Nad rozszalałym morzem huczą gromy i błyskają pioruny,
gdy statek ugina się pod naporem fal.
To nie jest zwykły sztorm, tylko gwałtowna, mściwa burza.
Tak zaczyna się najbardziej zagadkowa sztuka Szekspira.
Gdy burza mija, zostajemy zaproszeni do świata
pozornie bardzo odległego od naszego, a jednak pełnego znanych nam problemów
dotyczących wolności, władzy i kontroli.
Akcja "Burzy" toczy się na bezludnej wyspie, gdzie działają żywioły
i gdzie za pomocą magii i mocy rządzi Prospero, wygnany książę Mediolanu.
Zdradzony przez własnego brata, Antonia, Prospero utknął na wyspie
na dwanaście lat z córką Mirandą i z ukochanymi księgami.
Z czasem poznaje magię wyspy
i wykorzystuje ją, by okiełznać duchy.
Jego sługą jest jedyny ludzki mieszkaniec wyspy,
ponury i zdziczały Kaliban.
Po wielu latach planowania zemsty, wróg Prospera pojawia się na horyzoncie.
Z pomocą zwinnego ducha, Ariela,
czarodziej niszczy statek brata i wyrzuca jego załogę na brzeg wyspy.
W planie Prospera jest też miejsce na życie uczuciowe jego córki,
którą mag ma zeswatać z jednym z rozbitków, księciem Ferdynandem.
Gdy Prospero i Ariel zbliżają się do Antonia,
Kaliban łączy siły z parą zapijaczonych marynarzy,
którzy knują komiczną intrygę, chcąc zawładnąć wyspą.
Sztuka obnaża podstawowe pragnienia społeczeństwa,
gdzie każda frakcja zaciekle walczy o władzę nad ziemią, innymi ludźmi
lub nad własnym losem.
Szekspir wie jednak, że władza jest zawsze nieuchwytnym celem.
Poznając mroczną przeszłość bohaterów dramatu,
zaczynamy się zastanawiać, czy to błędne koło kiedyś się skończy.
Choć Prospero doznał krzywd z rąk Antonia,
to sam również od dawna dokonywał nadużyć na wyspie,
zagarniając dla siebie jej magię i zasoby naturalne.
Kaliban ma do niego o to szczególny żal.
Jest synem Sykoraks,
wiedźmy, która wcześniej rządziła wyspą.
Początkowo pomagał wygnańcom urządzić się na wyspie,
jednak później stał się ich niewolnikiem i teraz aż grzmi żalem i złością:
"A jam cię kochał; ja ci pokazałem
źródła wód świeżych, bagna, grunt jałowy,
grunt urodzajny; niech przepadnę za to!".
Poprzez ostry język i kipiący gniew,
Kaliban ciągle przypomina Prospero o przeszłości:
Wyspa ta jest moją po mojej matce; ty mi ją wydarłeś.
Jednak Sykoraks również wyrządzała wyspie krzywdę
i więziła Ariela do momentu, aż uwolnił go Prospero.
Ariel przez całą sztukę ma nadzieję na spłatę długów i zyskanie wolności,
natomiast Kaliban pozostaje w niewoli bezterminowo, lub przynajmniej tak długo,
jak rządzi tu Prospero.
Z tych, a także wielu innych powodów,
"Burza" często jest odczytywana jako komentarz na temat kolonializmu
i dylematów moralnych związanych z poznaniem "nowych wspaniałych światów".
Przez sztukę przewijają się pytania o sprawczość i sprawiedliwość.
Czy Kaliban jest prawowitym władcą wyspy?
Czy Ariel odleci wolny?
Oraz czy Prospero jest potężnym opiekunem,
czy też może działa tu głębsza magia, której żadna postać nie pojmuje?
Przez całą sztukę
Ariel ciągle przypomina Prosperowi o należnej mu wolności.
Pozostaje jednak pytanie, czy okupant będzie w stanie
wyrzec się ucisku.
Pytanie o rezygnację z władzy jest tym mocniejsze, że "Burza"
jest uważana za ostatnią sztukę Szekspira.
Pod wieloma względami Prospero przypomina samego mistrza,
który tworzył misterne plany, manewrował innymi
i rzucał czary tak na bohaterów jak i na widzów.
Jednak pod koniec tego wielkiego spektaklu o władzy i kontroli,
w swoim ostatnim monologu Prospero korzy się przed widzami
i przed władzą, jaką mają nad tym, co stworzył.
"Ze wszystkich piersi szmer długi, łaskawy niech teraz wydmie żagle mojej nawy
albo się z celem długiej pracy minę, jakby choć krótką bawić was godzinę".
Odwołuje się tu do roli samego Szekspira jako mistrza rozrywki,
który ostatecznie poddaje się naszym oklaskom.