Hamımıza tanış olan
su dövranını bir az nəzərdən keçirək.
Hər birimiz və həyatımızın hər anı su
dövriyyəsinin hissəsidir.
Biz bunu tam dəyərləndirə bilmirik.
Dövriyyə haqqında danışaq.
Buxarlanma ilə başlayaq.
Burada okeanın səthindən, çaydan
və ya göldən başlaya bilərik
Hər an həmin səthdən
su buxarlanacaq.
Maye halında olan su molekulları
qaz vəziyyətinə keçmək üçün
kifayət qədər enerjiyə malikdirlər.
Qaz halında olan su su buxarı adlandırılır
Su buxarlanır.
Su buxarı günəş səbəbi ilə səthdə
qızdırılan hava ilə yüksələcək və mürəkkəb
dinamikalar da var,sonra yüksəldikcə və
ümumi temperatur soyuduğu üçün su buxarı
kiçik damcılara kondensasiya ediləcək.
Kiçik hava hissəcikləri gözünüzlə görə
görəbilməyəcəyiniz kiçik toz hissəcikləri
ətrafında sıxlaşır, buludları əmələ gəlir.
Deməli, bu kiçik damcılar yenidən maye
halına qayıdır, onlar su molekulları deyil
bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə qura bilir,
onlar əmələ gəlmək üçün bu kiçik,
mikroskopik hissələrin ətrafında sıxlaşır
Kifayət qədər soyuq olsa, buz
kristalları əmələ gələr və bulud yaradar.
Biz buradan görürük ki, nəqliyyatdan
danışılır, çölə baxsanız,bulud görsəniz
o buludlar küləklə hərəkət edir.
Beləliklə, onlar bütün bu damcıları
ümumi küləklə hərəkət etdirə bilirlər.
Nəticədə damcılar kifayət qədər
ağırlaşdıqda, çökəcəklər,çökəcəklər.
İndi onlar başladığımız yerə çökə bilər,
orada okeana qayıda bilərdilər.
Bundan əlavə bir dağa çıxa bilərsiniz və
əgər hava kifayət qədər soyuqdursa,
və sizə uyğun şərait varsa,
bu yağıntı qar ola bilər
və orada qar ola bilər.
Amma daha sonra buz istiləşə bilər və ya
istiləşməyə bilər, amma isinsə,
o zaman əriyəcək və
qar əriməsi baş verəcək.
Orada gördüyünüz budur
Yağış bir əraziyə yağırsa, deyə bilərik ki
qar yağacaq qədər soyuq deyil və
indi biz yağışdan danışırıq.
Bu suyun çox hissəsi
əslində torpağa süzülür.
Beləliklə, çoxu aşağı düşür.
Ətrafa baxırıq və çaylar, göllər görürük
və deyirik ki, orada çoxlu su var.
Ancaq məlum oldu ki, yerin içində və
açıq şəkildə okeanda daha çox su var.
Bu barədə bir azdan danışacağıq.
Deməli, bu yeraltı su qatlarında
əmələ gələn bütün bir su var.
Lakin onun bir hissəsi də göllərə axır və
bu göllər adətən elə bir vəziyyətdə
olur ki, yer ya artıq su ilə doymuşdur,ya
da düzgün formada daşlar var, ona görə də
burada suyu saxlaya bilər, bənzər
şəkildə çaylar da axar su ilə əmələ gəlir,
bu qar əriməsi çayları əmələ gətirə bilir.
Ümumiyyətlə, evinizin yaxınlığında bir
dərə və ya çay görürsünüzsə, xüsusən də
yağış yağanda o, dolursa, bu, qrunt
suyunun artıq doyduğunu, əşyaların çaya
axdığının göstəricisidir.
Beləliklə, bu su dövrüdür.
Əvvəlcə buxarlanma var, o, buludlara
çevrilir, sonda çöküntülər yağdırır və
o, dövrə vurur, davam edir.
İndi əlbəttə ki, başqa amillər da var.
Məsələn buna bitkilər aiddir.
Bitkilər, kökləri getdikcə yuxarı
təbəqədəki torpaqdan suyu götürəcəklər.
O sudan qida maddələrini torpaqdan
yarpaqlara daşımaq üçün istifadə edəcək.
O, videolarda araşdırdığımız fotosintezin
bir hissəsi kimi suyu istifadə
edir və bu suyun çox hissəsi xaric olur
Bu suyun çox hissəsi xaric olur.
Beləliklə, bu, suyun yarpaqlarının
buxarlanması, yəni transpirasiyadır.
Sublimasiya sözünü görə bilərsiniz.
Bu, suyun bərk formasından, buzdan, suyun
qaz formasına və ya su buxarına gedir.
Bu, soyuq və quru olan
vəziyyətlərdə baş verəcəkdir.
Ümumiyyətlə, aşağı təzyiq var.
Beləliklə, maye vəziyyətə keçmək əvəzinə,
dərhal su molekulları su buxarı
kimi çıxmağa başlayır.
Təbii ki, biz bunun bir hissəsiyik.
Necə bunun hissəsiyik?
Bu şirin suyun bir hissəsini içəcəyik,
bədənimiz əslində sudan ibarətdir.
Bədənimizin 70%-i sudan ibarətdir.
Biologiyada öyrəndiyimiz hər şey, su bütün
bunların baş verməsi üçün əsas mühitdir.
O sudan istifadə edirik,sonra o suyu
bədənimizdən çıxaracağıq və sonra bu su
dövranının bir hissəsi olaraq davam edir.
Şirin sudan asılı olan bir orqanizm kimi
məni həqiqətən maraqlı hesab etdiyim
bir şey, insanlar
şirin su deyəndə duzlu sudan
fərqli olaraq duzsuz sudan danışırıq.
Deməli, bizim göldə və ya çayda şirin suya
həqiqətən ehtiyacımız var,yoxsa quyular
qazıb bu akvariumlardan suyu çıxara bilək
Əslində məlum olur ki, dünyadakı
ümumi suyun çox az hissəsi şirin sudur.
Beləliklə,sizə bu cədvəli burada göstərim.
Mən bunu bilirdim, amma şirin suyun nə
qədər az olduğunu tam başa düşmürdüm.
Beləliklə, planetimizdəki suyun 97,5% -i
duzlu sudur,çox hissəsi okeanlarımızdadır.
Yalnız 2-1/2% şirin sudur.
Hətta bu 2-1/2% şirin suyun çox az
hissəsi ənənəvi olaraq şirin su,göllər və
çaylarla əlaqələndirdiyimiz şeydir.
Təmiz su haqqında deyəcəm ki icazə ver
gölə, ya çaya gedim,bu,potensial
olaraq içə biləcəyimiz şeylərdir.
Lakin bunun çoxu əslində buzlaqlarda və
daimi qar örtüyündədir.
Beləliklə, buz, qar, sadəcə ərimir.
Və bu şeylər ərisəydi, nə baş
verəcəyini düşünməyə vadar edir.
Sonra qrunt suları mövcuddur ki,
bizim ona çıxışımız var.
İnsanlar quyu qazırlar və biz danışırıq ki
qrunt sularına torpağın nəmliyi, bataqlıq
suyu və daimi donmuş torpaq daxildir.
Suyun çox az hissəsi göldə və çaydadır,
mən şəxsən buna heyran oluram.
Cədvəli görməzdən əvvəl mənə aydın deyildi
Maraqlı olan başqa bir şey budur ki, su
molekulları dövranın müxtəlif hissələrində
orta hesabla nə qədər müddət qala bilər.
Bir su molekulunun okeanda çox uzun müddət
qala biləcəyini təsəvvür edə bilərsiniz,
okean cərəyanlarından,temperaturdan və
bütün bunlardan asılı olaraq
hərəkət etdiyini bilirsiniz,
ancaq təsəvvür edə bilərsiniz, o okeanda
maye halında qala bilər.
Bəlkə buludda daha qısa vaxt sərf edir.
İnsanlar həqiqətən də bunu öyrəniblər,
mənim üçün maraqlıdır.
Onların məlumatları necə əldə etdiklərini
anlamaq mənə maraqlı olardı.
Bu,su molekullarının orta qalma müddətidir
Su buzlaqlarda və permafrostda çox uzun
müddət qala bilər, biz bunun 10000 ilə
qədər ola biləcəyini danışırıq və bunların
hamısı təxmini rəqəmlərdir.
Qrunt suyunun təcrid olunmasından asılı
olaraq, iki həftədən 10.000 ilə qədər
hər yerdə yeraltı su kimi qala bilər.
O, okeanlarda və dənizlərdə
4000 il duzlu su kimi ola bilər
və biz bunların hamısına baxa
bilərik, bütün yol boyu, canlı
orqanizmlərin daxilində, orta hesabla,
bir su molekulu təxminən
bir həftə davam edəcək.
Bu orta göstəricilərdir.
Hər su molekulunun atmosferdə
bir yarım həftə qalacağı anlamına gəlmir,
bunu düşünmək olduqca maraqlı şeydir,bu,
bütün suyun harada olduğunu,bunların
hamısının su dövrü ilə necə
işlədiyini daha çox anlamağa imkan verir.