Đây là một bức ảnh
một người đàn ông mà nhiều năm nay
tôi đã ngấm ngầm muốn giết đi.
Đây là cha tôi.
Clinton George Grant "mắt húp".
Ông ấy được gọi là "Mắt húp" bởi ông ấy có
những chỗ húp lên ở dưới mắt.
Khi tôi lên 10, cùng với các anh chị em,
tôi mơ được cạo chất độc
từ giấy giết ruồi vào ly cà phê của ông
rồi đập vỡ ly thủy tinh và rắc
vào bữa sáng của ông ấy,
làm thảm trên cầu thang long ra
cho ông ấy trượt ngã gãy cổ.
Nhưng ông luôn luôn
nhảy qua bậc thang lỏng đó,
ông luôn chui ra khỏi căn nhà
dễ dàng như uống ngụm cà phê
hay một bữa ăn nhỏ.
Và cứ thế trong nhiều năm,
tôi đã lo sợ rằng cha tôi sẽ chết
trước khi tôi có cơ hội giết ông ấy.
(Cười lớn)
Trước khi mẹ tôi đuổi ông ta đi
và đừng quay trở lại,
Mắt Húp từng là một gã quái vật.
Ông ta suốt ngày tỏ ra giận dữ
giống như tôi, các bạn thấy đấy.
Ông ấy làm đêm ở Vauxhall Motors, Luton
yêu cầu im lặng tuyệt đối trong căn nhà,
vì thế khi chúng tôi tan học về nhà
lúc 3:30 chiều, chúng tôi hay nằm rúc vào nhau
cạnh cái TV, giống như những tên trộm két,
chúng tôi xoay cái nút chỉnh âm lượng
trên TV cho nó gần như im lặng
Và thỉnh thoảng, khi như thế,
rất nhiều tiếng "Shhh", "Shhh"
phát ra trong căn nhà
đến nỗi mà tôi tưởng chúng tôi như là
đội quân tàu ngầm Đức
len lỏi men theo bờ đại dương
Khi đó trên mặt nước
HMS "Mắt húp" đi tuần tra
và sẵn sàng gieo cái chết vào thứ gì
gây tiếng động gây xao nhãng.
Vậy nên bài học là
"Đừng tự gây nên sự chú ý
khi ở trong nhà hay ở bên ngoài."
Có lẽ nó là một bài học của dân di cư.
Chúng tôi ở bên dưới sóng rada,
nên không có liên lạc nào
giữa Mắt Húp và chúng tôi hoặc ngược lại
và âm thanh mà chúng tôi mong mỏi nhất,
bạn biết đó khi bạn còn bé, bạn muốn
cha của bạn về nhà và điều đó thật sự hạnh phúc
và bạn đang mong chờ tiếng cửa mở.
Còn âm thanh mà chúng tôi mong mỏi
là tiếng đóng cửa,
nó đồng nghĩa với việc ông ta đi khỏi và không quay trở lại.
Vì thế trong ba thập kỉ,
tôi chưa từng đưa mắt nhìn cha tôi và ông cũng vậy.
Chúng tôi chưa từng nói chuyện với nhau trong ba thập kỉ
sau đó hai năm trước, tôi quyết định
gây sự chú ý lên ông ta.
"Chúng mày đang bị theo dõi.
Đúng vậy.
Chúng mày đang bị theo dõi."
Đó là câu thần chú ông dành cho chúng tôi
Ngày qua tháng lại ông đều nói câu này.
Đó là vào những năm 70, ở Luton,
nơi ông ta làm cho Vauxhall Motors,
và ông là một người Jamaica.
Điều mà ông ta ngụ ý là
mày, đứa con một người nhập cư gốc Jamaica
đang bị theo dõi
xem mày quay đường nào, xem liệu
mày có tuân theo định kiến của nước sở tại đối với mày hay không,
bị coi là vô tích sự, lười biếng,
định mệnh gắn liền với cuộc đời tù tội.
Mày đang bị theo dõi đấy,
nên là dẹp cái sự mong đợi của mày đi.
Cuối cùng, Mắt húp và bạn ông ta
hầu hết người Jamaica,
đã đưa ra một phương châm của người Jamaica:
Quay mặt tốt nhất về thế giới,
cho thế giới thấy phần đẹp nhất của bạn.
Nếu các bạn từng xem hình ảnh
của những người di cư đến Ca-ri-bê
những năm 40, năm 50
bạn có lẽ sẽ thấy rất nhiều người đàn ông
đội mũ nỉ mềm.
Giờ thì không còn tục đội mũ nỉ mềm ở Jamaica nữa.
Họ đã tạo ra phong tục đó cho những người di cư đến đây.
Họ muốn tự thiết lập bản thân
theo cách mà họ muốn được lĩnh hội,
thế nên cái cách họ nhìn
và những cái tên họ đặt cho mình
đã định nghĩa họ.
Theo đó thì Mắt Húp là một gã hói và có đôi mắt sưng húp.
Tidy Boots thì rất cầu kì về giày dép.
Anxious thì luôn luôn lo lắng.
Clock thì có một cánh tay dài hơn cánh tay kia.
(Cười lớn)
Và cái tên tôi thích thú nhất là gã có tên Summerwear.
Khi Summerwear đến đất nước này
đầu những năm 60, anh ta cứ khăng khăng
mặt bộ quần áo mùa hè sáng màu,
không quan tâm tới thời tiết,
trong khi tìm hiểu đời sống của họ,
tôi đã hỏi mẹ tôi, "Rồi Summerwear sẽ ra sao?"
Và bà trả lời, "Ông ta bị cảm và chết." (Cười lớn)
Nhưng những người giống Summerwear
đã dạy chúng tôi tầm quan trọng của phong cách.
Có lẽ họ đã phóng đại phong cách của họ
bởi họ nghĩ rằng họ không được cho là
tương đối văn minh,
và họ đã truyền đạt cho các thế hệ sau thái độ này
và những nỗi buồn bực vào chúng tôi, thế hệ kế tiếp,
nhiều đến nỗi mà khi tôi trưởng thành,
nếu trên TV hay báo đài
xuất hiện một bản tin về một người da đen
bị kết án -
buôn lậu, giết người, đột nhập -
chúng tôi tỏ ra khó chịu với cha mẹ chúng tôi,
bởi họ cứ để mặc cái xấu tiếp diễn.
Bạn không chỉ đại diện cho bản thân.
Bạn đại diện cho cả một tập thể,
và thật khó khăn khi phải chấp nhận
rằng bạn sẽ bị đánh đồng
với số đông tập thể đó.
Đó là những thứ cần được thử thách.
Cha tôi và nhiều đồng nghiệp của ông
cho ra đời một loại cần chuyển số xe tự động
Chúng được tạo ra để chuyển số xe tự động
Chúng tôi giữ im lặng.
Khi ông nói với chúng tôi,
nó bắt nguồn từ sâu thẳm đáy lòng.
Chúng đã củng cố thêm niềm tin
rằng sự nghi ngờ sẽ làm hao mòn chúng.
Khi tôi đang làm việc tại nhà
và viết lách, sau một ngày liền, tôi vội xuống nhà
tôi thực sự thích thú khi nói về Marcus Garvey hay Bob Marley,
từ ngữ cứ tuôn ra từ miệng tôi như ong bướm
và tôi rất bất ngờ khi các con tôi chặn lại,
chúng nói "Bố, chẳng ai quan tâm đâu."
(Cười lớn)
Nhưng chúng có thực sự quan tâm đấy.
Chúng đi lướt qua.
Bằng cách nào đó chúng tìm thấy đường đến với bạn.
Chúng định hình cuộc sống theo trình tự cuộc đời bạn,
như tôi đã làm với cha mẹ tôi, có lẽ
Mắt Húp đã làm thế với bố của ông.
Và rõ ràng là
trong khi nhìn vào cuộc đời ông ấy
và thấu hiểu, như họ nói,
những người thổ dân Châu Mỹ nói,
"Đừng chỉ trích người da đỏ
trừ phi bạn có thể đi giày của họ"
Nhưng khi nhớ về cuộc đời ông ấy,
thật bình thường và giản đơn để hình dung
cuộc đời một người Ca-ri-bê ở Anh những năm 70
với những cái bát hoa quả nhựa
mái ngói polystyren,
ghế trường kỷ được bọc chắc chắn
trong những cái vỏ trong suốt mà chúng được chuyển đến.
Nhưng cái khó khăn hơn để định hướng
là mặt bằng tình cảm
giữa các thế hệ,
và câu ngạn ngữ cổ nói "gừng càng già càng cay"
là không đúng.
Tuổi tác đi liền với sự che giấu lòng trân trọng
và những sự thật phũ phàng.
Nhưng một thứ luôn đúng là cha mẹ tôi,
họ là minh chứng cho điều đó,
họ không tin sự giáo dục của nhà nước đối với tôi.
Vậy hãy lắng nghe xem tôi thế nào.
Họ đã cố gắng đưa tôi vào học một trường tư thục,
nhưng cha tôi lại làm ở Vauxhall Motors.
Khá là khó khăn cho việc chu cấp
học phí và nuôi nấng đàn con của ông.
Tôi còn nhớ hồi đến trường
để thi đầu vào, cha tôi đã nói
với nhà mục sư - nó là ngôi trường công giáo-
ông muốn một kiểu giáo dục tốt hơn cho đứa trẻ,
và ông ấy, cha tôi, cũng
dường như chẳng bao giờ cố vượt qua những thứ vớ vẩn,
không bao giờ để tâm đến các kì thi đầu vào.
Nhưng để chu cấp học hành cho tôi,
ông ấy sẽ phải sử dụng đến mưu mẹo
để có đủ tiền cho việc học của tôi
bằng cách buôn thứ hàng hóa cấm chứa ở sau xe ông ấy
và nó ngày càng tinh vi hơn
bởi cha tôi, đó không còn là xe của ông nữa.
Ông luôn khao khát có một chiếc xe như thế,
dù cha tôi đã có một chiếc Mini,
và ông chưa bao giờ, là một người Jamaia nhập cư,
ông chưa bao giờ có bằng lái,
ông chưa từng có bất kì bảo hiểm hay thuế đường bộ hay kì thi sát hạch nào.
Ông ấy nghĩ, "Tao biết lái xe thế nào;
tại sao tao cần phải có sự cấp phép của nhà nước?"
Nhưng nó trở thành dối trá khi chúng tôi
bị cảnh sát ngăn chặn, rất nhiều cảnh sát,
và tôi cũng rất ấn tượng bởi cái cách
cha tôi thương thảo với cảnh sát.
Ông ấy sẽ ngay lập tức về phe ngài cảnh sát,
có thể Hạ sĩ Bloggs trở thành Thanh tra Bloggs
trong khi nói chuyện
và vẫy chào chúng tôi rất thân thiện.
Cha tôi đang cho thấy cái mà ở Jamaica
chúng tôi gọi là "giả ngu để lợi dụng."
Nhưng nó cũng thêm vào cái ý niệm
rằng ông ấy đang bị bó hẹp
hoặc bị coi thường bởi viên cảnh sát-
như một đứa trẻ lên 10, tôi đã thấy -
nhưng cũng tồn tại một sự mâu thuẫn theo sau quyền lực.
Một đằng là
chơi khăm quyền lực
nhưng đằng khác lại là chiều theo
quyền lực,
và những người Ca-ri-bê này
có một sự phục tùng quá sức chịu đựng với quyền lực,
điều này rất nổi bật và khác lạ,
bởi những người di cư rất dũng cảm.
Họ bỏ nhà ra đi. Bố và mẹ tôi
rời Jamaica và rong ruổi suốt 4000 dặm,
và tuy nhiên họ bẩm sinh là dân du mục.
Họ nhút nhát,
và đâu đó trên dòng đời,
trật tự tự nhiên bị đảo ngược.
Những đứa con bỗng trở thành bố mẹ của bố mẹ chúng.
Những người Ca-ri-bê đến đất nước này với một kế hoạch năm năm:
họ sẽ làm việc, có ít tiền, và rồi trở về,
nhưng 5 năm thành 10, 10 thành 15,
và trước khi bạn hiểu thì bạn đang thay đổi cục diện,
và lúc đó, bạn biết đây là nơi bạn ở lại.
Mặc dù vẫn có kiểu sống tạm thời
mà cha mẹ chúng tôi cảm thấy khi ở đây,
nhưng chúng tôi biết rằng trò chơi đã kết thúc.
Tôi nghĩ họ có cảm giác
rằng họ sẽ không thể tiếp tục với những lí tưởng
về cuộc sống mà họ mong đợi.
Thực tế rất khác.
Thêm nữa, đúng là hiện thực
đang cố dạy dỗ tôi.
Vừa bắt đầu hành trình, cha tôi đã dừng lại.
Mẹ tôi bị bỏ lại một mình nuôi dạy tôi,
và như George Lamming nói,
mẹ tôi đồng thời cũng là cha tôi.
Mặc dù vắng bóng ông ấy, câu thần chú vẫn tiếp diễn:
Mày đang bị theo dõi.
Nhưng tính cảnh giác ấy dễ dẫn tới ưu phiền,
nhiều năm sau, khi tôi khám phá ra
tại sao nhiều người da đen trẻ tuổi
bị chẩn đoán mắc bệnh tâm thần phân liệt,
gấp 6 lần so với bình thường,
tôi không bất ngờ khi nghe nhà tâm thần học nói rằng
"Người da đen được giáo dục trong ảo tưởng."
Và tôi nghĩ Mắt Húp cũng đã như thế.
Giờ tôi cũng đã có một đứa con trai 10 tuổi,
và quay sang nhìn Mắt Húp
và tôi đi tìm ông.
Ông đã trở lại Luton, giờ đã 82 tuổi,
tôi đã không gặp ông suốt 30 năm nay,
khi ông mở cửa,
tôi thấy người đàn ông nhỏ bé với ánh mắt biết cười trìu mến,
ông ấy đang cười, và tôi chưa từng thấy điều đó.
Tôi bị bối rối.
Chúng tôi ngồi xuống, cạnh ông là một người đồng hương,
kể lại mấy chuyện cũ,
và cha tôi nhìn tôi,
ông nhìn tôi như thể tôi sẽ
biến đi một cách thần kì như tôi vừa xuất hiện.
Ông quay sang bạn ông, nói:
"Chàng trai này và tôi có sự gắn bó rất sâu đậm,
gắn bó rất rất sâu đậm"
Nhưng tôi chưa bao giờ cảm nhận được nó.
Nếu có xuất hiện một cảm xúc
thì nó rất yếu và gần như không có.
Tôi cảm thấy trong cuộc hội ngộ này
tôi đang thử vai làm con trai của ông.
Khi quyền sách được xuất bản,
có nhiều bài viết công tâm về những trang báo toàn quốc
nhưng ở Luton trang báo được chọn không phải là The Guardian,
mà là the Luton News,
the Luton News chạy như dòng tin chính của quyển sách,
"Quyển sách có thể hàn gắn kẽ nứt 32 năm."
Tôi hiểu nó đại diện cho
khoảng cách giữa thế hệ này với thế hệ sau,
giữa những người như tôi và thế hệ cha tôi
nhưng nó không được nhắc tới trong những bút kí
hay tự truyện về cuộc đời người Ca-ri-bê
Giống truyền thống không tán gẫu về nghề nghiệp của mình chỗ đông người.
Nhưng tôi vô tư với điều đó, và tôi nghĩ, chắc chắn rồi,
có một khả năng là
nó sẽ gợi mở cuộc hội thoại mà chúng tôi chưa từng có.
Có lẽ nó sẽ lấp đầy khoảng cách thế hệ.
Nó có thể là công cụ sửa chữa.
Tôi thậm chí còn bắt đầu cảm thấy quyển sách này
có thể được cha tôi lĩnh hội
như một hành động cổ vũ con cái.
Buồn rằng, đó là sự nhầm lẫn ngu ngốc.
Mắt Húp bị chọc tức bởi những gì ông nhận thức được
từ sự phóng khoáng của xã hội về khiếm khuyết của ông.
Ông ấy bị chọc tức bởi sự phản bội của tôi,
và hôm sau ông đến sạp báo
yêu cầu quyền được hồi âm,
và ông ấy được toại nguyện với dòng tiêu đề
"Mắt Húp đáp trả"
Nó như thể là một sự đáp trả đối với sự phản bội của tôi.
Tôi đã không còn là con trai ông.
Ông ấy nhận ra trong tâm trí rằng gam màu của ông
bị kéo lê qua bùn lấy, và ông không cho phép điều đó.
Ông ấy phải phục hồi lại danh dự, ông đã làm vậy
ban đầu, dù tôi thấy thất vọng
nhưng tôi dần biết tôn trọng cái quan niệm đó.
Vẫn còn ánh lửa bập bùng cháy trong mạch máu của ông ấy,
dù ông đã 82 tuổi.
Nếu chúng tôi trở lại lúc này
về với 30 năm im lặng,
cha tôi sẽ nói "Đâu sẽ vào đấy thôi"
Người Jamaica sẽ nói cho bạn biết rằng không có gì gọi là sự thật,
chỉ có các phiên bản của nó.
Chúng ta đểu tự kể những phiên bản của câu chuyện
mà chúng ta có thể sống tốt nhất với nó.
Mỗi thế hệ đều tự xây nên một công trình
cái mà họ miễn cưỡng hoặc có lúc
không thể tháo dỡ,
nhưng trong văn viết, phiên bản câu chuyện của tôi
đã bắt đầu thay đổi,
và nó được tách ra khỏi tôi.
Tôi đã không còn căm thù cha.
Tôi không còn muốn ông ấy chết đi hay cố giết ông,
và tôi cảm thấy tự do,
tự do hơn tôi cảm thấy trước đây.
Tôi nghĩ rằng liệu sự tự do này
có thể truyền sang ông được không.
Trong cuộc hội ngộ đầu tiên đó,
tôi bị kìm hãm bởi ý tưởng rằng tôi có
rất ít ảnh của chính mình
khi còn là một đứa trẻ.
Đây là một bức ảnh chụp tôi,
9 tháng tuổi.
Trong tấm hình gốc,
tôi được bồng bế bởi cha tôi, Mắt Húp.
nhưng khi bố mẹ chia tay, mẹ tôi
đã cắn xén ông khỏi mọi khía cạnh đời sống chúng tôi.
Mẹ tôi đã lấy một chiếc kéo và cắt hình ông khỏi mọi bức ảnh,
trong nhiều năm, tôi tự nhủ sự thật về bức ảnh này
là mày đang cô đơn,
mày không được ai giúp đỡ.
Nhưng có một cách nhìn khác về bức ảnh.
Đây là một bức ảnh được nhìn thấy trước
về một cuộc đoàn tụ,
khả năng tôi sẽ được đoàn tụ cha tôi,
và tôi khao khát được cha nâng đỡ,
dìu ông với tới ánh sáng.
Trong hôm đoàn tụ đầu tiên,
nó thực sự là những thời khắc vụng về và căng thẳng
để giảm bớt căng thẳng,
chúng tôi đi dạo.
Khi chúng tôi đi, tôi đã nảy ra
ý nghĩ rằng tôi đã trở về làm một đứa trẻ
mặc dù lúc đó tôi cao hơn bố tôi nhiều.
Tôi gần như cao hơn bố tôi 1 foot.
Ông ấy vẫn còn to béo,
tôi cố bước đều theo ông.
Và tôi nhận ra rằng ông đang bước
như thể ông đang bị giám sát,
nhưng tôi ngưỡng mộ bước chân ông.
Ông bước như một người đàn ông
trên con đường thất bại của vòng chung kết F.A Cup
trèo lên trên bậc để nhận lấy huy chương động viên.
Đó là danh dự của kẻ chiến bại.
Cám ơn.
(Vỗ tay)