Na świecie
jest około 60 milionów ludzi, którzy w ucieczce przed wojną,
przemocą i prześladowaniami musieli opuścić domy.
Większość z nich to przesiedleńcy wewnętrzni,
co oznacza, że opuścili domy, ale nadal znajdują się w swoim kraju.
Pozostali przekroczyli granicę i szukają schronienia w innych państwach.
Powszechnie nazywani są oni uchodźcami.
Ale co dokładnie oznacza to określenie?
Zjawisko uchodźstwa znane jest od tysiącleci,
ale jego współczesną definicję przyjęto w Konwencji ONZ
dotyczącej statusu uchodźców z 1951 roku
w odpowiedzi na masowe prześladowania i przesiedlenia po II wojnie światowej.
Określa się w niej uchodźcę jako osobę przebywającą poza krajem obywatelstwa,
która nie może powrócić do niego
z powodu uzasadnionych obaw o możliwość prześladowania.
Prześladowanie może dotyczyć rasy, religii, obywatelstwa,
przynależności do danej grupy społecznej lub poglądów politycznych
i często związane jest z wojną i przemocą.
Obecnie około połowa uchodźców na świecie to dzieci,
a część z nich nie znajduje się pod opieką dorosłych,
przez co jest szczególnie narażona na przymusowa pracę
lub wykorzystywanie seksualne.
Każdy z uchodźców ma własną historię,
a wielu przeżyło niebezpieczne podróże o niepewnych skutkach.
Zanim omówimy, co pociąga za sobą taka tułaczka,
wyjaśnijmy pewną kwestię.
Zdarzają się nieporozumienia dotyczące różnic między definicjami
"migranta" a "uchodźcy".
"Migrant" zwykle oznacza osobę, która opuszcza swój kraj
z powodów niezwiązanych z prześladowaniem,
jak chęć poprawy sytuacji ekonomicznej
lub opuszczenie obszarów dotkniętych suszą.
Wielu ludzi na świecie zostało przesiedlonych
z powodu klęsk żywiołowych,
niedostatku żywności
lub podobnych przeciwności losu,
ale prawo międzynarodowe, słusznie czy niesłusznie,
określa mianem uchodźców jedynie osoby uciekające przed konfliktami i przemocą.
Co się zatem dzieje, kiedy ktoś ucieka z kraju?
Większość wędrówek uchodźców jest długa i ryzykowna,
z ograniczonym dostępem do schronienia, wody czy pożywienia.
Ponieważ opuszczenie domu bywa nagłe i niespodziewane,
dobytek może być porzucony
i uciekinierzy często nie mają dokumentów, np. wiz,
niezbędnych do dostania się do samolotu i legalnego wjazdu do innych krajów.
Od podróżowania standardowymi drogami mogą też ich powstrzymywać
przyczyny finansowe lub polityczne.
Oznacza to, że zwykle mają do dyspozycji jedynie drogę lądową lub morską
i mogą być zmuszeni powierzyć życie przemytnikom,
aby pomogli im przedostać się przez granicę.
Podczas gdy niektórzy szukają schronienia wraz z rodzinami,
inni próbują przedostać się samotnie i pozostawiają bliskich
w nadziei na późniejsze połączenie.
Rozstanie bywa traumatyczne i długotrwałe.
Ponad połowa uchodźców na świecie przebywa w miastach,
czasem jednak pierwszym przystankiem po ucieczce jest obóz dla uchodźców,
zwykle prowadzony przez Komisję ONZ ds. Uchodźców lub lokalne rządy.
Obozy dla uchodźców w założeniu są tymczasowe
i zapewniają krótkotrwałe schronienie do czasu, kiedy uchodźca może
bezpiecznie wrócić do domu, zaaklimatyzować w kraju przyjmującym
lub przenieść do innego kraju.
Jednak często możliwości przesiedlenia lub stałej integracji są ograniczone.
Ogromna liczba uchodźców musi zostawać w obozach latami,
a nawet dziesiątkami lat.
Pierwszym krokiem prawnym w nowym kraju jest dla przesiedleńca
wystąpienie z wnioskiem o azyl.
Będąc osobą starającą się o azyl,
oficjalnie nie jest uchodźcą, dopóki wniosek nie zostanie zatwierdzony.
Choć kraje raczej zgadzają się co do definicji uchodźcy,
każdy kraj przyjmujący odpowiada za rozpatrywanie wniosków o azyl
i decyzję, czy wnioskodawcom należy się status uchodźcy.
Wytyczne poszczególnych państw mogą się od siebie znacznie różnić.
Kraje przyjmujące mają obowiązki względem osób,
którym przyznano status uchodźcy,
jak gwarancja minimalnych norm traktowania i brak dyskryminacji.
Jedno z głównych zobowiązań stanowi zasada non-refoulment,
która zapobiega wydalaniu ludzi do krajów,
w których ich życiu i wolności grozi niebezpieczeństwo.
W rzeczywistości jednak uchodźcy często padają ofiarami
niekonsekwentnego i dyskryminującego traktowania.
Coraz częściej muszą odbudować życie, stawiając czoła ksenofobii
i rasizmowi.
Niezwykle często nie pozwala się im także na podjęcie pracy,
są więc w pełni zależni od pomocy humanitarnej.
Co więcej, z powodu braku dofinansowania programów edukacyjnych
ogromna liczba dzieci-uchodźców nie chodzi do szkoły.
Jeśli prześledzicie historię własnych rodzin,
odkryjecie być może, że w którymś momencie
wasi przodkowie musieli opuścić domy,
uciekając przed wojną albo dyskryminacją i prześladowaniami.
Dobrze byłoby pamiętać ich historie,
kiedy obecnie słyszymy o przesiedlanych uchodźcach,
szukających nowego domu.