Şeytan kasabaya geldi.
Ama endişelenmeyin, tek istediği bir sihirbazlık gösterisi sahnelemek.
Bu absürt ön yazı Mihail Bulgakov’un başyapıtı olan “Usta ve Margarita”nın
olay örgüsünün merkezini oluşturuyor.
1930'larda Moskova'da yazılıp siyasi hiciv, tarihi kurgu
ve esrarengiz mistisizm ile gerçeküstü biçimde harmanlanan bu eser,
20. yüzyılın en iyi ve en tuhaf romanlarından biri olarak
miras oluşturdu.
Hikâye Moskova’nın edebi alandan iki elit üyesinin karşılaşmasının
Woland adındaki yabancı bir beyefendi tarafından kesilmesiyle başlıyor.
Woland kendini kara büyü hakkında bir sunum yapmak için
davet edilen yabancı bir bilgin olarak tanıtıyor.
Bu yabancı, iki arkadaşı felsefi bir tartışmanın içine çekerken
ve kaderleri hakkında kaygı verici tahminler yaparken
okuyucu aniden birinci yüzyıl Kudüs'üne götürülüyor.
Orada, işkence görmüş Pontius Pilatus,
Nazaretli İsa'ya gönülsüzce ölüm cezası veriyor.
İki mekân arasındaki anlatısal geçişle birlikte
Woland'ın ve onun arkadaşları olan Azazello'nun, Koroviev'in, Hella'nın
ve Behemoth adındaki devasa kedinin
olağanüstü sihirli güçleri olduğu görülüyor,
arkalarında da bir yıkıntı izi ile yas kargaşası bırakırken
gösterilerini güç sergilemek için kullanıyorlar.
Romandaki birçok kara mizah ögesi sadece şeytani fesatlıktan ileri gelmiyor
ayrıca kara mizaha karşı olarak gelişen olaylardan ileri geliyor.
Bulgakov’un hikâyesi yazıldığı yerde geçiyor
yani Stalin döneminin zirvesindeki Sovyetler Birliği'nde.
Orada, ressamlar ve yazarlar katı sansür altında çalışıyorlardı,
eğer devlet ideolojisini dikkate almadıkları görülürse
hapis cezasıyla, sürgünle ya da idamla karşı karşıya kalıyorlardı.
Onaylansalar bile
barınmaları, seyahatleri ve hatta her şeylerine ilaveten
eserleri anlaşılması güç bir bürokrasiyle yönetiliyordu.
Romanda, Woland gerçekçilik dokusuyla birlikte gülünç sonuçlara ulaşarak
bu sistemi kendi çıkarı için kullanıyor.
Başlar vücuttan ayrıldığı ve gökten para yağdığı için
Moskovalı vatandaşlar Sovyet toplumunun ülkülerine rağmen açgözlülüğü
ve sinizmi nasıl beslediğini göstererek düşük oranlı faizle buna tepki veriyorlar.
Böylece sıradan anlatım bilinçli olarak
doğaüstü olayların tuhaflığı
ve Sovyet yaşamının gündelik saçmalığıyla harmanlanıyor.
Peki Bulgakov böyle yıkıcı bir romanı baskıcı bir rejimin altındayken
yayımlamayı nasıl başardı?
Aslında bunu başaramadı.
"Usta ile Margarita" üzerinde on yıldan fazla zaman çalıştı.
Stalin’in kendisine yaptığı kişisel ayrımcılık,
Bulgakov’u şiddetli bir işkenceden korusa bile
birçok oyunu ile kitabının üretimi yapılmadı,
böylece güvende kalsa da bilfiil sessiz kaldı.
1940'ta yazarın ölümünün akabinde
taslakları basılamadı.
Orijinal taslağın kopyaları
yeraltı edebiyat çevrelerinde yayılırken
sonunda 1960'larda sansürlü bir baskısı çıktı.
Tamamlandıktan 30 yıldan uzun zaman sonra
tüm metin sadece 1973'te yayımlandı.
Bulgakov'un sanatsal hayal kırıklığı ve sansür deneyimleri
romanın ikinci kısmına otobiyografik bir hava vermesine katkı sağladı,
bu da nihayet biz aynı adlı romanla tanıştığımızda meydana geldi.
"Usta", bir roman üzerinde yıllarca çalışan isimsiz bir yazar
ama yayıncılar tarafından geri çevrilince taslaklarını yakan bir yazar.
Tıpkı Bulgakov'un kendi eserine yaptığı gibi.
Ama hikâyenin asıl kahramanı Usta'nın metresi Margarita.
Margarita'nın, sevgilisinin yarıda kalmış hayaline olan bağlılığı,
şeytani arkadaş grubunun maceraları ile arasında tuhaf bir bağlantı doğuruyor
ve hikâyeyi gerçeküstü bir doruk noktasına sürüklüyor.
Kara mizah ögelerine ve karmaşık yapısına rağmen
"Usta ile Margarita" esasında sinizmin içinde asla kaybolmayan
sanat, aşk ve günahlardan arınma hakkında bir meditasyon.
Kitabın uzun süre gecikmiş baskısı ve anlaşmazlıklara karşı hayatta kalması
aslında Woland'ın Ustaya dediği gibi bir vasiyet örneği:
"Taslaklar yanmaz."