Trò chuyện với 1 người bạn về 1 học thuyết khoa học được thiết lập
và cô ấy có thể đáp lại, "À, đó chỉ là học thuyết thôi".
Nhưng 1 cuộc đối thoại về 1 định luật khoa học được thiết lập
lại hiếm khi kết thúc bởi, "À, đó chỉ là định luật thôi".
Tại sao lại như vậy?
Sự khác nhau giữa học thuyết và định luật là gì,
và cái nào tốt hơn?
Định luật khoa học và học thuyết khoa học mang những nhiệm vụ khác nhau.
Định luật khoa học dự đoán kết quả những điều kiện ban đầu nào đó.
Nó có thể dự đoán màu tóc có thể có của đứa con chưa chào đời của bạn,
hoặc quả bóng chày đi bao xa khi được ném với 1 góc độ nào đó.
Ngược lại, 1 học thuyết sẽ cố gắng mang đến sự giải thích lô-gich nhất
về việc tại sao các sự việc lại xảy ra như vậy.
Học thuyết có thể dẫn chứng gen trội và lặn
để giải thích tại sao bố mẹ có tóc nâu lại sinh con có tóc đỏ,
hoặc sử dụng trọng lực để làm sáng tỏ quỹ đạo parabol của một quả bóng chày.
Nói 1 cách đơn giản nhất,
định luật dự đoán cái gì xảy ra trong khi học thuyết đưa ra lý do tại sao.
Học thuyết sẽ không bao giờ phát triển thành định luật,
mặc dù sự phát triển của 1 bên thường tạo ra sự phát triển bên còn lại.
Ở thế kỉ 17, Johannes Kepler đưa ra giả thuyết về sự hòa âm của vũ trụ
để giải thích bản chất của các quỹ đạo hành tinh.
Ông đã phát triển 3 định luật sáng giá về sự chuyển động hành tinh
trong lúc ông đã nghiên cứu hàng thập kỉ dữ liệu thiên văn chính xác
trong nỗ lực tìm kiếm sự xác minh cho giả thuyết của mình.
Khi mà ngày nay 3 định luật của ông vẫn còn có ích,
trọng lực đã thay thế giả thuyết hòa âm của ông để giải thích cho sự chuyển động của các hành tinh.
Làm sao mà Kepler lại làm sai?
Chúng ta đã không được trao sổ tay hướng dẫn về vũ trụ.
Thay vào đó, ta liên tục đề xuất, thử thách, sửa đổi, thậm chí thay thế
những ý tưởng khoa học của chúng ta như một tác phẩm chưa hoàn chỉnh.
Định luật luôn chống lại sự thay đổi
bởi vì nó sẽ không được chấp nhận nếu nó không phù hợp với dữ liệu,
mặc dù thỉnh thoảng ta sửa đổi các luật khi gặp thông tin mới bất ngờ.
Tuy nhiên, sự chấp nhận 1 giả thuyết thường rất khó khăn
Nhiều giả thuyết có thể cạnh tranh để mang đến sự giải thích tốt nhất
cho sự khám phá khoa học mới.
Nhờ vào nghiên cứu sâu hơn,
các nhà khoa học có xu hướng thiên về giả thuyết là cái có thể giải thích hầu hết dữ liệu,
mặc dù nó có thể có khoảng cách trong sự hiểu biết của chúng ta.
Các nhà khoa học cũng thích khi 1 giả thuyết mới dự đoán thành công
hiện tượng không ai thấy trước đó,
như khi giả thuyết của Dmitri Mendeleev về bảng tuần hoàn
đã dự đoán một vài nhân tố chưa được khám phá.
Giả thuyết khoa học bao gồm 1 vùng rộng lớn.
Một số giả thuyết là những ý tưởng mới với ít bằng chứng thực nghiệm
mà qua con mắt nhà khoa học là sự nghi ngờ,
hoặc thậm chí là sự chế giễu.
Những học thuyết khác,
bao gồm vụ nổ Big Bang, sự tiến hóa, và sự thay đổi khí hậu toàn cầu
đã tồn tại nhiều năm thử nghiệm xác nhận
trước khi nhận được sự chấp nhận bởi phần đông cộng đồng khoa học.
Bạn cần học nhiều hơn về sự giải thích khoa học
trước khi bạn có thể biết cách các nhà khoa học nhận thức về nó.
Chỉ 1 từ "học thuyết" thì không thể cho bạn biết điều gì.
Trong sự công bố đầy đủ,
cộng đồng khoa học đã đặt cược vào con ngựa sai lầm trước đây:
thuật giả kim,
mô hình địa tâm,
thế hệ tự sinh,
và chất ete giữa các vì sao
là một trong nhiều giả thuyết đã bị loại bỏ, nhường chỗ cho những giả thuyết tốt hơn.
Nhưng cho dù là các học thuyết sai cũng có giá trị của nó.
Thuật giả kim không uy tín là nơi sinh của hóa học hiện đại,
và y học đã tạo ra sự tiến bộ to lớn
lâu trước khi chúng ta hiểu vai trò của vi khuẩn và vi rút.
Những học thuyết tốt hơn thường mang đến hứng thú cho những khám phá mới
điều mà không thể tưởng tượng được theo lối tư duy cũ.
Cũng không nên giả định tất cả giả thuyết khoa học hiện tại của chúng ta
sẽ đứng trước thử thách của thời gian.
Một kết quả bất ngờ duy nhất là đủ để thách thức hiện trạng.
Tuy nhiên, nhược điểm cho 1 số lời giải thích tiềm năng tốt hơn
không làm suy yếu giả thuyết khoa học hiện tại.
Thay vào đó, nó che chắn khoa học khỏi trở thành giáo điều không thể bác bỏ.
Một định luật khoa học tốt như 1 cái máy tinh chỉnh,
hoàn thành nhiệm vụ của nó 1 cách vẻ vang
nhưng lại không biết tại sao nó hoạt động cũng như việc nó làm.
Một giả thuyết khoa học tốt như 1 chiến binh mệt mỏi nhưng không cúi đầu
có nguy cơ thất bại nếu không thể chế ngự hoặc thích ứng với những thách thức tiếp theo.
Mặc dù khác nhau,
nhưng khoa học cần cả định luật và giả thuyết để hiểu toàn bộ sự việc.
Vì vậy lần tới có ai đó bình luận rằng đó chỉ là 1 giả thuyết thôi mà,
hãy thách thức họ thử đánh vật với nhà vô địch
và xem liệu họ có thể làm được tốt hơn không.