Şu ifadeyi bir düşünün:
İnsan, beyin kapasitesinin sadece yüzde 10'unu kullanır.
Sinir bilimci olarak söyleyebilirim ki;
Morgan Freeman bunu söylediğinde
sözleri söyleme şekli onu harika bir aktör yapıyor ama
bu önerme tamamen yanlış.
(Gülüşmeler)
Gerçek ise, insan beyin kapasitesinin yüzde 100'ünü kullanır.
Beyin, yüksek verimlidir ve yüksek kapasitede çalışmak için
enerji talep eden bir organdır.
Tüm kapasitesinde kullanılıyor olmasına rağmen
aşırı bilgi yüklemesinden zarar görür.
Etrafımızda işeleyebileceği çok fazla veri vardır.
Bu aşırı yükleme sorununu çözmek için
evrim bir çözüm getirmiştir
bu da beynin dikkat sistemidir.
Dikkat bize beynin işlemsel
kaynaklarını ilgi, seçme ve yönlendirme ile
etrafımızdan ayırmamızı sağlar.
Dikkati beynin lideri olarak düşünebiliriz.
Dikkat neye çekilirse beyin oraya gider.
Bir anlamda beyninizin patronudur.
Son 15 yıl boyunca
beynin dikkat sistemi üzerinde çalışıyorum.
Çalışmalarımızın hepsinde tek bir soruyla ilgilendim.
Eğer gerçekten beynin patronu dikkat ise
iyi bir patron mu?
Bizi iyi yönlendiriyor mu?
Bu soruya geçebilmek için üç şey bilmek istiyordum.
İlk olarak, dikkat algımızı nasıl etkiliyor?
İkincisi, neden bizi genellikle
dalgın ve ilgisiz yaparak yarı yolda bırakıyor?
Üçüncü olarak, bu dalgınlık ile ilgili bir şey yapabilir miyiz?
Beynimizi dikkatli olmak için eğitebilir miyiz?
Günlük hayatta daha güçlü ve keskin bir dikkat için.
Buna nasıl bakacağımızla ilgili
bir fikir edinmenizi istiyorum.
Dikkatimizin nasıl yararlı
olacağına dair iç burkan bir örnek.
Benim de oldukça iyi tanıdığım biri hakkında.
Kendileri için dikkatin ölüm kalım meselesi olduğu çok sayıda insan
üzerinde çalışma yaptığım büyük bir grupta tanıştık.
Sağlık çalışanlarını düşünün
ya da itfaiye erlerini
ya da ordu mensuplarını.
Bu hikâye Deniz Kuvvetleri'nde Yüzbaşı Jeff Davis'e ait.
Sizinle paylaşacağım bu resim göreceğiniz üzere,
savaşta geçirdiği zamanlara ait değil.
O, aslında Florida'da bir köprü üstünde.
Ama o, etrafını saran bütün
o güzel manzaraya bakmak
ve okyanusun serin esintisini hissetmek yerine,
arabasını hızla sürüyor ve arabayla köprüden uçmayı düşünüyor.
Sonrasında bana, böyle olmaması için her şeyi yaptığını söyledi.
Düşünün Irak'tan yeni dönmüştü.
Belki vücudu o köprü üzerindeydi ama
aklı, dikkati binlerce kilometre uzaktaydı.
Acı çekmekten kurtulamamıştı.
Aklı endişeli ve meşguldu.
Çok fazla kötü anısı vardı ve geleceği için çok endişeliydi.
Yaşamına son vermediği için çok mutluyum.
Çünkü o, bir lider olarak bu konuda yalnız olmadığını biliyordu.
Bu acıdan müzdarip olan
kendi askerleri de dâhil pek çok kişi vardı.
2008 yılında türünde tek bir proje için benimle ortak oldu.
Görevde olan bir askerle farkındalık eğitimini deneme ve
önerme imkanımız oluştu.
Farkındalık eğitimine değinmeden ya da
sonuçlarını paylaşmadan önce,
dikkatin beyinde nasıl çalıştığını anlamamız gerekiyor.
Laboratuvarda yaptığımız,
dikkatle ilgili çoğu araştırmamız beyin dalgalarını kaydetmeyi içeriyor.
Bu beyin dalgaları kaydedicileri için insanlar komik boneler takıyor.
Yüzme boneleri gibi ama içinde elektrodlar var.
Bu elektrodlar beynin o andaki elektriksel aktivitesini yakalıyor.
Bunu milisaniyede geçen hassaslıkla yapıyor.
Yani biz küçük ama ölçülebilir voltaj dalgalanmaları görebiliyoruz.
Böyle yaparak beyin aktivitesinin zamanlama şemasını çiziyoruz.
Yaklaşık 170 milisaniye,
katılımcılara bir yüz gösterdiğimizde çok
kesin ve güvenilir bir beyin dalgası görüyoruz.
Kafa derisinin hemen arkasında
beynin yüzü algıladığı bölümün üzerinde.
Beynin yüz tanıma sistemi bunu o kadar düzenli ve
güvenilir şekilde yapıyor ki
biz bu özel beyin dalgasına bir isim bile verdik;
ona N170 bileşeni adını verdik.
Birçok çalışmamızda bunu kullanıyoruz.
Bu bize dikkatin algımız üzerindeki etkisini gösteriyor.
Laboratuvarda nasıl örnekler yaptığımızı
size göstermek istiyorum.
Katılımcılara bu şekilde fotoğraflar gösteriyoruz.
Bir yüz ve bir mekânın üst üste olduğunu görüyorsunuz.
Biz de katılımcılara bunun gibi
üst üste fotoğraflara bakarken dikkatleri ile ilgili
birkaç soru soruyoruz.
Bazı deneylerde onlara yüze dikkat etmelerini istiyoruz.
Bunu yaparken bir düğmeye
basarak bize bu fotoğrafın kadın mı erkek mi
olduğunu söylemelerini istiyoruz.
Diğer deneylerde
onlara mekânın, içeri mi dışarı mı olduğunu soruyoruz.
Böylelikle dikkati manipüle edebiliyoruz ve
bizim dediklerimizi yapıp yapmadıklarını teyit ediyoruz.
Bizim dikkat üzerine önermemiz şöyle:
Eğer dikkat gerçekten görevini yapıyor ve algımızı etkiliyorsa
belki de bir amplifikatör gibidir.
Bunu açıklayayım,
dikkatimizi yüze verdiğimizde
daha görünür ve belirgin oluyor.
Görmesi kolaylaşıyor
ama dikkatimizi mekâna verdiğimizde, mekânı
algılarken yüzü zorlukla seçebiliyoruz.
Burada yapmak istediğimiz
N170 dediğimiz beyin dalgası bileşeni yüz tanıma sisteminin
katılımcıların mekâna ya da
yüze dikkat ederken değişip değişmediğine
yakından bakmak.
Bunlar ise bulduklarımız.
Fark ettik ki eğer yüze dikkat ediyorlarsa
N170 daha büyüktü
eğer mekâna dikkat ediyorlarsa kırmızı olarak gördüğünüz gibi küçüktü.
Bu gördüğünüz mavi ve kırmızı arasındaki boşluk
çok önemli.
Bize sadece dikkati değiştirerek
-çünkü sadece burada değişen tek şey oydu,
iki durumda da fotoğraflar aynıydı-
algımızı değiştirebileceğini gösterdi
Çok hızlı gerçekleşiyor.
Bir yüz göründükten 170 milisaniye içinde.
Devam çalışmalarımızda bu etkiyi nasıl
yükseltip küçültebileceğimizi görmek istedik.
Düşündüğümüz insanları çok stresli bir ortama koyarsan
onlara rahatsız edici ve kötü fotoğraflar gösterirsen
acı çeken biri ya da şiddet gibi
haberlerde gördüğümüz gibi maalesef
böyle yaparak belki dikkatlerine etki edebilirdik.
Aslında şunu bulduk.
Onlara bu rahatsız edici fotoğrafları gösterirken
bu dikkat arasındaki boşluk gitgide kapanıyor, önemi azalıyor.
Diğer araştırmalarımızda
şunu görmek istedik, tamam, iyi
-iyi değil aslında stresin beyne bunu yapması kötü haber-
ama eğer stres dış etmenler yoluyla dikkat üzerinde
bu kadar etkiliyse
dış etmenler olmadan biz kendi
dikkatimizi bozarsak?
Bunu yapmak için
bir deney fikri bulduk
Çalıştığımız insanlardan akıllarını başka yere vermelerini istedik.
Biz onlarla çalışırken konuyla
alakasız şeyler düşünmelerini.
Aklını başka yere çekmenin sırrı insanların sıkılmasından geçer.
Şu an bile bir çok kişinin aklı maalesef burada değil.
İnsanları sıktığımızda
kendi akıllarını meşgul edecek kişisel şeyler düşünürler.
Dünyanın en sıkıcı
deneyini icat ettiğimizi düşündük.
Katılımcılar ekranda bir çok sırayla devam eden
yüzler gördü.
Her yüz gördüklerinde bir düğmeye bastılar.
Hepsi bu kadardı.
Bir hilesi vardı yüz bazen ters şekilde yerleştirilmişti ve
düzensiz aralıklarla gerçekleşiyordu.
Bu durumlarda onlardan düğmeye basmamaları istendi.
Kısa zamanda onların akıllarının başka yerde olduğunu söyleyebilirim
çünkü ters bir yüz gördüklerinde bile yine de düğmeye bastılar.
Ters çevrilmiş bir yüzü görmek çok zor olmasa bile.
Bizde akıllarının başka yerdeyken neler olduğunu görmek istedik.
Şunu bulduk, dış etkenli
stres ile çok benzer özelliklerde.
Ortamdaki dış etkenli stres,
içimizdeki aklımızı vermeme
ikiside dikkat boşluğunu kapatıyor.
Dikkatin etkisini azaltıyor.
Peki tüm bu çalışmalar bize ne anlatıyor?
Dikkatin algımız üzerindeki etkisinin ne denli
güçlü olduğunu gösteriyor.
Bu kadar güçlü olmasına rağmen bir o kadar da kırılgan ve narin.
Stres ve aklını vermeme gibi şeyler gücünü azaltıyor.
Ama tüm bu çalışmalar bir laboratuvarda kontrollü yapıldı.
Gerçek hayatta da böyle mi?
Günlük hayatımızda bu şekilde mi?
Peki ya şu anda?
Dikkatiniz şu an nerede?
Biraz geri gideceğim,
konuşmamı hatırlatmak için dikkatiniz üzerine bir
tahminde bulunacağım
Hazır mısınız?
İşte tahminim.
Sonraki sekiz dakikada söyleyeceklerimin dördünü umursamayacaksınız.
(Gülüşmeler)
Bu biraz zorlu olacak lütfen dikkatinizi verin.
Peki bunu neden söylüyorum?
Yerinizde oturmaya devam edeceğinizi ve kibarca gözlerime
bakacağınızı tahmin edebiliyorum.
Bu alanda yapılan yeni çalışmaların önerdiği gibi
uyumadığımız zamanların yüzde 50'sinde aklımızı
vermiyoruz, aklımız başka yerde.
Bu kısa süreli olabilir, kişisel düşüncelerimize
ufak bir gezinti gibi.
Böyle aklınızı veremediğiniz zaman
birçok sorun oluşabilir
Sizin için burada otururken ölümcül sorunlar
oluşturmayabilir ama
düşünün ki bir ordu komutanı, toplantının dört dakikasını kaçırıyor
ya da bir yargıç ifadenin dört dakikasını.
Bir cerrah ya da bir itfaiye eri.
Bu tür durumların sonucu ölümcül olabilir.
Peki o zaman neden bunu yapıyoruz?
Neden aklımızı veremiyoruz?
Bunun cevabı aklımız usta bir zaman yolcusu.
Zamanda yolculuğu kolaylıkla yapıyor.
Aklımızı bir müzik çalar olarak düşünürsek şunu görürüz:
Aklımızı geçmişe sarıp
olmuş olayları tekrar canlandırabiliriz değil mi?
Veya ileriki bir zamana sarıp yapmak istediğimiz şeyleri planlarız.
Bu bilişsel zaman yolculuğu biçimine sıklıkla geçmiş ya da
gelecek olarak yöneliriz.
Çoğu zaman bunun farkında bile olmayız.
Dikkatimizi vermek istediğimizde
farkında olmadan yöneliyoruz.
Son okuduğunuz kitabı bir düşünün
sayfanın sonuna geldiğinizde ne anlattığı hakkında fikriniz yok.
Bize böyle oluyor.
Böyle durumlarda, aklımızı veremediğimiz zamanların farkında değilken yaptılarımız
bazı sonuçlar doğuruyor.
Hatalar yapıyoruz.
Bazen önemli bilgileri es geçiyoruz.
Karar vermede zorluk yaşıyoruz.
Stres altındayken ya da duygusal
olduğumuz zamanlarda daha kötü oluyor.
Geçmişe sardığımızda olayları tekrar canlandırmıyoruz.
Dalıyoruz, o anı tekrardan yaşıyoruz ya da
yaptıklarımıza pişman oluyoruz.
Stres altındayken aklımızı ileri sarıyoruz.
Sadece planlamak için değil
daha henüz olmamış belki de
hiç olmayacak olayları büyütüp
endişeye kapılıyoruz.
Bu noktada siz de kendinize tamam bu aklını verememe çok oluyor
gibi düşünebilirsiniz.
Sıklıkla biz farkında değilken oluyor.
Stres altındayken daha kötü oluyor.
Daha az daha güçlükle aklımızı verebiliyoruz.
Bununla ilgili yapabileceğimiz bir şey var mı?
Buna evet demekten mutluluk duyuyorum.
Çalışmalarımızdan öğrendiğimiz
stresli ve kendini veremeyen bir aklın zıttı farkında olan bir akıl.
Farkındalık şu anı deneyimleme ve
dikkatini vermekle ilişkili bir durum.
Şu an olan olaylara duygusal tepkiler vermeden.
Müzik çaların oynat olarak kalması ve
hayatımızı anbean deneyimlemek anlamına geliyor.
Farkındalık sadece bir kavram değil.
Daha çok bir uygulama.
Tüm yararlarıyla önce farkındalığı kendi içinizde somutlaştırmalısınız.
Yapılacak birçok iş var. O anın içinde olmaları
ve hayatlarına fakındalık katmak için
katılımcılarımıza günlük
egzersiz programları öneriyoruz.
Çalıştığımız çoğu grup sağlık çalışanları ya da askerler
gibi yüksek stresli gruplar için
biliyoruz ki aklını verememe ölümcül olabiliyor.
Onların yararlanabileceği ulaşılabilir, kısa zamanda
yapılabilecek eğitimler vermeye
gayret ediyoruz.
Bunları yaptıktan sonra bunun nasıl işlediğini
günlük hayatta değilde
gerçekten ihtiyaç olan anlarda takip ediyoruz.
Bunu neden yapıyoruz?
Örneğin final sınavlarında bunu öğrencilere verebilirsiniz
ya da vergi zamanlarında muhasebecilere.
Göreve çıkmadan önce askerlere.
Peki neden?
Çünkü bu anlar, stres ve
akılını verememe yüzünden dikkatlerini en çok
kaybettikleri anlar.
Aynı zamanda bu anlar
verimli çalışmaları için dikkatlerinin çok
iyi olması gereken zamanlar.
Araştırmamızda onları
bir kaç dikkat testine sokuyoruz.
Yüksek stresli durumlar başladığında dikkatlerini ölçüyoruz.
İki ay sonra bir daha ölçerek bir değişim
olup olmadığını kontrol ediyoruz.
Önerdiğimiz farkındalık eğitiminin bir yararı olmuş mu?
Yüksek stresli durumlarda dikkat kaymasının
önüne geçebilmiş miyiz?
Sonuçlar bu şekilde.
Yüksek stresli durumlarda
malesef, gerçekte eğer hiç bir şey yapmazsak
dikkatimiz reddeder ve
insanlar bu yüksek stresli durumlarda öncekinde daha da kötü olur.
Ama bu farkındalık eğitimi ile buna karşı koyabiliriz.
Yüksek stres yaşadıklarında bile diğer gruplar gibi
buna karşı koyabiliyorlar.
Daha da etkileyici olan
eğer insanlar eğitim programımızı uzun
bir süre alırsa mesela sekiz hafta
ve kendilerini bu günlük farkındalık egzersizlerine verirlerse
yüksek stresli zamanlarda bile daha iyi oluyorlar ve
bu onlara yaşadığımız anlarda gerçekten o anda olmayı öğretiyor.
Son olarak farkındalık eğitiminin
bir fiziksel egzersiz gibi
olduğunu anlamak çok önemli.
Eğer yapmazsan yararlanamazsın.
Farkındalık eğitimlerine ne kadar çok kendini
verirsen o kadar yararlanırsın.
Yüzbaşı Jeff Davis'e geri dönmek istiyorum.
Başlangıçta söylediğim gibi
askerleri ilk defa gerçekleştireceğimiz
bu farkındalık eğitimine katıldılar.
Bu grafikteki gibi bizi umutlandıran bir ivme gösterdiler.
Irak'a göreve gitmeden önce onlara bu
farkındalık eğitimini sunduk.
Döndüklerinde Yüzbaşı Davis bu eğitimden
yararlandığını hissettiğini söyledi.
Önceki görevlerindeki gibi
olmadığını anı yaşadığını hissettiğini söyledi.
Daha anlayışlılardı.
Öncekinden daha az tepki gösteren.
Hatta bazen diğerleriyle girdikleri ilişkilerde
daha merhametli bile oldular.
Bize, önerdiğimiz
bu farkındalık eğitiminin travma sonrası stres bozukluğu
ile mücadelede önemli bir araç
sağladığını ve hatta bu süreci geriye doğru
yönlendirebilecekleri bir imkan sağladığını söyledi.
Bizim için bu ilham verici oldu.
Yüzbaşı Davis ve ben bu süreçten sonra
on yıl önce 2008'de olmuştu bu anlattıklarım
iletişimimizi koparmadık.
Günlük olarak farkındalık eğitimlerini yapmaya
devam etti.
Binbaşılığa yükseldi.
Askerlikten emekli olarak kariyerini bitirdi.
Boşandı sonra tekrar evlendi, çocuk sahibi oldu,
yüksek lisans yaptı.
Hayatındaki bu zorluklara, değişimlere ve mutluluklara
rağmen farkındalık eğitimine devam etti.
Kader bu ya, birkaç ay önce
Yüzbaşı Davis 46 yaşında kalp krizi geçirdi.
Birkaç hafta önce beni aradı.
Bana dedi ki "Sana bir şey söylemek istiyorum.
Doktorlar belki kalbimi kurtardılar ama
farkındalık hayatımı kurtardı.
Farkında olmam ve ambulansı durdurup
hastaneye ulaşmamı sağladı."
Bu korku ve anksiyete durumunda aklının buna kapılmayıp
açık bir şekilde karar vermesi.
Dedi ki "Bunlar farkındalık eğitiminin hediyeleriydi."
Onun iyi olduğunu duyduğumda çok rahatladım.
Ama beni umutlandıran kendi dikkatini şekillendirmesiydi.
Çok kötü bir patrondan
-onu köprüden attıracak bir dikkat sisteminden-
hayatını kurtaran keskin bir lider ve rehbere
dönüştürdü.
Hepinize yapmanız gereken şeyi söyleyerek bitiriyorum.
O da bu.
Dikkatinize dikkat edin.
Tamam mı?
Dikkatinize dikkat edin
ve dağılan dikkatinizi kontrol etmek için günlük çalışmalarınızda
farkındalık eğitimine önem verin.
Dikkatinizin hayatınızda güvenilir bir rehber olmasına izin verin.
Teşekkürler.
(Alkış)