(Tiếng Maori: Núi của tôi là Taupiri.)
(Waikato là dòng sông của tôi.)
(Tên tôi là Marilyn.)
(Xin chào.)
Như bạn đã nghe, khi tôi còn rất trẻ,
Tôi đã được bầu vào Quốc hội New Zealand.
Và ở tuổi đó, bạn học bằng cách lắng nghe những câu chuyện của người khác.
Tôi nhớ một người phụ nữ đã bị thương trong một vụ tai nạn nông trại.
Đó là thời điểm xén lông cừu
ở nông trại,
và cô ấy phải được thay thế bởi một người chăn cừu khác,
một người phụ việc trong trại,
và tất nhiên cần có ai đó để chăm sóc nhà cửa
và để chuẩn bị thức ăn cho cả nhóm xén lông cừu.
Và mẹ cô đã đến để giúp làm điều đó.
Nhưng chủ nhà không trả lương cho mẹ cô,
bởi vì đó là điều các bà mẹ và thành viên gia đình có nghĩa vụ phải làm.
Một năm, một công ty tên là Gold Mines New Zealand
xin giấy phép khảo sát ngọn núi Pirongia xinh đẹp của chúng ta.
Đó là một ngọn núi
có các hệ sinh thái trù phú,
của rừng nguyên sinh bản địa màu mỡ.
Nó tạo ra oxy, nó là một bể chứa carbon,
đó là một ngôi nhà cho các loài có nguy cơ tuyệt chủng và cho các loài thụ phấn
trong vùng đất nông nghiệp xung quanh.
Và công ty khai thác vẽ ra viễn cảnh kinh tế tuyệt vời
như là có thể kiếm được bao nhiêu tiền
từ khai thác núi của chúng ta,
về sự tăng trưởng và phát triển
sẽ xuất hiện trong dự báo ngân sách của New Zealand,
và chúng tôi bị bỏ lại với ngôn ngữ
của tất cả những điều đáng trân trọng về ngọn núi của chúng ta.
May mắn thay, chúng tôi đã dừng lại.
Và rồi tôi nhớ ra
một người phụ nữ có ba con dưới năm tuổi
đồng thời chăm sóc cha mẹ già của cô,
và dường như không ai nghĩ ở thời điểm nào đó
cô ấy thực sự cần hỗ trợ chăm sóc trẻ em,
bởi vì cô ấy không thuộc lực lượng lao động có thu nhập.
Và bắt đầu có nét tương đồng trong tất cả câu chuyện tôi được nghe.
Và tôi bắt đầu hỏi đủ câu hỏi
để tìm hiểu nguyên nhân cốt lõi của điểm tương đồng này,
điểm chung của tất cả câu chuyện này.
Và tôi đã tìm thấy nó
trong một công thức kinh tế được gọi là "tổng sản phẩm quốc nội"
hay GDP.
Hầu hết các bạn đã nghe nói về nó.
Nhiều bạn sẽ không hiểu ý nghĩa thực sự của nó.
Các quy tắc đã được soạn thảo bởi các ngài Tây phương trí thức năm 1953.
Họ thiết lập một ranh giới sản xuất
khi đưa ra các quy tắc này.
Những gì họ quan tâm để đo lường
là tất cả mọi thứ liên quan đến giao dịch thị trường.
Vì vậy, ở một bên của ranh giới,
mọi thứ được trao đổi trên thị trường đều được tính.
Không quan trọng là việc trao đổi là hợp pháp hoặc bất hợp pháp.
Trao đổi thị trường bất hợp pháp trong vũ khí, đạn dược,
thuốc nghiện, loài có nguy cơ tuyệt chủng,
buôn người --
Tất cả điều này đều có lợi cho sự tăng trưởng
và tất cả đều được tính.
Ở bên kia của ranh giới sản xuất,
có điều lạ kỳ được quy định trong quy tắc tính toán là
công việc được thực hiện bởi những người gọi là "nhà sản xuất không chính thức"
là "ít hoặc không có giá trị."
Ta hãy xem có bao nhiêu nhà sản xuất không chính thức có mặt ngay tại đây.
Trong tuần qua hoặc khoảng như vậy,
có bao nhiêu người đã giúp vận chuyển người nhà hoặc hàng hóa của họ
miễn phí?
Có bao nhiêu người đã lau dọn, hay hút bụi,
hay quét nhà, hay dọn dẹp nhà bếp?
Bao nhiêu nhỉ?
Bao nhiêu người đã đi mua sắm cho người nhà?
Chuẩn bị thức ăn? Dọn dẹp sau khi ăn?
Giặt đồ? Ủi đồ?
(Cười)
Vậy đó, đối với các nhà kinh tế học,
các bạn đang rảnh rỗi.
(Cười)
(Vỗ tay và cổ vũ)
Bây giờ, sẽ thế nào đối với phụ nữ
đang mang thai và chăm sóc con nhỏ?
Vâng.
Tôi thực sự ghét khi phải nói điều này,
bởi vì mang thai và chăm sóc trẻ vốn là lao động vất vả,
nhưng thời điểm đó, bạn "vô dụng".
(Tiếng cười)
Và một số phụ nữ có thể cho con bú sữa mẹ.
Giờ, trong tài khoản quốc gia New Zealand
đó là tên gọi các số liệu, nơi chúng ta tính được GDP -
trong tài khoản quốc gia New Zealand,
sữa của trâu, dê, cừu và bò
thì được tính giá trị
nhưng sữa mẹ thì không.
(Cười)
Nó là thực phẩm tốt nhất trên hành tinh.
Đó là khoản đầu tư tốt nhất cho sức khỏe tương lai
và cho giáo dục của trẻ em.
Sữa mẹ không hề được tính.
Tất cả những hoạt động trên nằm sai phía của ranh giới sản xuất.
Và một điều quan trọng nên nhớ
về quy tắc kế toán chung này:
họ gọi nó là "tài khoản"
nhưng không hề có ghi nợ.
Chúng ta chỉ cần tiếp tục trao đổi trên thị trường,
và tất cả đều tốt cho sự tăng trưởng.
Chúng ta sống ở Christchurch,
nơi mà mọi người đã trải qua một thảm họa thiên nhiên tàn khốc
và đang phục hồi.
Và kể từ đó,
New Zealand được cho là
con số tăng trưởng của chúng ta rất tốt, vì ta đang xây dựng lại Christchurch.
Không có mất mát gì
trong bảng tài khoản quốc gia,
dù là thiệt hại về sinh mạng,
thiệt hại đất đai,
thiệt hại nhà cửa,
sự biến mất của những nơi đặc biệt.
Bây giờ, có thể các bạn đã thấy rõ
ranh giới sản xuất này ảnh hưởng đến môi trường như thế nào.
Khi chúng ta khai khoáng,
khi chúng ta phá rừng,
khi chúng ta tàn phá môi trường,
khi chúng ta làm cạn kiệt tài nguyên biển của chúng ta,
hợp pháp hoặc bất hợp pháp,
miễn là có trao đổi thị trường, tất cả đều tốt cho sự tăng trưởng.
Nếu không đụng đến môi trường tự nhiên,
để duy trì nó, để bảo vệ nó,
thì rõ ràng là không có giá trị gì.
Bây giờ, chúng ta có thể làm gì và làm thế nào về điều này?
Tôi đã viết về vấn đề này đầu tiên từ 30 năm trước.
Rồi năm 2008, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu,
Tổng thống Sarkozy của Pháp
hỏi ba người đàn ông được giải thưởng Nobel kinh tế -
Sen, Fitoussi và Stiglitz --
để khám phá ra những gì tôi đã viết từ
30 năm trước.
(Cười)
(Vỗ tay)
"Dựa vào GDP bình quân đầu người, dựa vào trên những con số tăng trưởng này
có vẻ không phải là cách tốt nhất để phát triển,
để đưa ra các chính sách công."
Và tôi hoàn toàn đồng ý với họ.
(Cười)
Một trong những điều mà bạn nhận thấy về những quy tắc này -
chúng được sửa đổi năm 1968; chúng tiếp tục được sửa đổi, 1993, 2008 -
các bản sửa đổi đó hầu hết được thực hiện bởi các nhà thống kê,
và các nhà thống kê biết có gì sai với dữ liệu,
nhưng hầu như không có nhà kinh tế nào dừng lại để hỏi câu hỏi của tôi.
Vì vậy, năm 2019,
GDP ở trong tình trạng thậm chí còn tồi tệ hơn.
Bạn biết không, để đo lường GDP,
bạn phải giả định rằng một số loại sản xuất
hoặc cung cấp dịch vụ hoặc tiêu thụ
xảy ra trong nội tại một quốc gia,
và bạn biết nơi đó là đâu.
Nhưng hàng nghìn tỷ đô la đang đi vòng quanh địa cầu
trong nhiều thành phần nhỏ như Googles, Facebooks, Twitters,
đẩy tiền qua một số đường dây tránh thuế
để mà khi chúng ta nhấp vào máy tính
tải xuống một số phần mềm,
chúng ta không biết được nơi sản xuất.
Thẳng thắng mà nói thì cũng không ai biết chỗ người tiêu thụ ở đâu.
Những thiên đường miễn thuế này
bóp méo GDP đến mức mà
khoảng ba năm trước,
châu Âu nhìn Ireland đầy nghi nghờ
và nói, "Chúng tôi không nghĩ Ireland đang báo cáo chính xác"
và trong năm sau, GDP của Ireland tăng 35%.
Bây giờ, tất cả công việc bạn đang làm
khi bạn đang rảnh rỗi và làm gì,
chúng ta có thể đo lường điều này,
và chúng ta có thể đo lường bằng khảo sát sử dụng thời gian.
Khi chúng ta nhìn vào số lượng thời gian được sử dụng
trong lĩnh vực không được chi trả,
những gì chúng tôi thấy là trong hầu hết mọi quốc gia nơi tôi từng thấy dữ liệu,
nó là lĩnh vực lớn nhất của nền kinh tế quốc gia.
Ví dụ như, trong ba năm qua,
các nhà thống kê Anh đã tuyên bố rằng
tất cả công việc không được trả lương đó tương đương với ngành sản xuất
và ngành bán lẻ ở Anh.
Ở nước Úc,
lĩnh vực lớn nhất của nền kinh tế Úc là chăm sóc trẻ không được trả lương,
và lĩnh vực lớn thứ hai là phần còn lại của các việc không được trả lương,
trước cả khi ngân hàng và bảo hiểm và dịch vụ trung gian tài chính,
chiếm phần lớn nhất của thị trường.
Mới năm ngoái, Thị trưởng của tiểu bang Victoria của Úc
tuyên bố rằng một nửa GDP của bang
trong thực tế có giá trị ngang với các công việc không được trả lương.
Là nhà hoạch định chính sách,
bạn không thể đưa ra chính sách tốt
nếu ngành kinh tế lớn nhất của đất nước bạn
không được nhìn thấy.
Bạn không thể cho là mình đoán biết được nhu cầu đang ở đâu.
Bạn không thể định vị chỗ thiếu thời gian.
Bạn không thể giải quyết những nhu cầu quan trọng nhất.
Vì vậy, cái gì có thể thay thế GDP?
GDP còn nhiều vấn đề khác nữa.
Chúng ta không hoạt động theo cách có thể hỗ trợ cho GDP.
Phần lớn mọi người trên khắp thế giới
hiện đang sử dụng tài sản hộ gia đình - xe hơi, nhà của họ, chính họ -
cho Uber, cho Airbnb.
Ồ không, chúng ta không được phép sử dụng tài sản từ khu vực không được trả lương
để kiếm tiền trong lĩnh vực thị trường.
Điều này thật khó hiểu!
(Tiếng cười)
Và rất khó đo lường.
Vì vậy, các nhà kinh tế không muốn biết
có chuyện gì sai với chỉ số GDP quan trọng nhất của họ,
và tôi nghĩ rằng họ có rất nhiều vấn đề, họ chỉ cần ra một góc yên tĩnh
và tiếp tục các công bố của họ
và đừng đến bất cứ nơi nào gần chúng ta
rao giảng về nguồn vốn
và tài sản tự nhiên
và những cách để thống trị phần cuộc sống còn lại của chúng ta.
Tôi nghĩ rằng chỉ số Thời gian Sử dụng là quan trọng nhất sau này.
Mỗi người trong chúng ta đều có chính xác một lượng thời gian như nhau.
Nếu có vấn đề trọng yếu khi chúng ta tiếp tục phát triển,
thì đó là chúng ta cần một cơ sở dữ liệu vững chắc,
bởi vì bất cứ cái gì thay thế cho GDP,
chúng ta sẽ bị mắc kẹt với nó trong khoảng 50 năm,
và chúng ta cần một cái gì đó bền vững và bất biến,
và mọi người đều có thể hiểu được,
bởi vì nếu tôi đặt dữ liệu thời gian sử dụng trước mặt bạn,
bạn sẽ ngay lập tức gật đầu.
Bạn sẽ ngay lập tức nhận ra ý nghĩa của nó.
Và, thành thật mà nói,
nếu tôi đặt dữ liệu GDP trước mặt bạn,
rất nhiều bạn sẽ muốn đi ra để uống trà buổi sáng.
(Tiếng cười)
Chúng ta cũng cần phải nhìn vào chất lượng môi trường của chúng ta.
Cứ mỗi năm trôi qua, chúng ta đã tiến bộ hơn nhiều
trong đo lường sự tàn phá của môi trường,
trong đo lường việc chúng ta đã bảo vệ nó ít như thế nào.
Chưa hết, với biến đổi khí hậu,
chúng ta không cần phải là nhà khoa học để thấy, để cảm nhận, để biết
những gì đang xảy ra với hành tinh xinh đẹp này.
Chúng ta cần, ở đất nước này,
bài học tối quan trọng từ kaitiakitanga,
từ whanaungatanaga,
từ những gì người Maori đã ở đây trong nhiều thế kỷ có thể dạy chúng ta.
Khi bạn là đại biểu quốc hội,
và bạn không đóng khung mình trong tư duy của một kinh tế gia,
bạn đưa ra quyết định dựa trên một loạt các dữ liệu.
Bạn nhìn vào sự đánh đổi.
Bạn suy nghĩ kỹ về ảnh hưởng
xa hơn việc GDP tăng hoặc giảm.
Các nhà kinh tế muốn biến mọi thứ thành một trao đổi tiền tệ,
kể cả dữ liệu thời gian sử dụng,
để họ có thể tiếp tục đánh giá
xem GDP tăng hay giảm.
Đó không phải là hướng đi đúng.
Và mọi người nói với tôi,
"Marilyn, tại sao chị không làm việc trên một hệ thống
có bao gồm các công việc không được trả lương,
tính việc mang thai, việc sinh con, cho con bú,
trong GDP?"
Có một câu trả lời quan trọng về luân lý và đạo đức cho câu hỏi này,
đó là tôi không muốn những thứ quý giá nhất trên trái đất
những điều tôi trân trọng,
được tính bằng một chuẩn mực kế toán coi chiến tranh là tốt cho tăng trưởng.
(Vỗ tay và cổ vũ)
Vì vậy, từ bây giờ,
bất cứ khi nào bạn nghe tin tức,
bạn sẽ không còn mù tịt khi họ nói về GDP nữa.
Bạn sẽ nghĩ,
"Tôi hiểu những gì họ đang nói, và nó không tốt. "
(Tiếng cười)
Tôi biết rằng có những lựa chọn thay thế,
và tôi sẽ dành thời gian của tôi để thay đổi điều này,
nói chuyện với họ về cơ sở giá trị này
và nói chuyện với họ về những lựa chọn thay thế,
bởi vì loài người
và hành tinh của chúng ta
cần một cách khác.
Cảm ơn bạn.
(Vỗ tay và cổ vũ)