پێشتر وا بیرم ئەکردەوە
هەموو ئامانجی ژیان گەڕانە بەدوای دڵخۆشبوونا.
هەمووانیش ئەیانوت ڕێگای دڵخۆشبوون سەرکەوتنە،
بۆیە بۆ کاری نموونەیی گەڕام،
بۆ باشترین خۆشەویست، باشترین ئەپارتمان.
بەڵام لەجیاتی ئەوەی هەمووکات هەست بکەم پێیان گەشتووم،
هەستم بە دڵەڕاوکێ و نائارامی ئەکرد.
هەر خۆشم نەبووم؛ هاوڕێکانیشم -- ئەوانیش بەدەست ئەمەوە ئەیانناڵاند.
دەرئەنجام، بڕیارم یا بچم بۆ خوێندنی باڵای دەروونناسی ئەرێنی
بۆ فێربوونی زیاتر لەسەر ئەوەی چی وا لە خەڵک ئەکات دڵخۆش بن.
بەڵام ئەوەی لەوێ دۆزیمەوە ژیانی گۆڕیم.
زانیارییەکە نیشانی یا کە هەوڵدان بۆ دڵخۆشبوون وا لەخەڵک ئەکات دڵخۆش نەبن.
ئەوەشی سەرسامی کردم ئەمە بوو:
ڕێژەی خۆکوشتن لە بەرزبوونەوەیایە لە هەموو جیهاندا، و
بەم دواییە لە ئەمریکا گەشتۆتە زۆرترینی ئەم ٣٠ ساڵە.
هەرچەنە وا دەر ئەکەوێت کە ژیان بەرەو باشتربوون چووبێت
لە زۆربەی ڕووەکانەوە،
خەڵکێکی زیاتر هەست بە بێهیوایی،
خەمۆکی و تەنایی ئەکەن.
هەستکردن بە بەتاڵییەک هەیە لە ناخی خەڵکا، و
پێویست ناکات خەمۆکی تەواوت هەبێت بۆ ئەوەی هەستی پێبکەیت.
زووتر بێت یان درەنگتر، پێموابێت هەموو بیر ئەکەینەوە:
ئەمە هەموو ژیانە؟
بەپێی توێژینەوەکەش، ئەوەی پێشبینی تووشبوون بە خەمۆکی ئەکات
نەبوونی دڵخۆش نییە.
نەبوونی شتێکی ترە،
نەبوونی واتای ژیان.
بەڵام ئەوە هەندێک پرسیاری لەلای من درووستکرد.
ژیان زیاتری هەڵگرتووە لە تەنیا دڵخۆشبوون؟
جیاوازیش چییە لەنێوان دڵخۆشبوون و
هەبوونی واتایەک لە ژیانتا؟
زۆر دەروون ناس پێناسەی دڵخۆشی ئەکەن وەک دۆخی ئاسوودەبوون و پشوودان،
هەستکردن بە باشی لەو ساتەیا.
بەڵام واتاکەی، قوڵترە.
دەروونناسی بەناوبانگ مارتین سێلیگمان ئەڵێت
واتاکەی لەوەوە یەت بۆ شتێک بیت و خزمەتی شتێک بکەیت لەسەروو خۆتەوە بێت و
لە پەرەدان بە باشترینی ناختەوە.
کلتورەکەمان خوی گرتووە بە دڵخۆشییەوە،
بەڵام گەشتم بەوەی هەوڵدان بۆ هەبوونی واتای ژیان زیاتر دڵخۆشت ئەکات.
توێژینەوەکەش نیشانی یاوە ئەو کەسانەی ژیانیان واتایەکی هەیە،
زیاتر بەرگە ئەگرن،
باشترن لە قوتابخانە و کارەکانیان، و
تەنانەت زیاتریش ئەژین.
بۆیە هەموو ئەمە وایلێکردم بیرکەمەوە:
چۆن هەموومان بتوانین زیاتر بەشێوەیەکی واتادار بژین؟
بۆ دۆزینەوەی ئەوە، پێنج ساڵم بەسەربرد لە چاوپێکەوتنی خەڵکدا و
خوێندنەوەی هەزارەها لاپەڕە لە بواری دەروونناسی، و
زانستی دەماری و فەلسەفەدا.
هەموویم کۆکردەوە،
ئەوەم دۆزییەوە کە پێی ئەڵێم چوار پایەکەی ژیانێکی واتادار. و
هەموو ئەتوانین ژیانێکی واتادار درووست بکەین
بە بنیاتنانی هەندێک یان هەموو ئەم پایانە لە ژیانی خۆماندا.
یەکەم پایە هەستکردن بە بوونتە.
هەستکردن بە بوونت لەوەوە یەت لە پەیوەندییەکانا بیت
کە بەهادار بیت لەسەر بنەمای ئەوەی خۆت کێیت و
خۆشت بەهەمان شێوە سەیری ئەوان بکەیت.
بەڵام هەندێک لە کۆمەڵ و پەیوەندییەکان جۆرێکی لاوازی هەستکردن بە بوونیان تیایە؛
لەسەر بنەمای ئەوە بەهات دائەنرێت کە باوەڕت پێیە،
کە ڕقت لە کێیە،
نەک خۆت کێیت.
هەستکردن بە بوونت لە خۆشەویستییەوە سەرچاوە ئەگرێت.
لەناو ساتەکانی ناو کەسەکاندا ئەژی، و
هەڵبژاردنێکە -- ئەتوانی هەڵیبژێریت هەستکردن بە بوون لەگەڵ ئەوانی ترا بچێنیت.
ئەمەش نموونەیەکە.
هەموو بەیانییەک، جۆناسانی هاوڕێم ڕۆژنامەیەک ئەکڕێت
لە هەمان فرۆشیاری سەر شەقام لە نیو یۆرک.
تەنیا ئاڵوگۆڕێک ناکەن.
ساتێک وەرئەگرن بۆ خاوبوونەوە، بۆ قسەکردن، و
مامەڵەکردن لەگەڵ یەکتر وەک مرۆڤ.
بەڵام جارێک، جۆناسان وردەی پێویستی پێنەبوو، و
فرۆشیارەکە وتی،
"خەمی ئەوەت نەبێت."
بەڵام جۆناسان سوربوو لەسەر پارەدان،
بۆیە چوو بۆ کۆگاکە و شتێکی کڕی کە پێویستی پێنەبوو
بۆ ئەوەی وردەی دەستکەوێت.
بەڵام کاتێک پارەکەی یابوو بە فرۆشیارەکە،
فرۆشیارەکە گەڕابوە دواوە.
ئازاری یابوو.
ویستبووی میهرەبانی بنوێنێت،
بەڵام جۆناسان ڕەتی کردبۆوە.
پێموابێت هەموومان بە شێوازی ئاوا بچووک خەڵک ئازار ئەیەین بێ ئەوەی پێی بزانین.
منیش وا ئەکەم.
بەلای کەسێکا ئەڕۆم کە ئەیناسم و هێندە گەرم نابم لەگەڵیان.
سەیری مۆبایلەکەم ئەکەم کاتێک یەکێک قسەم لەگەڵ ئەکات.
ئەمە لە بەهای چواردەورت کەم ئەکاتەوە.
وایان لێئەکات هەست بکەن نابینرێن و بەهایان نییە.
بەڵام کە بەخۆشەویستییەوە ئەجوڵێیتەوە، پەیوەندی دروست ئەکەیت
کە بەهای هەردووکتان بەرز ئەکاتەوە.
بۆ زۆر کەس، هەستکردن بە بوون سەرەکیترین سەرچاوەی واتا بەخشینە،
ئەو پەیوەندییانە بۆ خێزان و هاوڕێکان.
بۆ ئەوانی تر، کلیلی واتا بەخشین دووەم پایەیە: ئامانج.
ئێستا، دۆزینەوەی ئامانجەکەت هەمان شت نییە
وەک دۆزینەوەی کارەکەی دڵخۆشت ئەکات.
ئامانج کەمتر دەربارەی ئەوەیە کە ئەتەوێت وەک لەوەی ئەتەوێ بیبەخشیت.
کارمەندێکی نەخۆشخانە پێی وتم ئامانجی چارەسەرکردنی نەخۆشەکانە.
زۆر دایک و باوک پێم ئەڵێن،
"ئامانجم گەورەکردنی مناڵەکانمە."
کلیلی هەبوونی ئامانج بەکارهێنانی تواناکانتە بۆ خزمەتی کەسانی تر.
بێگومان، بۆ زۆرێکمان، ئەوە لەڕێگەی کارکردنەوە ئەبێت.
بەو شێوەیە ڕۆڵ ئەبینین و هەست ئەکەین پێویست بین.
بەڵام ئەوە واتای ئەوەش ئەبێت کێشەکانی وەک دابڕان لە کار،
دانەمەزران،
بەشدارییەکی کەم لە کارا --
ئەمانە تەنیا کێشەی دارایی نین، کێشەی بوونیشن.
بەبێ کردنی شتێک کە شایەنی بێت،
خەڵک ژیانیان تێکئەچێت.
بێگومان، پێویست ناکات ئامانج بدۆزیتەوە لەسەر کارەکەت،
بەڵام ئامانجەکانی ژیانت شتێکت ئەیەنێ کە بتوانیت بۆی بژیت،
"بۆچییەک" پاڵنەرت بێت بژیت بۆی.
سێیەم پایەی واتا بەخشین دەربارەی هەنگاونانە بۆ سەروو خۆت،
بەڵام بەشێوەیەکی تەواو جیاواز:
گەشتنە تێگەشتنی بەرزتر.
دۆخی تێگەشتنی بەرزتر ئەو ساتە دەگمەنانەیە
کە هەست ئەکەیت بەرز بوویتەتەوە بۆ سەروو کێشمەکانی ژیان،
هەستکردن بە خۆت دیارنامێنێت، و
هەست ئەکەیت بەسترابێتیتەوە بە واقیعێکی بەرزترەوە.
یەکێک لەوانەی چاوم پێی کەوت، بەرزبوونەوەی تێگەشتن لە بینینی هونەرا بوو.
بۆ یەکێکی تر، چوون بۆ کڵێسا.
بۆ من، من نووسەرم، و لەڕێگەی نووسینەوە ئەبێت.
هەندێک جار هێندە قووڵ ئەبمەوە تیایا هەستکردن بە کات و شوێن لەدەست ئەیەم.
ئەم ئەزموونی بەرزبوونەوانە ئەکرێ بتگۆڕێت.
لە توێژینەوەیەکا داوا لە خوێندکاران کرابوو سەیری درەختێکی ئیوکالیپتەسی ٢٠٠ پێی بکەن
بۆ یەک خولەک.
دوای ئەوە هەستیان کرد کەمتر تەنیا بیر لەخۆیان بکەنەوە، و
بەشێوەیەکی بەخشندانەتر ئەجوڵانەوە
کاتێک دەرفەتیان ئەدرایە یارمەتی کەسێکی تر بەن.
هەستکردن بە بوون، ئامانج، گەشتنە تێگەشتنی بەرزتر.
ئێستا چوارەم پایەی واتا بەخشین، کە دۆزیومەتەوە،
خەڵک سەرسام ئەکات.
چوارەم پایە چیرۆک گێڕانەوەیە،
چیرۆکەکەی بۆخۆتی ئەگێڕیتەوە دەربارەی خۆت.
درووستکردنی گێڕانەوەیەک لە ڕووداوەکانی ژیانت ڕۆشنایی ئەهێنێت.
یارمەتیت ئەیات تێبگەیت چۆن تۆ بوویت بە تۆ.
بەڵام هەمووکات درک بەوە ناکەین کە ئێمە نوسەری چیرۆکەکانی خۆمانین و
ئەتوانین شێوازی گێڕانەوەیان بگۆڕین.
ژیانت تەنیا لیستێکی ڕووداوەکان نییە.
ئەتوانی پیایا بچیتەوە، شی بکەیتەوە و دووبارە چیرۆکەکە بگێڕیتەوە،
تەنانەت کاتێکیش ڕاستییەکانی ژیانت دەستیان گرتوویت.
پیاوێکی گەنجم بینی بەناوی ئێمیکا، کە لەدوای یاری تۆپی پێ لەپەل کەوتبوو.
دوای ڕووداوەکە، ئێمیکا بەخۆی وتبوو،
"ژیانێکی خۆشم هەبوو کاتێک یاریم ئەکرد،
بەڵام ئێستا سەیرمکەن."
ئەوانەی ئاوا چیرۆکەکانیان ئەگێڕنەوە --
"ژیانم باش بوو. ئێستا خراپە." --
دڵەڕاوکێ و خەمۆکی زیاتریان ئەبێت.
بۆ ماوەیەک ئێمیکا وا بوو.
بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، دەستیکرد بە پێکهێنانی چیرۆکێکی نوێ.
چیرۆکەکەی ئەمەبوو،
"پێش ڕووداوەکە، ژیانم بێ ئامانج بوو.
هەر لە ئاهەنگ بووم و کەسێکی خۆپەرست بووم.
بەڵام ئەو پێکانە وایکرد درک بەوە بکەم ئەکرێ ببم بە پیاوێکی باشتر."
ئەو نوسینەوەیەی چیرۆکەکەی ژیانی ئێمیکای گۆڕی.
دوای ئەوەی چیرۆکە نوێکەی بەخۆی وت،
ئێمیکا دەستیکرد بە وانەوتنەوە بە منداڵان، و
ئامانجەکەی خۆی دۆزییەوە:
خزمەتکردنی کەسانی تر.
دان ماک ئادامسی دەروونناس بەمە ئەڵێت "چیرۆکی ڕزگارکەر،"
کە خراپەکە لەلایەن باشەکەوە ڕزگار ئەکرێت.
بۆی دەرکەوتووە ئەوانەی ژیانێکی واتاداریان هەیە،
بەشێوەیەک چیرۆکی ژیانیان ئەگێڕنەوە
خود ڕزگارکردن، گەشەکردن و خۆشەویستی بناغەکەی بێت.
بەڵام چی وا لە خەڵک ئەکات چیرۆکەکانیان بگۆڕن؟
هەندێک یارمەتی چارەسەرکەری دەروونی وەرئەگرن،
بەڵام ئەشتوانی بۆخۆت بیکەیت،
تەنیا بەوەی بە قووڵی سەیری ژیانی خۆت بکەیتەوە،
چۆن ئەزموونە یەکلاکەرەوەکان ئەم شێوەیەیان یاوە پێت،
چیت لەدەستیاوە، چیت بەدەستهێناوە.
ئێمیکا ئەوەی کرد.
بە شەوێک چیرۆکەکەت ناگۆڕیت؛
لەوانەیە چەندین ساڵی بوێت و ئەکرێت ئازاربەخش بێت.
هەرچۆنێک بێت، هەموو ناڵاندوومانە و هەموو ئەناڵێنین.
بەڵام لەباوەش گرتنی ئەو یادەوەرییە ئازابەخشانە دەکرێت بتباتە تێگەشتن و دانایی نوێ،
بۆ دۆزینەوەی باشییەکانی توانای بەردەوامبوونت پێئەیات.
هەستکردن بە بوون، هەبوونی ئامانج، بەرزبوونەوەی تێگەشتن، چیرۆک گێڕانەوە:
ئەوانە چوار پایەکەی واتا بەخشینن.
کە گەنجتر بووم،
خۆشبەخت بووم کە هەموو ئەم پایانە چواردەوریان یابووم.
دایک و باوکم شوێنێکی یەکتر بینینی سۆفیزیمیان ئەبرد بەڕێوە لە مۆنتریاڵ.
سۆفیزم پەیڕەوێکی ڕۆحییە کە سەماکردنی دەروێشانە و
هۆنراوەی ڕۆمی لەخۆ ئەگرت.
هەفتەی دووجار، سۆفییەکان ئەهاتن بۆ ماڵمان
بۆ تێڕامان، خواردنەوەی چای فارسی، و گێڕانەوەی چیرۆکەکان.
پەیڕەوەکەیان خزمەتکردنی هەموو بوونەوەرەکانی لەخۆ ئەگرت
لەڕێگەی کاری خۆشەویستی بچووکەوە،
واتە تەنانەت ئەگەر خەڵکیش هەڵەیان کردبێت بەرامبەرت تۆ باشبیت لەگەڵیان.
بەڵام ئامانجێکی ئەیا پێیان: بەسەر لەخۆڕازیبوونیانا زاڵبن.
دەرئەنجام، ماڵەوەم بەجێهێشت بۆ کۆلێژ و
بەبێ هەبوونی پەیڕەوە ڕۆژانەییەکانی سۆفیزم لە ژیانمدا،
هەستم بە نائارامی ئەکرد.
دەستم کرد بە گەڕان بۆ ئەو شتانەی وایان ئەکرد شایەنی ژیان بێت بۆی.
ئەوەش ئەوەبوو کە وایلێکردم ئەم گەشتە دەستپێکەم.
ئێستا کە سەیر ئەکەمەوە درک ئەکەم
کە ماڵە سۆفییەکە کلتورێکی ڕاستەقینەی واتابەخشینی تیا بوو.
پایەکانی بەشێک بوون لە تەلارسازی، و
هەبوونی پایەکان یارمەتی یاین هەموومان بەشێوەیەکی قووڵتر بژین.
بێگومان، هەمان بنەما ئەچەسپێت
بەسەر کۆمەڵگا بەهێزەکانی تریشا --
باشەکان و خراپەکانیش.
باندەکان، تۆڕەکان:
ئەمانە کلتوورەکانی واتا بەخشینن کە پایەکان بەکارئەهێنن و
شتێک ئەیەن بە خەڵک بۆی بژین و بمرن بۆی.
بەڵام ڕێک لەبەر ئەوەیە ئێمە وەک کۆمەڵگایەک
پێویستە شوێنگرەوەی باشتر پێشکەشکەین.
پێویستە ئەو پایانە بنیات بنێین لەناو خێزانەکانمان و دامەزراوەکانماندا
بۆ ئەوەی یارمەتی خەڵک بەین ببن بە باشترینی خوودیان.
بەڵام ژیان بەشێوەیەکی واتادار پێویستی بە کار بۆکردنە.
پرۆسەیەکی بەردەوامە.
لەگەڵ تێپەڕبوونی هەر ڕۆژێکدا، بەردەوام ژیانمان درووست ئەکەین،
بەشی تر زیا ئەکەین بۆ چیرۆکەکەمان.
هەندێک جاریش لەوانەیە لەسەر ڕێڕەوەکە لاچین.
هەرجارێک ئەوەم بەسەر یەت،
ئەزموونێکی بەهێزی خۆم لەگەڵ باوکم بیر ئەکەوێتەوە.
چەند مانگێک دوای ئەوەی کە کۆلێژم تەواوکرد،
باوکم تووشی جەڵدەیەکی گەورە بوو کە ئەبوو بمردایە پێی.
ڕزگاری بوو، و کە لێمپرسی لەوکاتەیا چی بە مێشکیا ئەهات
کاتێک ڕووبەڕووی مردن ئەبۆوە،
وتی هەموو ئەوەی ئەیتوانی بیری لێبکاتەوە پێویستی ئەوە بوو بژی
بۆ ئەوەی بمێنێت بۆ من و براکەم، و
ئەمەش خواستی ئەیا پێی شەڕ بکات بۆ ژیان.
کاتێک سڕکردنی بۆ کرا بۆ نەشتەرگەری فریاکەوتن،
لەجیاتی ئەوەی لە ١٠ بۆ خوارەوە بژمێرێت،
ناوەکانی ئێمەی ئەوتەوە.
ئەیویست ناوەکانمان دوایین ئەو وشانە بێت کە ئەیڵێتەوە لەسەر زەوی
ئەگەر هات و مرد.
باوکم دارتاشیشە و سۆفیشە.
ژیانێکی سادەیە،
بەڵام ژیانێکی باشە.
لەویا کە خەریک بووە بمرێت، هۆکارێکی هەبووە بۆی بژی:
خۆشەویستی.
هەستی ئەوەی بەشێکە لە خێزانەکەی،
ئامانجەکەی وەک باوکێک،
تێڕامان و بیرکردنەوە بەرزترەکەی، وتنەوەی ناوەکانمان --
وتی کە ئەمانە، هۆکاری ئەوە بوون کە ڕزگاری بووە.
ئەوە چیرۆکەکەیە کە بۆخۆی ئەگێڕێتەوە.
ئەوە هێزی واتا بەخشینە.
دڵخۆشی یەت و ئەڕوات.
بەڵام کاتێک ژیان بەڕاستی باش ئەبێت و
کاتێک شتەکان بەڕاستی خراپ ئەبن،
هەبوونی واتایەک بۆ ژیانت شتێک ئەبێت دەستی پێوە بگریت.
زۆر سوپاس
(چەپڵەلێدان)