Size bir aşk hikâyesi anlatmak istiyorum.
Ama mutlu sonla bitmiyor.
Bir zamanlar, deniz biyoloğu olmaya karar vermiş
5 yaşında inatçı bir çocuktum.
34 yıl, 400 tüplü dalış ve bir doktoradan sonra
hâlâ okyanusa tamamen aşığım.
Karayipler'deki balıkçı topluluklarıyla çalışarak
on yıl geçirdim,
balık sayarak, balıkçılarla görüşerek,
olta takımlarının yeniden tasarlayarak ve politika geliştirerek.
Gıda güvenliğinin, işlerin ve kültürlerin denize bağlı olduğu yerler için
sürdürülebilir yönetimin nasıl olabileceğini
anlamaya yardımcı oluyordum.
Bütün bunların ortasında, aşık oldum.
Bir balığa.
Karayip kayalıklarında yaşayan 500'den fazla balık türü var
ama aklımdan çıkaramadığım tek tür ise
papağan balığı.
Papağan balıkları tüm dünyada mercan kayalıklarında yaşar,
100 türü vardır,
bir metreden fazla uzayabilirler
ve 20 kilogramdan ağır olabilirler
ama bunlar sıkıcı şeyler.
Size bu balıklarla ilgili 5 inanılmaz şeyi anlatmak istiyorum.
Birincisi, mercan ısırmaya yetecek kadar güçlü,
bir papağan gagası gibi ağızları vardır,
çoğunlukla yosun peşinde olmalarına rağmen.
Onlar kayalığın çim biçme makineleri.
Bu önemli çünkü birçok kayalık
kanalizasyon ve topraktan çıkan gübre kaynaklı besin kirliliği nedeniyle
yosunlarla kaplanmış durumda
ve bunları biçmek için kayalıklarda bırakılan
papağan balıkları gibi otçullar yeterli sayıda değil.
Tamam, ikinci şaşırtıcı şey:
Bütün bu yemeden sonra kaliteli beyaz kum dışkılıyorlar.
Tek bir papağan balığı her yıl 380 kilogramdan fazla
bu toz hâline getirilmiş mercandan üretebilir.
Bazen, tüplü dalış yaparken
panomdan yukarı bakardım
ve sadece papağan balığı dışkısının yağmur gibi yağdığını görürdüm.
Bir dahaki sefere tropikal beyaz kumlu bir sahilde uzandığınızda
belki papağan balıklarına teşekkür edersiniz.
(Gülüşmeler)
Üçüncüsü, çok fazla biçimleri var.
Alacalı ve çizgili, turkuaz, kızılımsı mor,
sarı, turuncu, benekli papağan balıkları,
mercan kayalıklarının renkliliğinin büyük bir parçası.
Ayrıca, gerçek bir diva gibi
ömürleri boyunca çoklu gardırop değişikliklerine sahipler.
Bir çocuk takımı,
orta düzey bir kıyafet
ve nihai bir görünüş.
Dördüncüsü, bu son gardırop değişikliğiyle sıralı hermafroditizm olarak adlandırılan
kadından erkeğe cinsiyet değişikliği geliyor.
Bu geniş erkekler, yumurtlamaları için dişi haremleri topluyor.
Heteroseksüel tek eşlilik kesinlikle doğada süregelen bir durum değil.
Papağan balıkları çeşitli üreme stratejilerinin
güzelliğinin bir kısmının örneği.
Beşincisi ve en inanılmaz olanı,
papağan balıkları geceleri bazen kayalıkta kuytu bir köşeye yanaştığında
kafalarındaki bir bezden bütün vücutlarını saran
bir mukus balonu salgılarlar.
Bu, kendi kokularını yırtıcılardan gizler
ve onları parazitlerden korur.
Böylece mışıl mışıl uyuyabilirler.
Yani, bu ne kadar havalı?
(Gülüşmeler)
İşte bu, bütün gösterişli papağan balıklarına olan
aşkımın bir itirafı,
yosun yiyen, kum dışkılayan, cinsiyet değiştiren şöhretine.
(Gülüşmeler)
Ama bu aşk kalp acısı getiriyor.
Şimdi de orfozlar ve levrekler ne yazık ki aşırı avlanıyorlar,
balıkçılar papağan balıklarını hedef alıyorlar.
Zıpkınla balık avlamak büyük türleri yok etti,
gece mavisi ve gök kuşağı papağan balıkları şimdi çok nadirler
ve ağlar ve tuzaklar daha küçük türleri topluyor.
Hem bir deniz biyoloğu hem de bir birey olarak
size söyleyebilirim ki
denizde çok fazla balık yok.
(Gülüşmeler)
Sonra, evlerine olan aşkım var,
mercan kayalıkları, bir zamanlar Karayip kültürleri kadar canlı,
mimarisi kadar renkli
ve karnaval kadar hareketli olan.
İklim değişikliği yüzünden
üstelik aşırı avlanma ve kirlilikle birlikte
mercan kayalıkları 30 yıl içinde yok olabilir.
Koca bir ekosistem silinebilir.
Bu yıkıcı
çünkü dünya çapındaki yüz milyonlarca insan
beslenmelerini ve gelirlerini bu mercanlara borçlu.
Anlaşılmasına izin verin.
Birazcık güzel olan haber ise;
Belize, Barbuda ve Bonaire gibi yerler bu VIP'leri koruyor,
Çok Önemli Papağan balıkları.
Ayrıca, giderek daha fazla ülke bütün ekosistemi koruyacak
sit alanları kuruyor.
Bunlar ciddi uğraşlar ama yeterli değil.
Bugün ben burada dururken
okyanusların sadece yüzde 2,2'si korunuyor.
Bu sırada, büyük balıkların %90'ı
ve Karayip kayalıklarındaki mercanların %80'i
yok oldu bile.
Altıncı kitlesel yok oluşun tam ortasındayız.
Ve biz, insanlar, buna neden oluyoruz.
Aynı zamanda çözümlerimiz de var.
İklim değişikliğini ve avlanmayı tersine çevirmek,
okyanusların yarısını korumak
ve karadan kaynaklanan kirliliği durdurmak.
Ancak bu devasa projeler
sistemsel değişiklikler gerektiriyor
ve biz etrafında dolanarak güzel zamanımızı gerçekten harcıyoruz.
Gerçi, her birimiz katkı sağlayabiliriz.
Oylarımızla, sesimizle, yiyecek seçimlerimizle,
yeteneklerimizle ve paramızla.
Hem kurumsal uygulamaları hem de devlet politikalarını
elden geçirmeliyiz.
Kültürü dönüştürmeliyiz.
Çözümler etrafında topluluk oluşturmak
en önemli şey.
Bu harika gezegeni korumak ve yenilemek için
çalışmaktan asla vazgeçmeyeceğim.
Doğal yaşamın kurtardığımız her bir parçası,
önlediğimiz her 1/10 derecelik bir ısınma
gerçekten önemli.
Neyse ki umutla değil,
yararlı olma arzusuyla motive oluyorum.
Çünkü sevgili papağan balıklarım
ve mercan kayalıkları hakkında
nasıl mutlu bir sonu olan dürüst bir konuşma yapacağımı bilmiyorum.
Teşekkürler.
(Alkışlar)