Hãy xem xét tuyên bố sau:
Con người vốn chỉ sử dụng 10 phần trăm khả năng của bộ não
Là một nhà thần kinh học, tôi có thể nói với bạn
mặc dù Morgan Freeman nói điều này
với sự truyền cảm bậc thầy đặc trưng cho diễn xuất của ông
điều này hoàn toàn là sai lầm.
(Tiếng cười)
Sự thật là, con người lúc nào cũng đang sử dụng 100 phần trăm thể tích não bộ.
Bộ não là một cơ quan cực kì hiệu quả, đòi hỏi nhiều năng lượng
vốn được sử dụng triệt để
và mặc dù lúc nào cũng hoạt động hết công suất,
nó vẫn có vấn đề về quá tải thông tin
Lượng thông tin xung quanh là quá nhiều so với khả năng xử lí của nó.
Nên để giải quyết vấn đề quá tải,
tiến hóa đã sinh ra một giải pháp,
đó là hệ thống chú ý của bộ não.
Sự chú ý cho phép chúng ta
nhận thấy, chọn lọc và chỉ dẫn nguồn lực tính toán của bộ não
tới một nhóm vấn đề đang hiện hữu.
Chúng ta có thể xem sự chú ý là người chỉ dẫn của bộ não.
Bất cứ nơi nào sự chú ý hướng tới, phần còn lại của bộ não đi theo.
Nói một cách khác, nó là sếp của bộ não
Và trong hơn 15 năm,
tôi đã nghiên cứu về hệ thống chú ý của bộ não.
Trong tất cả các nghiên cứu, tôi đặc biệt hứng thú với một câu hỏi.
Nếu quả thật sự chú ý là sếp của bộ não,
vậy nó có phải một vị sếp tốt?
Nó có thật sự hướng dẫn tốt cho chúng ta?
Và để tìm lời giải cho câu hỏi lớn này, tôi muốn biết ba điều.
Thứ nhất, làm thế nào sự chú ý điều khiển sự nhận thức của chúng ta?
Thứ hai, tại sao nó thường thất bại,
để lại trong ta cảm xúc mơ hồ và lơ đãng?
Thứ ba, chúng ta có thể làm gì với sự mơ hồ này,
liệu chúng ta có thể huấn luyện bộ não để tập trung tốt hơn?
để có được sự tập trung mạnh mẽ và ổn định trong những công việc ta làm hàng ngày?
Nên tôi muốn cho các bạn một cái nhìn sơ bộ
về cách mà chúng tôi xem xét vấn đề này
Một ví dụ đầy thương tâm
về cách mà sự chú ý ngừng hoạt động
Và điều tôi muốn làm là sử dụng một ví dụ từ một người mà tôi biết khá rõ.
Anh là một phần của một nhóm người mà chúng tôi làm việc cùng,
những người mà với họ sự chú ý là vấn đề sống còn.
Hãy nghĩ tới những chuyên viên y tế,
lính cứu hỏa,
binh sĩ hoặc hải quân.
Đây là câu chuyện của một chỉ huy lính thủy, Đại úy Jeff Davis.
Và khung cảnh mà tôi chia sẻ với bạn, như bạn có thể thấy,
không phải là về khoảng thời gian của anh ấy ở chiến trường.
Thật ra anh ấy đang qua một cây cầu ở Florida.
Nhưng thay vì chú ý tới phong cảnh xung quanh ,
ngắm nhìn khung cảnh tuyệt đẹp
và cảm nhận làn gió đại dương mát mẻ,
anh đã chạy rất nhanh với ý định tông thẳng khỏi cây cầu đó.
Và sau đó anh ấy đã kể với tôi anh đã cố hết sức để không làm điều đó.
Bạn thấy đấy, anh ấy vừa mới trở về từ Iraq.
Và trong khi cơ thể anh ở trên cây cầu đó,
tâm trí anh, sự chú ý của anh hướng về nơi cách xa cả ngàn dặm.
Anh đang bị nỗi đau khổ giày vò.
Tâm trí anh tràn ngập lo lắng và bị chiếm giữ
bởi những kí ức căng thẳng và sự khiếp sợ cho tương lai.
Và tôi thật sự nhẹ nhõm vì anh ấy đã không từ bỏ cuộc sống.
Vì anh ấy, là một người chỉ huy, biết rằng mình không phải người duy nhất
bị dày vò;
rất nhiều đồng đội của anh chắc hẳn cũng phải chịu đựng như vậy.
Năm 2008, anh ấy cộng tác với tôi trong một dự án tiên phong
cho phép chúng tôi kiểm tra và đề xuất một thứ gọi là bài huấn luyện sự chú tâm
tới những binh sĩ đang tại ngũ.
Nhưng trước khi tôi nói với bạn bài huấn luyện sự chú tâm là gì,
hay kết quả của nghiên cứu đó,
Tôi nghĩ chúng ta nên biết được cách thức hoạt động của hệ thống chú ý
Việc chúng tôi làm trong phòng thí nghiệm
phần lớn là yêu cầu đo sóng não trong phần lớn các nghiên cứu
Khi đo sóng não, mọi người được đội một cái mũ thú vị
trông giống như mũ bơi, có những điện cực gắn ở bên trong.
Những điện cực này thu thập những hoạt động điện diễn ra trong não bộ
Và chúng làm điều đó với độ chính xác đến từng miligiây.
Nên chúng tôi có thể thấy những biến đổi điện áp rất nhỏ đó theo thời gian.
Với cách này, nhóm có thể vẽ ra sơ đồ chính xác hoạt động của bộ não theo thời gian.
Khoảng 170 miligiây
sau khi chúng tôi cho người tham gia nghiên cứu xem 1 khuôn mặt trên màn hình
Chúng tôi nhận thấy một dấu hiệu có thể đo được và đáng tin cậy của bộ não.
Nó phát ra ngay bên dưới gáy,
phía trên vùng não chịu trách nhiệm xử lý khuôn mặt.
Việc này xảy ra một cách nhất trí và đúng lúc,
như một tín hiệu nhận diện khuôn mặt của bộ não
đến nỗi chúng tôi đã đặt cho thành phần sóng não này một cái tên.
Chúng tôi gọi đó là thành phần N170.
Và chúng tôi sử dụng thành phần này trong rất nhiều nghiên cứu của mình.
Nó cho phép ta thấy tác động mà sự chú ý có thể gây ra cho nhận thức của ta.
Tôi sẽ cho các bạn một hình dung về những thí nghiệm
mà chúng tôi đã thực hiện.
Chúng tôi sẽ cho người tham gia xem những bức ảnh như thế này.
Bạn có thể thấy 1 khuôn mặt và 1 khung cảnh nằm chồng lên nhau.
Điều chúng tôi làm là yêu cầu người tham gia
trong khi xem một sê-ri những bức ảnh chồng lên nhau như thế này,
hãy chú ý vào một điều gì đó.
Trong một số thử nghiệm, chúng tôi yêu cầu họ chú ý vào khuôn mặt.
Và để đảm bảo họ làm việc đó,
chúng tôi yêu cầu họ trả lời, bằng cách nhấn một cái nút,
rằng khuôn mặt xuất hiện là nam hay nữ.
Trong những thử nghiệm khác,
Chúng tôi yêu cầu họ miêu tả khung cảnh -- nó là cảnh trong nhà hay ngoài trời?
Và với cách này, chúng tôi có thể khống chế sự chú ý
và xác nhận rằng người tham gia thực sự thực hiện điều được yêu cầu.
Giả thuyết của chúng tôi về sự chú ý là như sau:
nếu sự chú ý thực sự làm việc và ảnh hưởng đến nhận thức,
có thể nó hoạt động giống như một bộ khuyếch đại.
Điều đó có nghĩa
khi ta hướng sự chú ý vào khuôn mặt,
nó sẽ trở nên rõ ràng và nổi bật hơn,
và dễ dàng nhìn thấy hơn.
Nhưng khi ta hướng sự chú ý vào cảnh vật, khuôn mặt sẽ trở nên khó nhận thấy
vì chúng ta phải xử lý thông tin của cảnh vật.
Nên điều mà chúng tôi muốn làm
là quan sát thành phần sóng não liên quan đến nhận diện khuôn mặt N170
và xem liệu nó sẽ thay đổi
theo đối tượng người tham gia phải chú ý --
là khung cảnh hay khuôn mặt.
Và đây là điều chúng tôi tim ra.
Khi họ chú ý vào khuôn mặt,
sóng N170 cao hơn.
Và khi họ chú ý vào khung cảnh, như bạn thấy ở đường màu đỏ, nó thấp hơn
và khoảng trống bạn thấy giữa đường màu xanh và đường màu đỏ
có ý nghĩa rất lớn.
Nó cho thấy sự chú ý,
vốn là điều duy nhất thực sự thay đổi,
vì hình ảnh họ thấy giống nhau trong cả hai trường hợp --
đã thay đổi nhận thức.
Và nó làm điều đó rất nhanh.
Chỉ 170 miligiây sau khi thấy khuôn mặt.
Trong những nghiên cứu tiếp theo, chúng tôi muốn biết điều gì sẽ xảy ra,
làm cách nào để chúng ta xáo trộn hoặc giảm thiểu tác động này.
Linh cảm của chúng tôi là nếu bạn đặt một người vào hoàn cảnh cực kì căng thẳng,
nếu bạn làm xao nhãng họ bằng những hình ảnh khó chịu và tiêu cực,
như ảnh đau đớn hoặc bạo lực --
những thứ bạn thường không may phải nhìn thấy trên bản tin --
thì việc đó sẽ ảnh hưởng đến sự chú ý của họ.
Và đó chính là điều chúng tôi tìm được.
Nếu chiếu những hình ảnh căng thẳng trong khi họ làm thí nghiệm này,
khoảng trống trong đồ thị bị rút ngắn, năng lượng của sóng bị giảm bớt.
Nên trong một số nghiên cứu khác,
Chúng tôi muốn thấy, hừm...
thật tệ khi stress đã gây ra điều này cho não --
nhưng nếu vấn đề nằm ở chỗ stress có ảnh hưởng mạnh mẽ như vậy lên sự chú ý
qua yếu tố gây sao lãng bên ngoài,
nếu chúng ta không cần yếu tố gây sao lãng bên ngoài thì sao?
nếu chúng ta tự làm sao lãng bản thân thì sao?
Để làm điều này,
về cơ bản chúng tôi cần thực hiện một thí nghiệm
trong đó chúng tôi tạo điều kiện để mọi người tự gây sao lãng tâm trí họ.
Nghĩa là phải suy nghĩ vẩn vơ
khi chúng ta đang tham gia một hoạt động nào đó.
Bí quyết để làm tâm trí sao lãng là về cơ bản, làm mọi người thấy chán.
Nên hy vọng là không có quá nhiều sự sao lãng xảy ra ngay lúc này.
Khi chúng ta làm mọi người thấy chán,
họ vui vẻ tạo ra đủ thứ trong đầu để chúng choán hết suy nghĩ của họ.
Nên chúng tôi đã nghĩ ra một thí nghiệm có thể nói là
một trong những trải nghiệm chán nhất trên đời.
Những gì người tham gia thấy là một chuỗi khuôn mặt trên màn hình,
xuất hiện kế tiếp nhau,
Họ nhấn nút mỗi khi họ thấy một khuôn mặt.
Đơn giản vậy thôi.
Điều đặc biệt là thỉnh thoảng, khuôn mặt sẽ bị lật úp,
và nó rất ít khi xảy ra.
Trong trường hợp đó họ được nói là kiềm chế không bấm nút.
Rất nhanh, chúng tôi có thể nói rằng họ đã lơ đãng "thành công",
vì họ nhấn nút khi khuôn mặt bị lật úp.
Ngay cả khi có thể thấy rất rõ ràng rằng nó bị lật úp.
Vậy là chúng tôi muốn xem điều gì xảy ra khi tâm trí mọi người lơ đãng.
Và cái chúng tôi tìm được là
giống như căng thẳng bên ngoài
và yếu tố gây sao lãng bên ngoài trong môi trường,
yếu tố gây sao lãng bên trong, chính tâm trí lơ đãng của chúng ta,
cũng tạo nên khoảng trống trên đồ thị sự chú ý.
Nó làm giảm khả năng chú ý.
Vậy tất cả những nghiên cứu này cho chúng ta biết điều gì?
Chúng cho ta biết rằng sự chú ý rất mạnh mẽ
trong việc ảnh hưởng đến nhận thức.
Nhưng ngay cả khi nó rất mạnh mẽ, nó cũng mong manh và dễ tổn thương.
Những thứ như sự căng thẳng và lơ đãng làm giảm sút khả năng của nó.
Nhưng đó là những gì xảy ra trong môi trường thí nghiệm được kiểm soát tốt.
Còn ở thế giới thật thì sao?
Còn ở cuộc sống thường nhật thì sao?
Ngay bây giờ thì sao?
Sự chú ý của bạn đang ở đâu?
Để tóm tắt,
tôi sẽ làm một tiên đoán về sự chú ý của bạn
trong thời gian còn lại.
Bạn đã sẵn sàng chưa?
Đây là lời tiên đoán.
Bạn sẽ không ý thức được những gì tôi nói trong 4 phút của 8 phút tiếp theo.
(Tiếng cười)
Đó là một thử thách, nên xin chú ý.
Tại sao tôi lại nói thế?
Tôi chắc chắn là các bạn sẽ vẫn ngồi đây
và, bạn biết đấy, lịch sự nhìn tôi khi tôi nói.
Nhưng có một lượng lớn các tài liệu chỉ ra chúng ta là những kẻ lơ đãng,
chúng ta mang tâm trí rời xa nhiệm vụ trước mặt
trong khoảng 50% thời gian chúng ta thức.
Đó có thể là những chuyến dạo chơi nhỏ
mang theo những suy nghĩ riêng tư.
Khi sự lơ đãng này diễn ra,
nó có thể trở thành rắc rối.
Tôi không nghĩ là sẽ có hậu quả nghiêm trọng
với các bạn đang ngồi ở đây hôm nay,
nhưng hình dung một chỉ huy quân sự bỏ qua 4 phút chỉ thị của quân đội,
hoặc một thẩm phán lạc mất 4 phút lời khai.
Một bác sĩ phẫu thuật hoặc lính cứu hỏa bỏ qua bất cứ khoảng thời gian nào.
Hậu quả trong những trường hợp đó có thể rất kinh khủng.
Nên chúng ta sẽ hỏi tại sao chúng ta làm vậy?
Tại sao chúng ta lơ đãng quá nhiều?
Một phần câu trả lời là tâm trí chúng ta là một chuyên gia về du hành thời gian.
Nó có thể du hành thời gian rất dễ dàng.
Sẽ dễ hình dung hơn nếu chúng ta xem tâm trí như một chiếc máy nghe nhạc.
Chúng ta có thể lùi về quá khứ
để phản ánh đến những sự kiện đã xảy ra, phải không?
Hoặc chúng ta có thể tiến đến tương lai, để lên kế hoạch cho điều ta muốn làm.
Chúng ta đến quá khứ hoặc tương lai trong chế độ du hành bằng suy nghĩ này
rất thường xuyên.
Và chúng ta ở đó rất thường xuyên mà không nhận ra,
hầu hết thời gian là ta không nhận ra,
ngay cả khi chúng ta muốn chú ý.
Hãy nghĩ về lần cuối bạn cố gắng đọc một quyển sách,
khi bạn đọc đến cuối trang sách mà không biết mình đang đọc cái gì.
Điều đó xảy ra với tất cả chúng ta.
Khi điều đó xảy ra, khi ta lơ đãng mà không nhận thức được điều đó,
nó sẽ kéo theo hậu quả.
Chúng ta tạo ra sai lầm.
Đôi lúc chúng ta lỡ mất những thông tin sống còn.
Và chúng ta gặp khó khăn khi ra quyết định.
Khi chúng ta căng thẳng thì còn tệ hơn.
Khi trí óc chúng ta bị "quá tải".
Ta không chỉ thấy quá khứ khi tâm trí ta lùi lại,
mà cuối cùng chúng ta ở trong đó luôn, ta suy tư, trải nghiệm lại hay hối hận
về những sự kiện đã xảy ra.
Hay dưới áp lực, tâm trí ta tua tới tương lai
Không phải để lên những kế hoạch hữu ích,
mà để lo lắng và trầm trọng hóa
những sự kiện chưa xảy ra
và có khi sẽ không bao giờ xảy ra.
Nên đến đây, bạn hẳn đang nghĩ về bản thân
rằng tốt thôi, sự lơ đãng diễn ra rất thường xuyên.
Ta thường không thể nhận thức được nó.
Và khi căng thẳng, nó thậm chí tệ hơn --
sự lơ đãng diễn ra càng mạnh mẽ và thường xuyên hơn.
Liệu rằng chúng ta có thể giải quyết vấn đề này?
Tôi vui mừng mà nói rằng câu trả lời là có.
Từ nghiên cứu của mình,
chúng tôi thấy rằng đối lập với căng thẳng và lơ đãng là sự chú tâm.
Sự chú tâm là việc chú ý
tới khoảnh khắc thực tại và ta nhận thức nó
mà không tạo ra phản hồi về mặt cảm xúc với điều đang xảy ra.
Nó là việc giữ cho tinh thần luôn sẵn sàng
để trải nghiệm từng khoảnh khắc mở ra trong cuộc sống.
Sự chú tâm không chỉ là một khái niệm lý thuyết.
Nó liên quan nhiều hơn đến thực hành,
bạn phải mang sự chú tâm vào cuộc sống thì mới nhận được lợi ích từ nó.
Một số lượng lớn những việc mà chúng tôi đang làm là cung cấp những chương trình
mang đến cho những người tham gia một tập hợp các bài luyện tập
mà họ phải làm mỗi ngày
để vun đắp thật nhiều sự chú tâm vào đời sống của họ.
Với nhiều nhóm mà chúng tôi làm việc cùng, những nhóm chịu áp lực cao,
như tôi đã nói -- binh sĩ và chuyên viên y tế --
với họ, sự lơ đãng có thể gây hậu quả khủng khiếp.
Nên chúng tôi muốn chắc rằng mình cung cấp cho họ bài tập dễ thực hiện,
ít gò bó về thời gian để tối ưu hóa chúng
và mang lợi ích đến cho người tham gia.
Khi làm việc này, điều chúng tôi có thể làm là ghi nhận những gì xảy ra,
không chỉ trong cuộc sống thường nhật của họ
mà còn trong những tình huống khắt khe nhất mà họ có thể phải đối mặt.
Tại sao chúng tôi muốn làm việc này?
Chúng tôi muốn, ví dụ, mang nó đến các bạn học sinh ngay trong mùa thi cử.
Hoặc chúng tôi sẽ mang bài tập đến những nhân viên kế toán trong kì nộp thuế.
Hoặc chúng tôi sẽ đưa nó cho binh sĩ khi họ được triển khai.
Tại sao vậy?
Vì đó là những khoảnh khắc
mà sự chú ý của họ rất dễ bị phá vỡ
bởi sự căng thẳng và lơ đãng.
Và đó cũng là những khoảnh khắc
mà chúng ta muốn sự chú ý của họ đạt đến tới hạn
nhờ đó họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ.
Nên điều chúng tôi làm trong nghiên cứu
là cho họ làm những bài kiểm tra sự chú ý.
Chúng tôi ghi nhận sự chú ý của họ ở đầu giai đoạn áp lực cao,
và sau hai tháng, chúng tôi tiến hành ghi nhận lại,
và so sánh xem có sự khác biệt nào không.
Liệu những bài tập chú tâm có mang lại lợi ích?
Liệu chúng ta có thể chống lại những sai sót trong sự chú ý
vốn thường gia tăng khi chịu áp lực cao?
Đây là điều chúng tôi tìm ra.
Qua giai đoạn áp lực cao,
thật không may, sự thật là nếu chúng ta không làm gì,
sự chú ý sẽ giảm sút,
mọi người trở nên tệ hơn ở cuối giai đoạn chịu áp lực cao so với khi trước đó.
Nhưng nếu thực hiện những bài tập chú tâm, ta có thể ngăn chặn điều này.
Họ giữ trạng thái ổn định, dù cũng như những nhóm khác,
họ phải chịu đựng áp lực cao.
Điều thậm chí ấn tượng hơn
là nếu họ thực hiện chương trình luyện tập
nhiều hơn khoảng 8 tuần,
và hoàn toàn hoàn thành những bài tập chú tâm hàng ngày
vốn cho phép họ học cách tập trung vào thực tại,
thì họ sẽ giỏi hơn theo thời gian, ngay cả khi họ đang phải chịu áp lực cao.
Điểm cuối cùng này rất quan trọng,
vì nó cho chúng ta biết
bài tập chú tâm rất giống với bài tâp thể dục:
nếu bạn không thực hiện, bạn sẽ không hưởng lợi.
Nhưng nếu bạn luyện tập sự chú tâm,
bạn làm càng nhiều, bạn càng hưởng lợi.
Tôi muốn quay lại đề cập về Đại úy Jeff Davis.
Như tôi đã đề cập trong phần đầu,
lính thủy dưới quyền anh ấy tham gia vào
một trong những dự án đầu tiên cung cấp bài tập chú tâm.
Và họ cho thấy hình mẫu chính xác này, vốn là điều mang tính khích lệ rất lớn.
Chúng tôi cung cấp cho họ bài tập chú tâm
ngay trước khi họ được điều đến Iraq.
Và khi trở về, Đại úy Davis chia sẻ với chúng tôi
anh ấy cảm nhận được lợi ích từ chương trình.
Anh ấy nói không như lần trước,
sau đợt triển khai này, họ nhận thức thực tại rõ hơn.
Họ trở nên sáng suốt.
Họ không dễ kích động.
Trong một số trường hợp, họ thật sự cảm thông hơn
với nhau và với những người họ gặp gỡ.
Anh ấy nói, theo nhiều cách
anh ấy cảm nhận những bài tập chú tâm mà chúng tôi cung cấp
là những công cụ thật sự quan trọng
để họ chống lại sự phát triển của chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)
và thậm chí cho phép họ chuyển nó thành "sự tăng trưởng sau chấn thương" (PTG).
Với chúng ta, điều này rất hấp dẫn.
Và cuối cùng thì Đại úy Davis và tôi --
bạn biết đấy, từ 1 thập kỉ trước, từ năm 2008 --
giữ liên lạc với nhau đến tận ngày hôm nay.
Anh ấy vẫn còn tiếp tục tự luyện tập sự chú tâm
hằng ngày
Anh đã được thăng chức lên Thiếu tá,
nhưng sau đó anh ấy thật sự đã rời khỏi Thủy Quân Lục Chiến.
anh ly hôn để cưới một người khác, có thêm một đứa con và lấy bằng
Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA).
Trong khi trải qua tất cả những thử thách, biến chuyển và niềm vui trong cuộc đời,
anh ấy vẫn tiếp tục luyện tập sự chú tâm.
Như thể định mệnh, vài tháng trước,
Đại úy Davis chịu đựng một cơn đau tim dữ dội ở tuổi 46.
Cuối cùng anh ấy gọi điện cho tôi cách đây một vài tuần.
Anh nói : "Tôi muốn kể cô nghe một việc.
Tôi biết những bác sĩ đó đã chữa trị cho tôi, họ đã cứu trái tim tôi,
nhưng chính sự chú tâm đã cứu mạng tôi.
Sự tỉnh táo mà tôi có để dừng chiếc xe cứu thương
mà sau đó đã đưa tôi đến bệnh viện," -- bản thân anh ấy,
dòng suy nghĩ mà anh ấy phải tập trung vào mà không bị bóp nghẹt
bởi sự sợ hãi và lo lắng đang diễn ra --
anh nói: "Với tôi, nó là món quà của sự chú tâm."
Tôi thấy nhẹ nhõm khi biết anh ấy ổn.
Nhưng tôi cũng thấy được động viên khi biết anh đã chuyển đổi sự chú ý của mình.
Anh ấy chuyển từ có một ông chủ xấu --
một hệ thống chú ý đã suýt đẩy anh ấy rơi xuống cầu --
đến có một chỉ huy tuyệt vời, đã dẫn dắt
và cứu mạng anh.
Nên tôi muốn kết thúc bằng cách chia sẻ lời kêu gọi của tôi đến các bạn.
Và nó đây.
Chú ý vào sự chú ý của bạn.
Được chứ?
Chú ý vào sự chú ý của bạn
và đưa bài tập chú tâm thành một trong những hoạt động sức khỏe thường nhật,
để chế ngự tâm trí lơ đãng của bạn và cho phép sự chú ý
trở thành người hướng dẫn đáng tin cậy của cuộc đời bạn.
Cám ơn các bạn.
(Vỗ tay)