Portekizliler, yaklaşık 500 yıl önce Latin Amerika’ya vardıklarında
büyüleyici bu tropikal ormanı buldular.
Ve daha önce hiç görmedikleri bu biyolojik çeşitlilik arasında
dikkatlarini çok hızlı bir şekilde çeken bir tür buldular.
Bu türün kabuğunu kestiklerinde, koyu kırmızı bir reçine buldular.
Bu reçine giyim kuşam yapımında kullanılan kumaşların renklendirilmesi için çok iyi idi.
Yerli halk bu türü pau brasil olarak adlandırırdı.
Buranın Brezil Toprakları ve daha sonra da Brezilya olarak adlandırmasının nedeni budur.
Bu dünyada adını bir ağaçtan alan tek ülkedir.
Diğer nedenlerin arasında, Brezilya’da bir orman korucusu olmanın
ne kadar güzel olduğunu hayal edebilirsiniz.
Etrafımız orman ürünleri ile çevrili.
Bu ürünler haricinde,
ormanlar iklimin regülasyonu için çok önemlidir.
Brezilya’da yağmuru oluşturan buharlaşmanın
neredeyse % 70’i ormanlardan sağlanır.
Sadece Amazon, atmosfere her gün 20 milyar ton su pompalar.
Bu dünyanın en uzun nehri olan Amazon’un her gün denize ulaştırdığı miktar olan
17 milyar ton sudan daha fazladır.
Eğer su kaynatarak aynı etkiyi yaratacak kadar buhar elde etmek zorunda kalsaydık,
dünyadaki tüm enerji üretim kapasitesinin 6 aylık üretimine ihtiyacımız olacaktı.
Bu hepimiz için mükemmel bir hizmet.
Dünyada yaklaşık 4 milyar hektar ormana sahibiz.
Fikir vermesi için, bu boyut Çin, Amerika, Kanada ve Brezilya’nın
toplamı kadardır.
Bunun dörtte üçü ılıman kuşakta
ve sadece dörtte biri de tropik kuşaktadır.
Fakat bu dörtde bir, bir milyar hektar, biyolojik çeşitliliğin çoğunu
ve daha da önemlisi bio kütle karbonunun %50'sini elinde tutmaktadır.
2000 yıl önce şimdi sahip olduğumuz ormanların
%50 daha fazlası olan 6 milyar hektar ormana sahiptik.
Son 2000 yılda fiili olarak 2 milyar hektar ormanı kaybettik.
Ancak, bu kaybın yarısı son 100 yılda gerçekleşti.
Bu kayıp ılıman bölge ormanları tahribatını, tropikal bölge
ormanlarına kaydırdığımızda başladı.
Bunu düşünün;
2000 sene içinde ılıman ormanlarda kaybettiğimiz miktarla,
aynı miktardaki ormanı 100 yıl içinde tropikal ormanlarda kaybettik.
Sahip olduğumuz ormanlar bu kadar hızlı yok oluyor.
Brezilya bu bilmecede önemli bir parça.
Rusya’dan sonra dünyanın en geniş ikinci ormanlarına sahibiz.
Bu demektir ki, dünyanın toplam ormanlarının %12'si Brezilya’da,
bunun çoğu da Amazon’dadır.
Bu elimizdeki en geniş orman parçası. Gerçekten çok büyük ve geniş bir alan.
Bir çok Avrupa ülkesinin bu alana sığdırılabildiğini görebilirsiniz.
Hâlâ orman örtüsünün %80’ine sahibiz.
Bu iyi haber.
Fakat, sadece son 30 yılda %15’ini kaybettik.
Eğer bu hızla devam ederse,
çok yakında Amazon’da sahip olduğumuz, iklimi düzenleyen
bu güçlü pompayı kaybedeceğiz.
Orman tahribatı, 90’ların sonu 2000’lerin başı arasında
hızlıca artıyor ve büyüyor idi.
(Motorlu testere sesi)
(Kesilip düşen ağaç sesi)
Bir yılda, yirmi yedi bin kilometre kare.
Yani 2.7 milyon hektar.
Bu neredeyse bir yılda Kosta Rika’nın yarısı kadardır.
Bu esnada, yani 2003-2004'te
hükümetle çalışmaya başladım.
Ulusal Orman Bölümü’ndeki diğer iş arkadaşlarım ile beraber
orman kıyımının nedenlerini bulmaya çalışan bir ekipte görevlendirildik
ve bununla ulusal seviyede mücadele etmek için
yerel hükümetleri, sivil toplumu,
iş dünyasını, bölge halkını içeren
bir eylem planı hazırladık.
Farklı alanlarda 144 faaliyeti içeren plan ile ortaya çıktık.
Şimdi bunların hepsi üzerinden tek tek gideceğim,
sadece geçtiğimiz birkaç yıl içersinde ne yaptığımız hakkında bazı örnekler vereceğim.
İlk olarak Ulusal Uzay Ajansı ile birlikte orman tahribatının
nerelerde olduğunu hemen hemen gerçek zamanlı
gösteren bir sistem oluşturduk.
Şu anda Brezilya’da, bu sisteme sahibiz.
Her ay ya da her iki ayda bir
orman tahribatının yaşandığı yerlerin bilgisini alıyoruz.
Böylece, tahribatın olduğu an harekete geçebiliyoruz.
Tüm bu bilgiler tamamen şeffaftır,
yani başkaları da bağımsız sistemlerde aynısını yapabilirler.
Diğer şeylerin yanı sıra bu bize
yasa dışı şekilde alınan 1.4 milyon metreküp kütüğün yakalanmasına olanak tanıdı.
Bunların bir kısmını kesip satarak elde ettiğimiz gelirleri
ormanları korumak için proje hazırlayan bölge halkına bağış fonu haline getirdik.
Bu bize, yolsuzluk ve yasa dışı faaliyetleri
yakalamak için büyük operasyonlar yapma olanağı sağladı.
Sonucunda birçoğu kamu görevlisini olan 700 kişi hapse atıldı.
Daha sonra yasa dışı orman kıyımı yapan bölgelerle bağlantı kurarak
herhangi bir çeşit kredi ya da mali destek alamamalarını sağladık.
Bankacılık sistemi ile son kullanıcılar arasındaki bu bağlantıyı kestik.
Süpermarketler, kesimhaneler ve bunun gibi iş yerleri
yasadışı kesim alanlarından ürün satın almaları halinde
orman kıyımından sorumlu tutulabilecekler.
Tüm bu bağlantıların oluşturulması sorununların azalmasına yardımcı oldu.
Ve ayrıca, arazi kiralaması konusunda da çok çalıştık.
Bu anlaşmazlıklar için çok önemli.
İspanya' nın yüz ölçümüne eşit büyüklükte
elli milyon hektar korunmuş alan oluşturuldu.
Bunun 8 milyonu doğal arazi idi.
Şimdi sonuçları görmeye başladık.
Böylece, son 10 yılda
orman tahribatı Brezilya’da %75 oranında azaldı.
(Alkışlar)
Son on yıldaki orman kıyımı ile
ortalama orman kıyımını karşılaştırdığımızda
Avusturya büyüklüğündeki 8.7 milyon hektarı korumuş olduk.
Fakat daha da önemlisi, atmosfere üç milyar ton
karbondioksit emisyonu salınımını önledik.
Bu şimdiye kadarki sera gazı emisyonunun azaltılmasına yönelik
açık ara en büyük katkıyı sağlayan olumlu harekettir.
Bazıları, orman kıyımının azaltılmasına yönelik yapılan
bu tür çalışmaların
ekonomik etkilerinin olacağını düşünebilir.
Çünkü, böyle bir ekonomik aktiviteniz ya da benzeri bir şeyiniz olmayacak.
Ancak, ilginçtir ki durumun bunun tam tersi.
Aslında, orman kıyımının en fazla azaldığı dönemde
ekonomi, orman kıyımının arttığı bir önceki on yıla kıyasla,
ortalama olarak iki katı büyüdü.
Bu bizim için güzel bir ders.
Belki de bu, orman kıyımının azalmasıyla öğrendiğimiz
tamamen bağlantısız bir şey.
Bunlar güzel haberler ve önemli kazanımlar
ve bundan gurur da duymalıyız.
Fakat, hâlâ yeterli düzeye yakın bile değil.
Amazon'da 2013 yılındaki orman kıyımını düşünürseniz,
yarım milyon hektarın üzerindeydi,
yani bu, sadece geçen yıl Amazonda,
her dakikada bir futbol sahasının iki katı kadar ormanın
kesildiği anlamına geliyor.
Brezilya’nın diğer biyomlarındaki orman kıyımını da dahil edersek
hâlâ dünyadaki en geniş orman kıyımı oranından bahsediyoruz demektir.
Az ya da çok orman kahramanıyız
ancak hâlâ orman kıyım şampiyonuyuz.
Bu nedenle tatmin olamayız, tatmin olmaya yakınlaşamayız dahi.
Sanırım bir sonraki adım,
Brezilya’da orman kaybını sıfırlayacak mücadeleyi etmek
ve bunu 2020 yılı için bir hedef olarak belirlemek.
Bu bir sonraki adımımız.
İklim değişikliği ve ormanlar arasındaki ilişkiyle
her zaman ilgilendim.
İlk olarak, sera gazı emisyonun %15’i orman kıyımından kaynaklanması nedeniyle,
bu problemin büyük bir kısmı.
Ama ormanlar çözümün büyük bir parçası da olabilirler.
Çünkü karbonu indirip, yakalamanın ve depolamanın bildiğimiz en iyi yolu bu.
Şu anda iklim ve ormanlar arasında başka bir ilişki daha var.
2008 yılında buna takıldım ve bu kariyerimi ormanlardan ziyade iklim değişikleri
çalışmalarına doğru değiştirdi.
İş birliği içerisinde olduğumuz Kanada, Rusya, Hindistan,
Çin ve Amerika gibi ülkelerin orman hizmetleri şefleriyle birlikte,
Kanada, British Columbia’ya ziyaret için gittim.
Ve oradayken çam böceğini öğrendik.
Bu böcek kelimenin tam anlamıyla Kanada ormanlarını yiyor.
Burada gördüğümüz, kahverengi ağaçlar aslında ölü ağaçlar.
Bunlar böcek larvaları nedeniye, ayakta ölmüş ağaçlar
Olan şu:
bu böcek kışın soğuk hava tarafından kontrol altında tutuluyor.
Şu ana kadar uzun yıllardır, bu böcek popülasyonunu
kontrol altında tutacak kadar soğuk hava olmadı.
Ve milyarlarca ağacı öldüren bir hastalık halini aldı.
Ormanların halihazırda iklim değişiminden en eski ve en çok etkilenen
kurbanlardan biri olduğu düşüncesi ile geri döndüm.
Düşünüyordum ki,
eğer meslektaşlarımla birlikte orman kıyımını durdurmaya yönelik
çalışmalarda başarılı olsam bile,
belki de sel, sıcaklık, yangın ve benzeri nedenlerden kaynaklanan
iklim değişikleriyle olan mücadelemizi kaybedecektik.
Bu nedenle orman hizmetlerindeki görevimi bırakmaya
ve bu zorluğu anlamak, bir yol bulmak ve bu yoldan oraya gitmek için
iklim değişikleri üzerinde direkt olarak çalışmaya başlamaya karar verdim.
Şu anda iklim değişikliği sorunu ortada.
Amaç oldukça açık.
Dünyanın ortalama sıcaklık artışını
iki derecede sınırlamak istiyoruz.
Bunun için birçok neden var.
Buna şimdi girmeyeceğim.
Fakat hayatı devam ettirmemiz için mümkün olan
bu iki derecelik sınırı sağlamak için
IPCC, İklim Değişiklikleri Devletlerarası Paneli,
bugünden, bu yüzyılın sonuna kadar bizim 1.000 milyar ton CO2
emisyon bütçemiz olduğunu söylüyor.
Bunu kalan yıl sayısına bölersek
yıllık ortalama 11 milyar ton CO2 bütçemiz olduğu ortaya çıkar.
Peki bir ton CO2 neyi ifade eder.
Aşağı yukarı küçük bir otomobilin
günde 20 kilometreden bir yılda salacağı kadar.
Ya da Sao Paulo’dan Johannesburg’a veya Londra’ya
tek yönlü bir uçuşun salacağı kadar.
İki yönlü olursa, iki ton.
11 milyar ton bunun iki katıdır.
Şimdi emisyon 50 milyar ton olup gittikçe de artmaktadır
Artmaya devam etmekte ve 2020'ye kadar 61 milyar tona ulaşacak.
2050 yılına kadar 10 milyar tona indirmemiz gerekiyor.
Bu olurken
nüfus 7 milyardan 9 milyara yükselecek
ekonomi 2010 yılındaki 60 trilyon dolardan
200 trilyon dolara yükselecek.
Yapmamız gereken şey, çok daha etkili olarak
yılda bir kişi başına düşen 7 ton değerini
1 gibi bir değere bir düşürebilmektir.
Seçim yapmanız gerek. Uçak mı, arabanız mı?
Soru şu. Bunu yapabilir miyiz?
Orman kıyımıyla mücadele için bir plan hazırlarken
karşıma çıkan soruyla tam da aynı soru bu.
Bu oldukça büyük ve karmaşık bir problem. Gerçekten yapabilir miyiz bunu?
Sanırım öyle. Şunu düşünün
Orman kıyımı demek, Brezilya’da son 10 yıldaki
sera gazı emisyonun %60’i demek.
Bu şimdi %30’dan biraz daha az.
Dünyada, sera gazı emisyonun % 60’i enerji kaynaklıdır.
Doğrudan enerji meselesini çözebilirsek
aynı şekilde orman kıyımını da çözebiliriz.
Belki bir şansımız olabilir.
Yapmamız gereken beş şey var.
İlki, gelişmeyle karbon emisyonu arasındaki bağlantıyı kesmeliyiz.
Daha çok iş, tarım ya da ekonomiye sahip olmak için
tüm ormanları kesmeye ihtiyaç yok.
Orman kıyımını azalttığımızda bunu ispat ettik.
Ekonomi büyümeye devam etti.
Aynı şey enerji sektöründe de olabilir.
İkinci olarak, teşvikleri doğru yerlere yönlendirmeliyiz.
Bugün, yılda 500 milyar dolar sübvansiyon fosil yakıta gidiyor.
Neden karbona bir fiyat koyup bunu da yenilenebilir enerjiye transfer etmiyoruz.
Üçüncü olarak, sera gazı emisyonun nerede ne zaman ve kim tarafından salındığını
şeffaflaştırmamız ve ölçmemiz gerek.
Bu şekilde her bir fırsat için özel eylemler gerçekleştirebiliriz.
Dördüncü olarak, kalkınmanın yoluna sıçramalıyız.
Bunun anlamı, mobil telefonları edinmeden önce,
sabit telefon hatları döşememize gerek yoktur.
Enerjiye erişim imkanı olmayan milyarlarca insana
temiz enerjiyi sağlayana kadar
fosil yakıtları götürmemeliyiz.
Ve beşinci ve son olarak,
sorumluluğu devletler, iş dünyası
ve sivil toplum arasında paylaşmalıyız.
Herkes için yapılması gereken iş vardır ve herkese ihtiyacımız var.
Sonlandırırken,
bence geleceğimiz kader gibi değildir,
yani işi oluruna bırakmak zorunda değiliz.
Gerçekten rotayı değiştirecek
yeni şeylere yatırım yapacak cesarete ihtiyacımız var.
Gerçekten rotayı değiştirebileceğimizi düşünüyorum
Sanırım bunu Brezilya’da orman kıyımında yapıyoruz.
Umarım dünyadaki iklim değişikliğinde de yapabiliriz.
Teşekkür ederim.
(Alkış)