Lieve mensen, wie houdt er van muziek?
Klassieke muziek?
Moet haast wel in Amstelveen.
Popmuziek?
Of zijn er ook jonge hiphoppers in de zaal?
Dacht ik al.
(Gelach)
Iedereen heeft wel iets met muziek,
maar is muziek ook heilzaam?
Want stel je nou toch eens voor --
Je bent drie jaar en je hebt een goed IQ en je begrijpt alles,
maar je kunt geen oogcontact maken en je kunt ook niet terugpraten.
Of hoe zou het zijn --
Je bent vandaag dement of verstandelijk beperkt
en je weet niet wie de persoon is die binnenkomt,
hoe laat het is, of waar je bent.
Of hoe zou je je voelen als jij morgen een hersenbloeding krijgt
en je moet gaan revalideren?
En je kan alles weer: tuinieren, koken, autorijden.
Je begrijpt wel wat iedereen zegt,
maar je bent niet in staat om één stom woord te spreken.
Wat brengt muziek je dan?
Hoe heilzaam zou muziek kunnen zijn?
Daar wil ik het met jullie over hebben.
Aan het eind van mijn betoog hoop ik
dat je zelf toepassingen ziet voor mensen met een beperking,
om hun kwaliteit van leven te veranderen.
Maar eerst iets over het ontstaan van muziek.
Heel lang geleden -- dan heb ik het over 50 duizend jaar geleden --
konden we al trommelen, op fluitjes blazen,
maar we konden geen woord spreken.
En sinds die tijd, heeft muziek een belangrijk onderdeel gespeeld
in onze culturen, in onze rituelen.
En nu, heden ten dage, in onze Westerse maatschappij ...
waar is de muziek in onze rituelen?
Ja, we hebben muziekles op school, we luisteren naar muziek --
dat is incidenteel maar geen ritueel.
Oké, op onze huwelijksdag hebben we de vogeltjesdans,
dat is ons ritueel.
Of bij onze begrafenissen, de top drie:
Andrea Bocceli, Eric Clapton, ...
en lieve mensen, wereldwijd, de nummer één is?
Ave Maria, nog steeds!
Niet Mieke Telkamp, want dat is niet wereldwijd!
(Gelach)
Is dat dan alles? Zijn wij niet meer muzikaal?
Wie van u vindt zich muzikaal?
Wie van jullie speelt een instrument?
Niet zo veel, he?!
Maar toch blijkt dat 96% van jullie muzikaal is.
En dat is al wetenschappelijk aangetoond bij baby's van twee dagen oud.
Laten we maar eens even testen.
Dit is zacht.
En dit is hard.
Klap maar mee!
(Zacht applaus)
(Luid applaus)
Allemaal zijn we muzikaal! We scoren meer dan 96%, lieve mensen.
Al heel lang luisteren wij naar musici.
Ik noem dit muziekbeleving.
Muziektherapie gaat een stapje verder.
Daarmee bedoel ik dat een professional via een interventie met muziek
kwetsbare mensen met een beperking of een trauma
hun kwaliteit van leven probeert te verhogen.
Er is steeds meer wetenschappelijk onderzoek
en steeds meer bewijs, ook al is het nog flinterdun.
Ik heb de eer om samen met de Nederlandse wetenschappelijke top,
Erik Scherder, Dick Swaab en Henkjan Honing,
om aan breed publiek de wonderen van muziek te tonen.
Het allerbelangrijkste resultaat van het wetenschappelijke onderzoek
is dat in tegenstelling tot onze spraak, gehoor, gevoel, emotie,
dat zit allemaal op één bepaalde plek in onze hersenen,
terwijl muziek,
dat zit in heel veel gebieden van onze hersenen.
Ik kom daar dadelijk nog op terug met een voorbeeld.
Maar hoe is nu het effect op ons eigen leven?
Onze kwaliteit van leven -- en laat ik mezelf als voorbeeld nemen.
Als kind zijnde, schreef ik verschrikkelijk slecht. Drama's!
Altijd werden mijn ouders op school geroepen als ik weer een onvoldoende had.
Ze waren het zo zat dat ze mij hebben laten testen,
een hersenfilmpje.
Uit die test kwam naar voren
dat ik een aangeboren trilling in mijn rechterhand had.
Was dat even makkelijk: ik hoefde nooit meer mijn best te doen.
Als therapie kreeg ik pianoles.
Daardoor heb ik niet alleen een rijk sociaal leven gekregen --
ik heb in heel veel bandjes gespeeld;
ik heb zelfs mijn vrouw erdoor ontmoet --
maar wat ook naar voren kwam in die test,
is dat ik een ongelofelijk concentratieprobleem heb.
Dat heb ik weten om te buigen in een kracht.
Ik durf van mezelf te stellen dat ik erg creatief ben,
goed kan verbinden, maar ik ben zo waardeloos in details.
En prikkels ....
Ik wordt hier echt helemaal gek van.
Het is maar goed dat het donker is, want het gaat alsmaar malen.
Anyhow --
Een beroepsmuzikant zal ik niet worden -- altijd maar oefenen de hele dag door.
Een heel ander voorbeeld: mijn oudste zoon, hier ook in de zaal.
Op de middelbare school was hij zo ontzettend slecht in wiskunde,
maar goddank was er een oplettende wiskundeleraar
die wist dat hij piano speelde.
Die zei: "Joh,
die wiskundetoets die er aan komt, dat wordt helemaal niets voor jou.
In plaats van die toets ga je maar een stuk muziek componeren,
want dat is ook logisch nadenken."
Ik laat jullie nu een fragment horen
wat hij toen als opstandige puber heeft gecomponeerd.
(Muziek)
(Applaus)
Nu maakt hij alle muziek voor mijn films
en hij heeft ook zijn werk ervan gemaakt.
Hij speelt acht instrumenten en muziek is zijn leven en zijn werk.
We gaan nu een stapje verder.
Hoe is het nu voor mensen met een beperking?
Door mijn jongste zoon ben ik gaan filmen.
Ik ga jullie nu wat filmfragmenten laten zien --
hij zou het veel beter doen --
om aan te kunnen tonen wat muziek kan doen als je een beperking hebt.
Maar eerst even wat cijfers:
20% van ons is mantelzorger,
een zelfde percentage
heeft direct of indirect te maken met dementie, een vorm daarvan,
of parkinson.
En het dubbele, lieve mensen: psychisch lijden,
in welke vorm dan ook -- 40% van ons.
En ach, slechts 3% PTSS, trauma's.
Hier op deze foto zien jullie Syrische kinderen
die gevlucht zijn en nu hier wonen.
En eenzaamheid.
Ouderen, in onze vergrijzende maatschappij, maar ook jongeren.
En als laatste voorbeeld, het lijkt weinig,
slechts 1% van jullie heeft een vorm van autisme.
Maar in Nederland hebben we het dan wel over zo'n 170.000 mensen.
Wie van jullie heeft met deze groep mensen te maken?
Zou muziek deze mensen kunnen helpen?
We gaan naar wat voorbeelden kijken die ik heb gefilmd.
We zien als eerste Dimo,
een autistisch jongetje uit Amstelveen van drie jaar oud.
(Muziektherapie)
Jullie zien het.
In het begin geen oogcontact, geen spraak.
Naarmate de muziektherapie vordert, komt dat op gang.
Een heel ander voorbeeld, Jacqueline, een zwaar verstandelijk beperkte vrouw.
(Muziektherapie)
Wat jullie hier zien, is dat Jacqueline contact maakt
door haar hoofd op de instrumenten te leggen,
want ze wilt die trillingen voelen.
En je zal hier denken:
"Ach, 30 minuten muziektherapie. Wat een flauwekul!"
Maar bij mensen als Jacqueline, met enorme onrust,
en ook mensen met dementie
kan het na-effect hiervan --
rust -- kan wel twee dagen aanhouden.
Dertig minuten!
Wie wil er nog een voorbeeld?
Ja? Nee? Ik wel!
Anders had ik het toch gedaan.
Mevrouw Donkers, na een hersenbloeding.
Spraaktherapeut: Kort en ... ?
Kort en ... lang.
Muziektherapeute: Dan zegt u ...
(Zingt) Goede middag, goede middag.
Mevrouw Donkers: Goede middag.
Dit is het klassieke voorbeeld van iemand met een afasie.
Je kunt niet spreken na een hersenbloeding.
Deze mevrouw kon alles weer.
Er zijn voorbeelden bekend
dat mensen zes maanden lang niet kunnen spreken.
En na de eerste muziektherapie-sessie --
in het begin zei ik al: "Ik kom nog met een voorbeeld" --
die muziek grijpt in op meerdere delen van de hersenen
en daardoor kan het naar het spraakcentrum gaan.
Zo kan deze mevrouw zingend leren spreken.
Dat is toch ongelofelijk?
Wat kunnen jullie nou zelf thuis doen?
Ik geef u twee voorbeelden.
We kennen allemaal de parkinsonpatiënt.
Die kan als een dronken man --
en nu moet ik die stip over --
als een dronken man lopen.
Maar hoe simpel is het als je er vingerknippend naast gaat lopen.
Je zal zien dat de parkinsonpatiënt in dat ritme mee kan lopen.
Hoe bevrijdend moet dat voor hem zijn?
Een tweede, heel ander, voorbeeld, wat ik al eerder noemde:
mensen met een vorm van dementie met veel onrust.
Vooral tijdens een wasbeurt, dat is natuurlijk een drama.
Maar hoe gemakkelijk is het om samen een liedje te zingen van vroeger.
De onrust gaat weg, er is plezier en de wasbeurt is nog sneller klaar.
Dan zitten wij maar te lullen in de zorg over geen tijd en geen geld.
Is dit effectief of niet? Eerder klaar.
50% van ons blijkt baat te hebben met de inzet van muziek.
Ik heb het genoemd, de voorbeelden:
dementie 20%, we zijn mantelzorgers 20%, psychisch leiden 40%.
Dus ik zou jullie willen uitnodigen om thuis aan de gang te gaan.
Inderdaad: niet lullen maar doen.
Lang leve de muziek!
(Applaus)