Habari
Ngoja niiulize hadhira swali:
Ulishawahi kudanganya ukiwa mtoto?
Kama uliwahi, unaweza kunyanyua mkono tafadhali?
Wow! hili ni kundi la watu wakweli kuliko wote niliowahi kukutana nao.
(Kicheko)
Hadi sasa kwa miaka 20 iliyopita,
Nimekuwa nikisoma jinsi watoto wanavyojifunza kudanganya.
Na leo, nitawashirikisha
baadhi ya ugunduzi tulioupata.
Ila kwa kuanza, nitawaambia hadithi kutoka kwa Bwana Richard Messina,
ambaye ni rafiki yangu na mkuu wa shule ya msingi.
Alipokea simu siku moja.
Aliyepiga akasema,
"Bwana Messina, mtoto wangu Johnny hatakuja shuleni leo
kwasababu anaumwa."
Bwana Messina akauliza,
"Naongea na nani, tafadhali?"
Na aliyepiga akasema,
"Mimi ni baba yangu."
(Kicheko)
Sasa hadithi hii --
(Vicheko)
inajumlisha vizuri sana imani tatu zilizo zoeleka tulizonazo
kuhusu watoto na kudanganya.
Moja, watoto huja tu kusema uongo
baada ya kuingia shule ya msingi.
Mbili, watoto hawadanganyi vizuri.
Watu wazima twaweza kugundua uwongo wao.
Na tatu, kama watoto watadanganya katika umri mdogo sana,
lazima watakuwa na makosa kitabia,
na watakuja kuwa wagonjwa wa kudanganya maishani.
Hivyo inaonekana kwamba
imani zote tatu hazikuwa sahihi.
Tumekuwa tukifanya mchezo wa kukisia
na watoto dunia nzima.
Huu ni mfano
Hivyo katika mchezo huu, tunauliza watoto kukisia namba kwenye kadi.
Na tunawaambia wakishinda mchezo,
watapata zawadi kubwa.
Lakini katikati ya mchezo,
tunatoa udhuru na kutoka kwenye chumba.
Na kabla ya kutoka kwenye chumba,
tunawaambia wasichungulie kwenye kadi.
Bila shaka,
tuna kamera zilizofichwa katika chumba
kuangalia kila hatua yao.
Kwasababu haja ya kushinda mchezo ni kubwa sana,
zaidi ya asilimia 90 ya watoto watachungulia
mara tutakapotoka chumbani.
(Kicheko)
Swali la msingi ni:
Tutakaporudi na kuuliza watoto
Kama wamechungulia au la,
watoto waliochungulia watakiri
au watadanganya kuhusu makosa yao?
Tuligundua kwamba bila kujali jinsia, nchi, au dini,
katika umri wa miaka miwili,
asilimia 30 hudanganya,
asilimia 70 husema ukweli kuhusu makosa yao.
Katika umri wa miaka mitatu,
asilimia 50 hudanganya na asilimia 50 husema kweli.
Katika umri wa miaka minne,
zaidi ya asilimia 80 hudanganya.
Na baada ya miaka minne,
watoto wengi hudanganya.
Hivyo unaweza kuona,
kudanganya ni sehemu halisi ya kuendelea.
Na baadhi ya watoto huanza kusema uwongo
wakiwa na umri mdogo wa miaka miwili.
Hivyo sasa, tuangalie kwa ukaribu watoto wadogo.
Kwanini baadhi na sio wote watoto wadogo hudanganya?
Katika mapishi unahitaji viungo vizuri
kupika chakula kizuri.
Na uongo mzuri unahitaji viungo viwili vikuu.
Kiungo kikuu cha kwanza ni nadharia ya akili,
au uwezo wa kusoma- akili.
Kusoma akili ni uwezo wa kujua
kwamba watu tofauti wana ufahamu tofauti kuhusu hali fulani
na uwezo wa kutofautisha kati ya ninachojua
na kile unachojua
Kusoma akili ni muhimu kwa kudanganya
kwasababu ya msingi wa kudanganya ni najua
hujui
ninachojua.
Hivyo, naweza kukudanganya.
Kiungo cha pili muhimu
Ni uwezo wa kudhibiti maneno yako, kuonyesha hisia usoni
na lugha ya mwili,
ili kwamba unaweza kusema uongo thabiti.
Na tulikuta kwamba wale watoto wadogo
walio na uwezo mkubwa wa kusoma akili na uwezo wa kujidhibiti
husema uwongo mapema
na ni waongo wa kisasa.
Kama inavyokuwa, uwezo huu wa aina mbili ni muhimu pia kwetu sote
kuweza kufanya kazi katika jamii yetu.
Ki ukweli, kushindwa kusoma akili na uwezo wa kujidhibiti
vinahusianishwa na matatizo makubwa ya ukuaji,
kama ADHD na usonji.
Hivyo ukigundua mtoto wako wa miaka miwili anakudanganya kwa mara ya kwanza,
badala ya kushtushwa,
unatakiwa usherehekee--
(Kicheko)
kwasababu inaashiria kwamba mtoto wako amefikia hatua mpya
ya ukuaji wa kawaida.
Sasa, watoto hawadanganyi vizuri?
Unafikiri unaweza kugundua udanganyifu wao kirahisi?
Ungependa kujaribu?
Ndio? Sawa.
Sasa nitakuonyesha video mbili
Kwenye video,
watoto watajibu maswali ya utafiti,
"Ulichungulia?"
Sasa jaribu kuniambia
mtoto yupi anadanganya
na mtoto yupi anasema ukweli.
Huyu ni mtoto namba moja.
Uko tayari?
(Video) Mtu: Ulichungulia? Mtoto: Hapana
Kang Lee: Na huyu ni mtoto namba mbili.
(Video) Mtu: Ulichungulia? Mtoto: Hapana.
KL: OK, kama unafikiri mtoto namba moja anadanganya,
tafadhali inua mkono wako.
Na kama unafikiri mtoto namba mbili anadanganya, tafadhali inua mkono wako.
OK, kusema ukweli,
mtoto namba moja anasema ukweli,
mtoto namba mbili anadanganya.
Inaonekana wengi wenu sio wagunduzi wazuri wa uwongo wa watoto.
(Kicheko)
Sasa, tumeshiriki kwenye michezo sawasawa
na watu wazima wengi sana kutoka sehemu zote za maisha.
Na tunawaonyesha video nyingi.
Katika nusu ya video, watoto walidanganya.
Katika nusu ya video nyingine, watoto walisema ukweli.
Ngoja tuone watu wazima hawa walifanyaje.
Kwasababu kuna waongo wengi kama wasema kweli,
ukikisia kwa kubahatisha,
kunauwezekano wa asilimia 50 ukapatia.
Hivyo ikiwa usahihi wako ni takriban asilimia 50,
inamaanisha wewe ni mgunduzi mbaya wa uwongo wa watoto.
Sasa tuanze na wanafunzi wa shahada ya kwanza na wanafunzi wa sheria,
ambao kwa ujumla hawana uzoefu na watoto.
Hapana hawawezi kugundua uwongo wa watoto
Utendaji wao ni wa kubahatisha
Sasa vipi kuhusu wafanyakazi za jamii na walinda haki za watoto,
wanaofanyakazi na watoto kila siku?
Wanaweza kugundua uwongo wa watoto?
Hapana, hawawezi,
(Kicheko)
Vipi kuhusu majaji,
maafisa forodha
na maafisa polisi,
wanaokutana na wadanganyifu kila siku?
Wanaweza kugundua uwongo wa watoto?
Hapana hawawezi.
Vipi kuhusu wazazi?
Wazazi wanaweza kugundua uwongo wa watoto wengine?
Hapana, hawawezi.
Inawezekana wazazi kugundua uwongo wa watoto wao wenyewe?
Hapana, hawawezi.
(Kicheko) (Makofi)
Hivyo sasa unaweza kuuliza
kwanini uwongo wa watoto ni vigumu kuugundua.
Ngoja niwaonyeshe hili na mtoto wangu mwenyewe, Nathan
Hii ni hisia za uso wake
anapodanganya.
(Kicheko)
Hivyo wakati watoto wanadanganya,
hisia za nyuso zao ni za kawaida.
Ingawa nyuma ya hii hisia ya kawaida,
mtoto kiukweli hupitia hisia nyingi,
kama hofu, hatia, fedheha
na pengine raha ya kudanganya kidogo.
(Kicheko)
Bahati mbaya, hisia za aina hiyo ni aidha za muda mfupi au zimejificha
Kwahiyo, ni ambazo hazionekani kwetu.
Kwa miaka mitano iliyopita,
tumekuwa tukijaribu kutafuta njia ya kuonyesha hisia hizi zilizojificha.
Kisha tukapata ugunduzi.
Tunajua kwamba chini ya ngozi za nyuso zetu,
kuna mtandao mkubwa wa mishipa ya damu.
Tunapopitia hisia tofauti,
msukumo wa damu usoni hubadilika bila kujua.
Na mabadiliko haya huendeshwa kwa mfumo wa autonomiki
ambayo ni nje ya uwezo wetu kudhibiti.
Kwa kuangalia mabadiliko ya msukumo wa damu usoni,
tunaweza kuonyesha hisia za watu zilizojificha.
Bahati mbaya, hisia hizo zinazohusiana na mabadiliko ya msukumo wa damu usoni
ni vigumu sana kugundua kwa macho yetu.
Hivyo kusaidia kuonyesha hisia za watu usoni,
tumeunda teknolojia mpya ya picha
tunaiita "tansderaml optical imaging"
Kufanya hivyo tunatumia kamera ya video ya kawaida kurekodi watu
wanapokuwa na hisia mbalimbali zilizojificha
Na kisha, kwa kutumia teknolojia ya usindikaji picha,
tunaweza kupata picha kupitia ngozi za mabadiliko ya msukumo wa damu usoni.
Kwa kuangalia video za picha kupitia ngozi,
sasa tunaweza kuona kwa urahisi
mabadiliko ya msukumo wa damu usoni yanayohusiana na hisia zilizojificha.
Na kwa kutumia teknolojia hii,
tunaweza kuonyesha hisia zilizojificha zinazohusiana na udanganyifu,
na kwahiyo kugundua uwongo wa watu.
tunaweza kufanya bila upasuaji,
kwa mbali, na gharama nafuu
kwa usahihi wa takriban asilimia 85
ambayo ni bora kuliko kubahatisha.
Na kwa kuongezea, tumegundua athari za Pinikio.
Hapana, sio athari za Pinokio huyu.
(Kicheko)
Hizi ni athari za kweli za Pinokio.
Wakati watu wanapodanganya,
msukumo wa damu usoni kwenye mashavu hupungua,
na msukumo wa damu usoni kwenye pua huongezeka.
Hata hivyo, kudanganya sio tukio pekee
ambalo litaamsha hisia zilizojificha.
Hivyo basi tukajiuliza wenyewe,
pamoja na kugundua uwongo,
teknolojia yetu inaweza kutumikaje?
Utumikaji wake mmoja ni kwenye elimu.
Kwa mfano, kwa kutumia teknolojia hii, tunaweza kumsaidia mwalimu huyu wa hesabu
kutambua wanafunzi darasani kwake
wanapata woga mkubwa kuhusu mada anayofundisha
ili iweze kumsaidia.
Na pia tunaweza kuitumia katika huduma za afya.
Mfano, kila siku natumia huduma ya Skype kuwasilina na wazazi wangu,
wanaoishi maelfu ya maili mbali.
Na kwa kutumia teknolojia hii,
Sio tu najua kinachoendelea katika maisha yao
lakini pia sambamba na kuangalia mapigo yao ya moyo na kiwango cha msongo,
hali zao na kama wanapata au hawapati maumivu.
Na pengine kwa siku za mbele,
hatari za mshtuko wa moyo au shinikizo la damu
Na unaweza kuuliza:
Tunaweza kutumia hii pia kuonyesha hisia za wanasiasa?
(Kicheko)
Kwa mfano, wakati wa mijadala
Kwakweli, jibu ni ndio.
Kutumia kipande kinachorushwa kwenye TV,
tunaweza kugundua mapigo ya moyo ya mwanasiasa,
hali na msongo,
na pengine katika siku za mbele. iwe wanatudanganya au sivyo.
Tunaweza pia kutumia hii katika utafiti wa masoko,
kwa mfano, kujua
kama watu wanapenda au hawapendi bidhaa fulani za matumizi.
Tunaweza hata kutumia kwenye miadi.
Sasa kwa mfano
Ikiwa mliyeahidiana anakuonyesha tabasamu,
teknolojia hii inaweza kukusaidia kujua
kama anakupenda kweli
au anajaribu tu kuonyesha wema kwako.
Na kwa suala hili,
anajaribu kuonyesha wema kwako.
(Kicheko)
Hivyo teknolojia ya transdermal optical imaging
iko katika hatua za mwanzo za kuendelezwa.
Matumizi mengi mapya yatakuja ambayo hatuyajui leo.
Ingawa, kitu kimoja ninachojua kwa uhakika
ni kwamba kudanganya hakutakuwa kama zamani tena.
Asanteni sana.
Asanteni.
(Makofi)