửi cho thế hệ sau
để giúp họ xây nên trí thông minh nhân tạo
hoặc giúp họ hiểu được trí thông minh con người
sẽ như sau:
Trí thông minh nên được xem
như một quá trình vật chất
nhằm tối đa hóa tự do hành động tương lai
và tránh những ràng buộc trong tương lai của nó.
Cảm ơn quý vị rất nhiều.
(Vỗ tay)