Over de hele wereld
zijn er ongeveer 60 miljoen mensen die hun huis hebben moeten verlaten
om te ontsnappen aan oorlog, geweld en vervolging.
De meerderheid van hen zijn intern verdrevenen geworden,
wat betekent dat ze uit hun huis zijn gevlucht, maar nog in eigen land zijn.
Anderen zijn een grens overgestoken en zochten bescherming buiten hun land.
Ze worden meestal 'vluchtelingen' genoemd.
Maar wat betekent dat woord precies?
De wereld kent 'vluchtelingen' al duizenden jaren,
maar de moderne definitie komt uit de VN-conventie van 1951
over de status van vluchtelingen
als antwoord op de massavervolgingen en ontheemdingen uit de Tweede Wereldoorlog.
Ze definieert een vluchteling als
iemand die zich niet in het land van zijn nationaliteit bevindt
en die niet naar zijn vaderland kan terugkeren
omwille van een gegronde vrees voor vervolging.
Die vervolging kan te maken hebben met ras, godsdienst of nationaliteit,
lidmaatschap van een sociale groep of politieke opinie,
en houdt vaak verband met oorlog en geweld.
Vandaag zijn zowat de helft van de vluchtelingen op de wereld kinderen,
sommigen niet begeleid door een volwassene,
een situatie die hen extra kwetsbaar maakt voor kinderarbeid
of seksuele uitbuiting.
Het verhaal van elke vluchteling is anders
en velen moeten een gevaarlijke reis ondernemen met onzekere afloop.
Maar voor we komen tot wat er bij die reis komt kijken,
moeten we één punt uitklaren.
Er bestaat veel verwarring over het verschil tussen de termen
'migrant' en 'vluchteling'.
'Migrant' verwijst veelal naar mensen die hun land verlaten
om redenen die niet met vervolging hebben te maken:
ze gaan op zoek naar betere economische kansen
of ze verlaten door droogte geteisterde gebieden op zoek naar een betere toekomst.
Er zijn vele mensen op de wereld die ontheemd zijn
door natuurrampen,
voedselonzekerheid
en andere ontberingen,
maar het internationale recht, al dan niet terecht,
erkent alleen als vluchteling wie vlucht voor conflict en geweld.
Wat gebeurt er als iemand zijn land ontvlucht?
De reis van de meeste vluchtelingen is lang en gevaarlijk,
met beperkte toegang tot onderdak, water en voedsel.
Omdat het vertrek plots en onverwacht kan zijn,
kunnen bezittingen achtergelaten zijn
en heeft wie vlucht voor een conflict vaak niet de vereiste papieren,
zoals visa, om met het vliegtuig te reizen en legaal het land binnen te komen.
Financiële en politieke factoren kunnen hen ook verhinderen om te reizen
langs de gebruikelijke wegen.
Daardoor kunnen ze meestal alleen over land of over zee reizen
en moeten ze hun leven soms toevertrouwen aan smokkelaars
om hen de grens over te helpen.
Sommigen zoeken veiliger oorden op met hun familie,
anderen wagen de overtocht alleen en laten hun geliefden achter,
in de hoop om later herenigd te worden.
Deze scheiding kan traumatisch zijn en ondraaglijk lang duren.
Hoewel meer dan de helft van 's werelds vluchtelingen in steden leven,
is de eerste halte voor wie een conflict ontvlucht, soms een vluchtelingenkamp,
meestal beheerd door het VN Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen
of door de plaatselijke overheid.
Vluchtelingenkampen zijn bedoeld als tijdelijke structuren,
die kortdurend onderdak bieden tot de inwoners veilig naar huis kunnen,
in het gastland geïntegreerd kunnen worden
of zich elders kunnen vestigen.
Maar de opties tot hervestiging en langdurige integratie zijn vaak beperkt.
Zovele vluchtelingen hebben geen andere keuze dan jarenlang in kampen verblijven,
soms tientallen jaren lang.
Eens ze een nieuw land bereiken, is de eerste stap voor een ontheemde
asiel aanvragen.
Op dat ogenblik zijn ze asielzoekers
en worden ze niet officieel erkend als vluchteling tot hun aanvraag is aanvaard.
Landen zijn het meestal wel eens over de definitie van vluchteling,
maar elk gastland staat in voor het onderzoek van alle asielaanvragen
en voor de beslissing of de kandidaat de status van vluchteling krijgt.
De richtlijnen van de landen kunnen onderling erg verschillen.
Gastlanden hebben verscheidene plichten
tegenover mensen die ze erkend hebben als vluchteling.
Zo moeten ze een minimumstandaard van behandeling en niet-discriminatie halen.
De basisverplichting tegenover vluchtelingen is niet-refoulement,
een principe waardoor een natie een individu niet mag sturen
naar een land waar zijn leven en vrijheid bedreigd zijn.
Maar in werkelijkheid zijn vluchtelingen vaak het slachtoffer
van incoherente en discriminerende behandeling.
Ze moeten steeds vaker hun leven opbouwen temidden van xenofobie
en racisme.
Al te vaak mogen ze niet werken
en zijn ze volledig afhankelijk van humanitaire hulp.
Bovendien gaan te veel kindvluchtelingen niet naar school
omwille van gebrek aan financiering voor onderwijsprogramma's.
Als je graaft in je eigen familiegeschiedenis
kom je wellicht op een punt
waarop je ouders hun huis moesten verlaten,
om aan oorlog, discriminatie of vervolging te ontsnappen.
Het zou goed zijn als we ons hun verhalen herinnerden
als we horen over vluchtelingen die vandaag ontheemd zijn
en op zoek zijn naar een nieuwe thuis.