Dit is een foto
van een man die ik lange tijd
wilde vermoorden.
Dit is mijn vader
Clinton George 'Bageye' Grant.
Hij wordt 'Bageye' genoemd
vanwege de permanente 'zakjes' onder zijn ogen.
Toen ik 10 was droomde ik ervan
om samen met mijn broers en zussen het gif van een vliegen-plakstrip
door zijn koffie te roeren,
glassplinters over zijn ontbijt te strooien,
of het tapijt van de trap los te halen
zodat hij zou struikelen en z'n nek zou breken.
Als de dag daar was,
stapte hij altijd over die losse tree,
en sloop hij het huis uit
zonder ook maar een slok koffie
of een hap van zijn ontbijt.
Vele jaren was ik bang dat mijn vader zou sterven
voordat ik de kans kreeg om hem te vermoorden.
(Gelach)
Totdat mijn moeder hem verzocht ons te verlaten
en nooit meer terug te komen,
was 'Bageye' een verschrikkelijke boeman geweest.
Hij wankelde constant op het randje van woede,
een beetje zoals ik, zoals je ziet.
Hij werkte 's nachts bij Vauxhall Motors in Luton
en verlangde complete stilte in ons huis.
Als we om half vier 's middags
van school kwamen, zaten we
op een kluitje bij de tv.
Als kluisinbrekers draaiden we aan de volumeknop van de tv
totdat we bijna niets hoorden.
Op dat soort momenten klonk soms zoveel "Ssshhhh" door het huis
dat ik me inbeeldde
dat we bemanningsleden waren van een Duitse onderzeeër,
sluipend langs de rand van de oceaan
terwijl boven aan het oppervlak
Zijne Majesteit 'Bageye' patrouilleerde
en klaarstond om de doodstraf uit te delen
bij het eerste spoortje van geluid.
Dus de les was:
"Trek geen aandacht
in huis of buitenshuis."
Misschien is het een les voor migranten.
Wij bevonden ons onder de radar
dus was er geen communicatie
tussen 'Bageye' en ons, of tussen ons en 'Bageye'.
Het geluid waar je het meeste naar uitkijkt als je kind bent,
is dat je vader thuiskomt en iedereen blij is.
Je wacht op dat geluid dat de deur opengaat.
Het geluid waar wij ons op verheugden
was de klik van een dichtgaande deur,
die betekende dat hij wegging en niet terugkwam.
Dus drie decennia lang
heb ik mijn vader niet gezien en hij mij niet.
We spraken elkaar al die tijd niet
en een paar jaar geleden besloot ik
een schijnwerper op hem te zetten.
"Er wordt op je gelet.
Echt waar.
Er wordt op je gelet."
Dat was zijn mantra aan ons, zijn kinderen.
Steeds weer zei hij dit tegen ons.
Dit was in de jaren 70 in Luton
waar hij bij Vauxhall Motors werkte.
Hij was Jamaicaan.
Hij bedoelde dat er als kind van een Jamaicaanse immigrant
op je gelet wordt.
Men kijkt welke kant je opgaat,
of je voldoet aan het cliché dat het gastland over jou heeft:
je bent waardeloos, te lui om te werken,
bestemd voor een leven vol misdaad.
Er wordt op je gelet,
zorg dat hun verwachtingen over jou beschaamd worden.
Om daarvoor te zorgen,
probeerden Bageye en zijn vrienden,
vooral Jamaicanen,
een goede 'Jamaicaanse' indruk te maken:
laat de wereld je beste kant zien,
laat de wereld je beste gezicht zien.
Als je beelden hebt gezien
van mensen die in de jaren 40 en 50
vanuit de Caraïben arriveerden,
zag je dat veel mannen
deukhoeden droegen.
Het was geen traditie in Jamaica om deukhoeden te dragen.
Ze bedachten deze traditie speciaal voor hun aankomst.
Ze wilden zich tonen
zoals ze gezien wilden worden.
Ze wilden dat hun uiterlijk
en hun bijnamen
hen zouden definiëren.
Dus 'Bageye' is kaal en heeft zakjes onder z'n ogen.
'Tidy Boots' is nogal kieskeurig over zijn schoeisel.
'Anxious' is altijd angstig.
'Clock' heeft een lange en een korte arm.
(Gelach)
Mijn onovertroffen favoriet is de jongen die ze 'Summerwear' noemden.
Toen 'Summerwear' in de jaren 60 van Jamaica naar dit land kwam,
stond hij erop om lichte zomerkleding te dragen,
ongeacht het weer.
Toen we over hen praatten,
vroeg ik m'n moeder: "Hoe is 'Summerwear' terechtgekomen?
Ze zei: "Hij liep een verkoudheid op en ging dood." (Gelach)
Maar mannen zoals 'Summerwear' toonden ons het belang van stijl.
Misschien overdreven ze hun stijl ietwat
omdat ze dachten dat men hen niet helemaal beschaafd achtte.
Ze brachten die houding of angst
over op ons, de volgende generatie.
Het was zelfs zo erg
dat als we op de tv of radio hoorden
dat een zwarte man een misdaad begaan had --
een beroving, een moord, of een inbraak --
we samen met onze ouders huiverden,
omdat hij 'onze kant' in de steek had gelaten.
Je vertegenwoordigde niet alleen jezelf, maar de hele groep.
Het was verschrikkelijk om te beseffen
dat jij misschien in hetzelfde licht gezien zou worden.
Dus dat was de uitdaging.
Onze vader en veel van zijn collega's
waren voortdurend aan het uitzenden maar ze ontvingen niet.
Gebouwd om te zenden, niet om te ontvangen.
Wij moesten ons rustig houden.
Als vader tegen ons sprak
kwam het vanuit de preekstoel van zijn geest.
Ze hielden vast aan zekerheid
in de overtuiging dat twijfel hen zou verzwakken.
Maar als ik vanuit huis werk,
en na een dag schrijven naar beneden ren
en graag wil praten over Marcus Garvey of Bob Marley
en de woorden fladderen als vlinders uit m'n mond,
ben ik zo opgewonden dat mijn kinderen me stoppen
en zeggen: "Pap, het kan niemand iets schelen."
(Gelach)
Maar het maakt ze wel iets uit.
Ze verwerken het.
Op een bepaalde manier verbinden ze zich met je.
Ze vormen hun levens volgens jouw levensverhaal,
net zoals ik waarschijnlijk deed met mijn vader en moeder
en 'Bageye' misschien met zijn vader.
Dat maakte dingen duidelijk voor mij:
door me in zijn leven te verdiepen
en het te begrijpen.
Of zoals de inheemse Amerikanen zeggen:
"Bekritiseer iemand niet voordat je op zijn mocassins kunt lopen."
Bij het weergeven van zijn leven was het makkelijk
om het Caribisch leven in Engeland in de jaren 70
te schetsen met
schalen vol plastic fruit,
polystyrene plafondtegels,
en de sofa's permanent verpakt
in de transparante hoezen waarin ze werden afgeleverd.
Maar wat moeilijker is om te navigeren,
is het emotionele landschap tussen de generaties.
Het oude gezegde dat wijsheid met de jaren komt,
is niet waar.
Met de jaren komt het fineerlaagje eerbiedwaardigheid
en het fineerlaagje van de oncomfortabele waarheden.
Maar de waarheid is dat mijn moeder --
en mijn vader vond het goed --
de staat niet toevertrouwde om mij te onderwijzen.
Hoor hoe dit klinkt.
Ze besloten om mij naar een privéschool te sturen.
Mijn vader werkte bij Vauxhall.
Het is best moeilijk om voor privéonderwijs te betalen
en zijn leger aan kinderen te voeden.
Ik herinner me dat ik naar school ging
voor het toelatingsexamen en mijn vader zei
tegen de priester -- het was een katholieke school --
dat hij een betere 'heducatie' voor zijn jongen wilde.
Mijn vader heeft nog nooit
een examen gehaald,
laat staan een toelatingsexamen.
Om voor mijn opleiding te betalen
moest hij duistere dingen gaan doen.
Mijn vader betaalde voor mijn opleiding
door illegale spullen vanuit zijn achterbak te verkopen,
wat zelfs risicovoller was omdat--
Dit is niet mijn vaders auto.
Hij wilde graag zo'n auto
maar mijn vader had een gedeukte Mini.
En hij had, als Jamaicaans immigrant,
nooit zijn rijbewijs gehaald.
Hij was niet verzekerd en hij betaalde geen wegenbelasting.
Hij dacht: "Ik kan autorijden;
waarom heb ik toestemming van de staat nodig?"
Het werd lastiger als we aangehouden werden.
We werden vaak aangehouden door de politie.
Ik was onder de indruk hoe mijn vader dat afhandelde.
Hij promoveerde de politieagent direct,
zodat politieagent Bloggs Detective Inspecteur Bloggs werd
(Gelach) gedurende de conversatie,
en ons vriendelijk doorliet.
Zoals we in Jamaica zeggen:
"Speel de gek om een slimmerik te vangen."
Maar het gaf je ook het idee
dat hij eigenlijk gekleineerd werd door de politieagenten --
als 10-jarig jongetje zag ik dat --
en ook was er een tweeslachtigheid jegens autoriteit.
Aan de ene kant werd er gespot met autoriteiten.
Aan de andere kant waren ze eerbiedig ten opzichte van hen.
Deze Caraïbische mensen
waren overdreven gehoorzaam als het ging om autoriteiten,
wat erg opvallend, vreemd is
omdat migranten heel moedige mensen zijn.
Ze verlaten hun thuis.
Mijn vader en moeder verlieten Jamaica
en reisden 6.000 kilometer
en nu werden ze vanwege deze reis als kinderen behandeld.
Ze waren timide
en ergens gedurende de reis werd de natuurlijke volgorde omgedraaid.
De kinderen werden de ouders van de ouder.
Mensen kwamen uit de Caraïben met een vijfjarenplan:
ze gingen werken, geld verdienen en dan terug.
Maar vijf jaar werd 10 jaar, en 10 jaar werd 15 jaar.
Voordat je het weet, plak je nieuw behang op de muur
en op dat moment weet je dat je hier blijft.
Onze ouders voelden nog steeds
een soort van tijdelijkheid
maar wij kinderen wisten dat het menens was.
Ik denk dat ze het gevoel hadden
dat ze niet verder aan de idealen konden bouwen
van het leven dat ze in gedachten hadden.
De realiteit was heel anders.
En dat gold ook voor die realiteit
van mijn opvoeding.
Mijn vader begon dat proces, maar maakte het niet af.
Mijn moeder was degene die mij uiteindelijk opvoedde.
Zoals George Lamming gezegd zou hebben:
het was mijn moeder die mijn vader was.
Zelfs in zijn afwezigheid gold de oude mantra:
'er wordt op je gelet'.
Maar die intense waakzaamheid kan tot angst leiden.
Jaren later onderzocht ik
waarom zoveel zwarte mannen
gediagnosticeerd werden met schizofrenie,
zes keer meer dan normaal.
Ik was niet verrast toen ik de psychiater hoorde zeggen:
"Zwarte mensen worden opgeleid in paranoia."
Ik vraag me af wat 'Bageye' daarvan zou vinden.
Ik had nu ook een 10-jarige zoon
en ik richtte mijn aandacht op Bageye
en ging op zoek naar hem.
Hij was in Luton, hij was nu 82 jaar
en ik had hem ruim 30 jaar niet gezien.
Toen hij de deur opendeed,
zag ik een klein mannetje met stralend lachende ogen.
Hij glimlachte en ik had hem nog nooit zien lachen.
Ik was daar erg onthutst over. (Gelach)
We gingen zitten en hij had een Caraïbische vriend op bezoek.
We praatten over vroeger.
Mijn vader keek naar me
en hij keek alsof ik
op wonderbaarlijke wijze kon verdwijnen zoals ik ook gekomen was.
Hij keek naar z'n vriend en zei:
"Deze jongen en ik hebben een heel diepe connectie,
een heel diepe connectie."
Ik heb die band nooit gevoeld.
Als er al een band was, was ie erg zwak
of helemaal niet.
Tijdens dat bezoek leek het bijna
alsof ik op auditie was om mijn vaders zoon te zijn.
Toen het boek uitkwam,
kreeg ik redelijke recensies in de nationale bladen.
Maar de meestgelezen krant in Luton is niet 'The Guardian'.
Het is 'Luton News'.
De kop over het boek in het 'Luton News' luidde:
"Het Boek Dat Een 32-jaar-Oude-Kloof Kan Helen."
Ik begreep dat dat ook de kloof
tussen twee generaties kon betekenen,
tussen mijn generatie en die van mijn vader.
Maar er is in het Caraïbische leven geen traditie van memoires of biografieën.
Het was traditie om niet in het openbaar over je eigen zaken te praten.
Maar ik vond het een mooie titel en eigenlijk dacht ik:
"Ja, er bestaat een mogelijkheid
dat dit leidt tot conversaties die we nog niet eerder hadden."
Dit zal misschien die generatiekloof sluiten.
Dit zou een instrument tot herstel kunnen zijn.
En ik begon zelfs te denken dat dit boek
door mijn vader gezien zou worden
als een daad van kinderlijke devotie.
Arme misleide dwaas. (Gelach)
'Bageye' was razend over
wat hij zag als de publiekmaking van zijn tekortkomingen.
Hij was razend over mijn verraad
en hij ging de volgende dag naar de krant.
Hij eiste het recht op repliek.
Hij kreeg het en de kop luidde:
"Bageye Bijt Terug."
Het was een schitterend relaas over mijn verraad.
Ik was zijn zoon niet.
In zijn visie was zijn eer door het slijk gehaald.
Dat stond hij niet toe.
Hij moest zijn waardigheid herstellen en dat deed hij.
Hoewel ik eerst teleurgesteld was,
begon ik zijn houding te bewonderen.
Het vuur borrelde nog steeds door zijn aderen,
ook al was hij 82 jaar oud.
Als dat zou betekenen dat we terug zouden keren
naar 30 jaar stilte,
dan zou mijn vader zeggen: "Als het zo is, dan is het zo."
Jamaicanen zeggen dat feiten niet bestaan,
er zijn alleen versies.
We vertellen onszelf de versies van de verhalen
waar we het beste mee kunnen leven.
Elke generatie maakt een bouwwerk
dat ze niet willen en soms niet kunnen demonteren.
Maar tijdens het schrijven begon mijn versie van het verhaal
te veranderen.
Het kwam los van mij te staan.
Ik verloor de haat ten opzichte van mijn vader.
Ik wilde niet meer dat hij doodging of hem vermoorden.
Ik voelde me vrij.
Veel vrijer dan ooit tevoren.
En ik vraag me af of die bevrijdenis
aan hem toebedeeld kon worden.
Tijdens die eerste reünie
besefte ik opeens
dat ik erg weinig foto's van mezelf had
van toen ik klein was.
Dit ben ik
toen ik negen maanden oud was.
Op de originele foto
word ik opgetild door 'Bageye', mijn vader.
Toen mijn ouders uit elkaar gingen,
schrapte mijn moeder hem uit alle aspecten van ons leven.
Ze knipte hem met een schaar uit elke foto,
en jarenlang heb ik mezelf de waarheid over deze foto aangepraat:
je bent alleen
en je wordt niet gesteund.
Je kunt deze foto ook op een andere manier bekijken.
Deze foto kan staan voor een mogelijke reünie.
Een mogelijkheid om te worden herenigd met mijn vader
en in mijn verlangen om door mijn vader te worden opgetild,
tilde ik hem op naar het licht.
Die eerste reünie was heel vreemd, met gespannen momenten.
Om die spanning te verminderen,
besloten we te gaan wandelen.
Toen we liepen werd ik overrompeld
door het feit dat ik weer het kind was,
zelfs al stak ik nu met kop en schouders boven m'n vader uit.
Ik was bijna 30 centimeter groter dan mijn vader.
Hij was nog steeds de grote man
en ik probeerde hem bij te benen.
Ik besefte dat hij liep alsof hij nog steeds
onder observatie stond,
maar ik bewonderde zijn loop.
Hij liep als een man
die de 'F.A. Cup Final' aan het verliezen was
en doorstapte om zijn condoleance-medaille in ontvangst te nemen.
Er was waardigheid in de nederlaag.
Dank je wel.
(Applaus)