Bir dizi hareketsiz, ardışık görüntü alın.
Hadi onlara teker teker bakalım.
Daha hızlı.
Şimdi boşlukları kaldıralım,
daha hızlı gitmeye devam edin.
Bekleyin...
İşte!
Hareket!
Peki neden?
Hareketsiz görüntülere baktığımızı biliyoruz
fakat yeterince hızlı değiştiklerini gördüğümüzde
bir tane gibi gözüken, giderek şekil ve konum değiştirerek
kalıcı bir görüntü oluşturan bir göz yanılsaması oluşturuyorlar.
Bu etki sinema filmi teknolojisinin temelini oluşturuyor.
Günümüzdeki LED ekranlardan
20 yy. katot ışını atalarına,
sinematik film projeksiyonundan yeni oyuncaklara,
hatta insanların mağara duvarlarını boyamaya başladığı
taş devrine kadar dayandığı ortaya atıldı.
Ardışık görüntülerde görünen hareketi algılama fenomeni
tarihte "görme sürerliği" olarak bilinen
insan algısının özelliğinden kaynaklanmaktadır.
Terim, 19. yy. başlarında
durağan bir nesnenin
belirli bir hıza ulaştığında
hareket ediyor gözükmesini
belirli bir göz kusuru olarak tanımlayan
İngiliz İsveçli fizikçi Peter Mark Roget'e atfedilmiştir.
Terim çok geçmeden fenakistiskop'un mucidi Belçikalı fizikçi
Joseph Plateau tarafından tam tersine hareketsiz görüntülerin
görünen hareketini tanımlamak için kullanılmıştır.
Görüşün sürerliğini, retinada korunup sonra birleştirilen
ve bizi tek bir nesnenin hareketini gördüğümüze inandıran
ardışık görüntülerin sonucu olarak tanımlamıştır.
Bu açıklama onyıllarca ve 20. yüzyılın başlarında bazıları
psikolojik olarak neler olup bittiğini sorgulayana kadar
çok insan tarafından kabul edilmişti.
1912'de Alman psikolog Max Wertheimer basit göz yanılmaları kullanarak
görünen hareketin temel birincil aşamalarının
ana hatlarını oluşturmuştur.
Bu deneyler onu, fenomenin retinanın arkasındaki
süreçlerden kaynaklandığı sonucuna ulaştırmıştır.
1915'de uygulamalı psikolojide öncü bir Alman-Amerikan olan
Hugo Münsterberg de ardışık görüntülerin görünen hareketinin
gözde korunmaları sonucu değil,
zihnin çalışmasının eklenmesin
sonucu olduğunu öne sürmüştür.
Takip eden yüzyılda psikologlar tarafından yapılan deneylerde
ulaştıkları sonuçlar onaylanmıştır.
Hareketli görüntü yanılsaması ile ilgili olduğu için
görüş sürerliği görüşten ziyade
onun beyinde nasıl algılandığı ile ilgilidir.
Araştırmalar şekil, renk, derinlik ve hareket gibi
gözün gördüğü şeylerin farklı yönlerinin,
retinadan farklı yollarla
görme merkezinin farklı bölgelerine aktarıldığını göstermiştir.
Görme merkezindeki
çeşitli hesaplamaların sürekli etkileşimi
bu farklı açıları birbirine bağlar
ve algı ile sonuçlandırır.
Beyinlerimiz sürekli çalışır.
Gördüklerimizi, duyduklarımızı, kokladıklarımızı ve dokunduklarımızı
anlık akışta anbean
anlamlı bir deneyime senkronize eder.
Yani, ardışık görüntülerde hareket yanılsaması yaratmak için
aralıklarımızın zamanlamasını
beynimizin anı işleme hızına yakın tutmamız gerekir.
Peki, beynimize göre an ne kadar hızlı gerçekleşir?
Yanılsamanın işe yaraması için
görüntülerin ne kadar hızlı değişmesi gerektiğini ölçerek
bir fikir edinebiliriz.
Hadi deneyimizi tekrarlayarak bunu çözüp çözemeyeceğimize bakalım.
Burada, iki saniyede bir kare ile
aralarında bir saniyelik siyah sunulan dizi verilmiştir.
Bu değişim oranında
görüntüleri ayıran boşluk ile
gözlemlenen gerçek bir hareket yok.
Boşluğun süresini azaltınca,
hafif yer değişikliği daha belirgin oluyor
ve apayrı kareler arasında
bir hareket hissi sezmeye başlıyorsunuz.
Saniyede tek kare.
Saniyede iki kare.
Saniyede dört kare.
Şimdi bir hareket hissetmeye başlıyoruz
ama çok net değil.
Hala ayrı görüntülere baktığımızın farkındayız.
Hızlandıralım. Saniyede sekiz kare.
Saniyede on iki kare.
Neredeyse olacak.
Saniyede yirmi dört kare ile hareket daha da net görünüyor.
Bu strandart tam hızdır.
Yani aralıkların farkındalığını kaybederek
görünür hareketi algılamaya başladığımız nokta
saniyede sekiz ile on iki kare arasında devreye giriyor.
Bu, bilimin ayrı görüntüleri görme bilincimizin
genel eşiği olduğunu belirlediği mahalledir.
Genel anlamda, bu farkındalığı görüntü başı
100 milisaniye civarında aralıklarda kaybetmeye başlıyoruz,
bu da saniyede yaklaşık on kare hızına eşittir.
Kare hızı arttıkça
aralıkların farkındalığını tamamen kaybediyoruz
ve yanılsamanın gerçekliğine daha da inanıyoruz.