دەتوانيت پێشبينى بكەيت ئەمە چييە؟
چى ئەگەر پێم وتيت شوێنێگ هەيە بوونەوەرانى لە شووشە دروستكراون؟
يان شێوەيەكى ژيان هەيە لەلاى ئێمە ناديارە،
بەڵام دەتوانين هەميشە وەك ئاسمانەوانەكان بيان بينين؟
ئەم بوونەوەرە نەبينراوە شووشەيانە لەسەر هاسەرەيەكى دوور نامۆ نين.
ئەوان قەوزەى دەرياين:
ڕۆشنە پێكهاتن، لە يەك خانە پێكهاتووە لە بەرهەمهێنانى ئۆكسجين بەرپرسە
و يارمەتى توخمى ئاوێتەيى لەسەر هەسارەيى دەدات
لەگەڵ پەيكەرە بچووكەكەى، پێكهاتە ئەندازيە دەرەكيەكەى دروستكراوە لە --
بەڵێ، لە شووشە.
دەتوانيت لە خولانەوەى ڕەنگى ڕووكەشى زەرياكان لە بۆشايى ئاسمانەوە بيانبينيت.
و كاتێك دەمرن،
خانووە شووشەيەكانيان بۆ قەڵاى زەرياكە نقووم دەبێت،
كاڕبۆن لە هەواوە هەڵدەمژن
لەكەڵ ئەوانەوە بۆ خوارەوە،
لە بە دەستخستنى بڕێكر زۆرى دووانە ئۆكسيدى كاڕبۆن لى ئەقيانوسەكان بەرپرسن.
ئێمە لە هەسارەيەكى نامۆ دەژين.
ژيانێكى زۆر لەسەر زەوى بۆ خوێندن هەيە،
و زۆربەى ئەمەش لە گۆشەكانى دونياى ئێمەدا هەيە ،
لە پێش چاوى خۆمان و لە تێگەيشتنمان.
يەكێك لەم گۆشانە ناوچەى جەمسەرى باشوورە.
كاتێك بير لە كيششوەرى ئەنتاركتيكا دەكەيتەوە،
بير لە شوێنێكى بەتاڵ و بێ گيان دەكەينەوە..
جگە لە هەندێك پەنگوين.
بەڵام ئەنتاركتيكا دەبێت بە جەمسەرى دوورگەى ژيان بناسرێت،
خانەخوێى بوونەوەرە بێشوومارە دڵ ڕفێننەكان.
كەواتە بۆچى لە دوايين بەڵكەنامەدا سەيرى ئەو بوونەوەرانەمان نەكرد؟
بە سادەيى، چونكە لە ژێر بەفر و سەهۆڵەكان خۆيان حەشاردابوو،
لەڕاستيدا بۆ ئێمە شاراوەن.
ئەوان وردە گيانلەبەرن:
ڕووەكى بچوك و ئاژەڵ لەناو سەهۆڵلوەكان نيشتەجێن،
لە ژێر سەهۆڵى دەريايى
و مەلە لە ژێر گۆمە سەهۆڵيەكان دەكەن.
لە سەرنجڕاكێشيدا هيچى لە ئاژەڵە گەورەكان كەمتر نييە
كە پێشتر لە بەڵگەنامەكان دەتانبينى.
بەڵام چۆن خەڵك ناچار بكەين بۆ دۆزينەوەى ئەوەى نايبينن؟
بۆ ماوەى ٥ هەفتە گەشتێكم بۆ ئەنتاركتيكا بەڕێوە برد
بۆ ئەوەى ببمە فليم دروستكەرى ژيانى كێوى لە ئاستى بەكتريايى يان ئاستى ورد.
بە ١٨٥ پاوەند كەلووپەل،
سوارى فڕۆكەيەكى سەربازى بووم
ماكڕۆسكۆبم بۆ ناو كێڵگەكە هێنا
بۆ فليم و پشكنينى ئەو ميكڕۆبە ئاويانە،
بۆ ئەوەى زياتر ئاشناى سيستەمى ژينگەيى بين كە بەباشى تێينەگەيشتووين
لەگەڵى لەسەر ئەو هەسارەيە دەژين.
بۆ وێنە گرتنى بونەوەرە ناديارەكان لەكاتى كاركردن،
پێويستە ماڵەكەيان ببينم --
پێويستە لەژێر سەهۆڵەكە سەركێشى بكەم.
هەموو ساڵێك، سەهۆڵى دەرياى دوو ئەوەندە دەبێت لە ئەنتاركتيكا.
بۆ ئەوەى سەرنجێك لە ژێر سەهۆڵى نۆ پێ ئەستوور بدەيت،
بە بۆڕييەكى ئاسنى درێژدا سەركەوتم و چوومە ناو سەهۆڵى دەرياوە.
بۆ بينينى سيستەمى ژينگەى شارەوەى پڕ لە ژيان،
لەنێوان بنەوەى دەرياكە و سەقفى ڕووناكى سەهۆڵەكە ڕاگيرا بوون.
بزانە ئەمە لە دەرەوە چۆن دەبێت.
ئەمە بەتەواوى دڵڕفێن بوو.
هەندێك لەو بوونەوەرانەى دۆزيمەوە وەك تۆوى ڕۆبيان بوون
لە ئەندازەى دياتۆمێك زۆر زياتر جوانترن.
پاشان لە دۆڵە وشكەكان چوومە چادرێك
بۆ ماوەى دوو هەفتە.
٨٩% ئەنتاركتيكا بە سەهۆڵ داپۆشراوە
دۆڵە وشكەكان گەورەترين ناوچەن لە ئەنتاركتيكا كە دەتوانيت بيبنيت
چۆن كيشوەرەك لەژێر هەموو ئەمانەدا دەبێت.
نموونەى تاڤگە خوێناويەكانم برد،
دياريدەيەكى سروشتيە لەژێر ڕوبارە سەهۆڵەكان ئەكسيدى ئاسنى لێدەردێت
تاوەكو ١٠ ساڵ لەمەوپێش وا بيردەكراوە بێ گيان بێت.
بەسەر سەهۆڵاوێك سەركەوتن تا كونێكى تێبكەم،
ئاشكراكرندنى ژمارەيەك لەو گياندارانەى لەوێ دەژين خۆشترين ژيانيان هەيە
لە كاتێكدا لە سەهۆڵەكە جێگير كراوە.
بە چاڵەكانى كۆنكريت ناسراوە،
بە پارچەى بچوكى پيسى ڕەنگ تۆخ دروستكراوە
كاتێك فوو لە بەستەڵەكەكە دەكەيت
دەست بە توانەوە بۆ چاڵە لاوەكيەكان دەكات و دواتر ڕەق دەبنەوە،
كێشەى سەدان دێوى پيس لەناو سەهۆڵەكە،
وەك جيهانەكانى دوورگە بچوكەكە
هەريەكێكيان سيستەمى ژينگەيى تايبەتى خۆى هەيە.
لەوانەيە تۆ بتوانيت ئەو بوونەوەرانەى دۆزيمەوە ديارى بكەيت،
ئەمە بوونەوەرێكى هێواشى جوانە --
بێگومان خۆشمدەوێن،
وەك ورچێكى لاستيكى بچووك چڕنوك دەردەكەن.
و بە ورچى ئاوى ناسراوە،
ئەم جۆرە بوونەوەرانە لەلايەن زلهێزەكان تايبەتن،
تواناى هەيە لەژێر بارى سەختدا بژى،
لە بۆشايى دەرەوە.
بەڵام پێويستناكا بۆ بۆشايى يان ئەنتاركتيكا تاوەكو بياندۆزيتەوە.
ئەم بوونەوەرانە لە هەموو شوێنەكاندا دەژين،
لەناو هەموو ڕێڕەوە درزەكانى باخەكان.
هەموو ڕۆژێك بەلاى ئەم گيانەوەرە ناديارانە تێپەڕ دەبيت.
لەوانەيە ئەوانى تر ئاشنابن،
بەڵام هەر نامۆيە، بۆ نموونە كرمى دەزولەيى.
نە مار، نە كرمى زەوى،
كرمى دەزوولەيى، بوونەوەرانێكن شتى تايبەت بە خۆيان هەيە.
وەك كرمى زەوى تواناى نوێبوونەوەيان نييە يان وەك مار بجوڵێن،
بەڵام ئەوان شتێكيان هەيە وەك ئەو دەرزيەى دەميان
كە هەندێكجار بۆ ڕاوكرنى نێچيرەكانيان بەكاري دەهێنن و دەيانمژن.
بۆ هەر مرۆڤێك لەسەر ئەم هەسارەيە،
٥٧ بليۆن كرمى دەزووى هەيە.
بۆ هەندێك بوونەوەر لەوانەيە هيچى لێ نەزانيت
بەڵام ژيانێكى يەكسانى دڵڕفێنيان هەيە،
وەك تاجە سەرسوڕهێنەرەكان دەسوڕێتەوە بۆ دەمى ڕوومبا،
و دانانى ئامێرى هەرەسى تاوەكو ئەوەى لەناخياندايى دەريبخەن،
و بەكتريا شينەكان لە قرتاندنى ئاهەنگەكان دەچێت كە لە قاپێكى تاقيگەدا تەقيوەتەوە.
زۆر جار ئەوەى لە ميدياكاندا دەيبينين
لە پشكنينى مايكڕۆسكۆبى ئەليكترۆن لە وێنەى مايكڕۆئۆرگانيزمەكان
لە دڕندەى ترسناك دەچن.
بەبێ ئەوەى بيانبينين ژيانيان بۆ ئێمە بە ڕاڕايى دەمێنێتەوە
هەرچەندە لە هەموو ئەو شوێنانە دەژين كە ئێمە هەنگاويان بۆ دەنێين.
ژيانى ڕۆژانەيان چۆنە؟
چۆن لەگەڵ ژينگەكەيان كارلێك دەكەن؟
ئەگەر وێنەى پەنگوپنێك لە باخچەى ئاژەڵان ببينيت،
بەڵام يەكێكتان نەبينى بەدەوريدا بڕوات و دواتر بەسەر سەهۆڵەكەدا بخليسكێت،
ناتوانى بەتەواوى لە ژيانى پەنگوينەكان پێبگەيت.
بە بينينى جوڵەى مايكڕۆئۆرگانيزكەكان،
باشتر ژيان دەبينين بە پێچەوانەى ناديارەكان.
بەبێ ئەوەى ژيانى شاراوەى ئەنتاركتيكا و جيهانى دواوەمان دۆكيۆمێنت بكەين،
نەماندەتوانى ژمارەى ئەو بوونەوەرانە بزانين كە لە جيهاندا هاوبەشيان لەگەڵ دەكەين.
ئەمەش واتە ئێمە چيتر وێنەى پێويستمان نييە
بۆ هەسارەى ماڵەوەى خۆمان.
سوپاستان دەكەم.