2004'ün ilkbaharında,
yeni bir anneydim
ve genç bir hahamdım
ve dünya, karman çormandı.
Belki hatırlarsınız.
Irak'taki savaştan her gün yıkıcı haberler duyuyorduk.
Dünya geneline yayılan bir terör dalgası vardı.
İnsanlık kontrolden çıkmış gibiydi.
Madrid'de metro sistemindeki
eşgüdümlü bombalama serileri hakkında
okuduğum geceyi hatırlıyorum,
kalktım ve altı aylık kız bebeğimin
içinde tatlıca uyuduğu
beşiğe doğru yürüdüm
ve nefesinin ritmini duydum
ve vücudumdan akan ivedilik hissiyatını sezinledim.
İdeolojilerde, politikada, dinde, nüfusta tektonik değişimlerin
yaşandığı bir zamanda yaşıyorduk.
Her şey çok kırılgandı.
Şöyle düşünmüştüm,
"Aman Tanrım, biz bu çocuğu nasıl bir dünyaya getirdik?
Bir anne ve dini lider olarak bu konu hakkında
ne yapmak istiyorum?"
Tabii ki dinin, bu hızla değişen
manzarada bir prensipler savaşı meydanı olduğunun
aşikar olduğunu biliyordum
ve dinin,
sorunun önemli bir kısmı olduğu da zaten aşikardı.
Benim için soru şuydu,
din, ayrıca çözümün de bir parçası olabilir miydi?
Şimdi, tarih boyunca,
insanlar din adı altında dehşet suçlar işlediler
ve vahşete sebep oldular.
21. yüzyıla girdiğimizde
dini aşırıcılığın tekrar yükselişe geçtiği aşikardı.
Şu anda çalışmalarımız
geçtiğimiz 15, 20 yıl boyunca düşmanlıkların ve dinle ilgili şiddetin
tüm dünyada
yükselişe geçmiş olduğunu gösteriyor.
Ama kanıtlamak için çalışmalara bile gerek yok,
çünkü soruyorum, bugün bir bombalama ya da silahlı eylem
hikayesi duyduğunuzda ve sonra tetik çekilmeden
veya bomba patlatılmadan önce söylenen son kelimenin
Tanrının adı olduğunu öğrendiğinizde
kaçımız şaşırıyor?
Başka bir insanın,
Tanrının çocuklarının canlarını alarak
Tanrıya sevgisini gösterme kararı aldığını öğrenince
sadece şaşkınlıktan gözlerimiz açılıyor.
Amerika'da dini aşırıcılık,
beyaz, kürtaj karşıtı, Hristiyan bir aşırıcının Colorado Springs'deki
Aile Planlaması Derneğine girip üç kişiyi öldürmesi
gibi görünüyor.
Ayrıca bir çiftin, IŞİD'den etkilenerek
San Bernardino'da
bir ofis partisine girip 14 kişiyi öldürmesi gibi görünüyor.
Hatta dine bağlı aşırıcılık şiddete yol açmadığında bile,
politik bir set meselesi olarak kullanılıyor,
bu da insanların, kadınların itaatini, LGBT insanlarının
damgalanmasını, ırkçılığı, İslam fobisini
ve Yahudi karşıtlığını meşrulaştırmasını sağlıyor.
Dinin geleceği ve inancın geleceği
konusuyla ilgilenenler, bu konuyla
derinden ilgilenmeli.
Bu, neyse odur:
dinin büyük bir başarısızlığı.
Sorun şu ki, dinin günümüzde karşılaştığı tek mücadele bu değil.
Aynı zamanda
dinin aşırıcılığa karşı baskın bir kuvvet olmasına ihtiyacımız varken
o, ikinci bir tehlike akımıyla uğraşıyor,
buna dini rutin-cilik diyorum.
Kurumlarımız ve liderlerimiz hayattan yoksun,
vizyondan yoksun ve ruhtan yoksun
bu ezber ve üstünkörülük paradigmasında
sıkışıp kaldılar.
Ne demek istediğimi açıklayayım.
Bir haham olmanın en büyük lütuflarından birisi,
bir çiftle birlikte chuppah adlı nikah kubbesinin altında duruyorduk
ve beyan ederek
birbirlerinde buldukları sevgiyi kutsallaştırmalarına yardımcı oldum.
Şimdi düşünmenizi istiyorum,
belki tecrübelerinizden yola çıkarsınız
ya da hayal edersiniz;
bir nikah kubbesi altında yaşanılan tecrübenin yoğunluğuyla,
belki de altıncı
veya yedinci yıl kutlaması tecrübeleri arasındaki fark nedir?
(Gülüşmeler)
16 veya 17 yıl devam edebilecek kadar şanslıysanız,
çoğu insan gibiyseniz muhtemelen sabah uyanacaksınız
ve gözde restoranda rezervasyon yaptırmayı unuttuğunuzu fark edeceksiniz
ve bir kart almayı unutacaksınız
ve sonra partnerinizin de unuttuğunu ümit edip dua edeceksiniz.
Pekala, dini törenler ve ayinler
esasen yıl dönümü işlevine hizmet etmek için tasarlanmıştır,
yani her şeyden önce dini doğuran o kutsal, açığa vurucu
karşılaşmadan geriye kalanlara
tutunabileceğimiz bir konteyner gibidir.
Sorun şu ki birkaç yüzyıl sonra,
tarih takvimde kalır
fakat gönül ilişkisi ölüp gitmiştir.
Bizlere hiçbir anlam ifade etmeyen kelimelerin sonsuz, anlamsız tekrarları
içerisinde kendimizi bulduğumuz an bu andır,
birisi bizden istediği için kalkmak ve oturmak,
çağdaş gerçekliğimizin tamamen
ve vahşice dışında kalan, kıskançlıkla korunan doktrine tutunmak,
yalnızca bir şeyler her zaman
öyle olduğu için, yarım yamalak eylemlerle meşgul olmak.
Din, Birleşik Devletler'de zayıflıyor.
Herkesi kapsayan kiliseler, sinagoglar ve camilerin tamamı,
yalnızca geleneklerimizin
merkezindeki kurumlara değil
fakat dine bile, tamamen ilgisiz görünen bir genç insan jenerasyonuna
ilgi sağlamanın ne kadar zor
olduğundan şikayetçiler.
Anlamaları gereken şey ise,
günümüzde, dini rutin-ciliğin cansızlığı nedeniyle
ilgisiz hale gelen, dini aşırıcılığın
şiddetinden tiksinen
bir insan jenerasyonu var.
Elbette bu hikâyenin olumlu bir yanı da var.
Yaklaşık 12 veya 13 yıl önce, dini yaşamdaki bu iki eş zamanlı
eğilim krizi göz önünde tutulduğunda
kendi Yahudi geleneğimi
bu alev almış dünyada yeniden anlamlı ve amaçlı yapmak için o geleneğin
kalbini kazanabileceğim bir yolun olup olmadığını
bulmak için yola çıktım.
Merak etmeye başladım,
jenerasyonumuzun bazı büyük akıllarını bir araya getirebilseydik
ve tekrardan cesur, güçlü ve yaratıcı bir biçimde, dini yaşamın
bir sonraki yinelemesinin nasıl olacağını düşünebilsek ne olurdu?
Paramız, alanımız, oyun planımız yoktu
fakat e-postamız vardı.
Arkadaşım Melissa ve ben oturduk ve birkaç arkadaşa ve meslektaşa
gönderdiğimiz bir e-posta yazdık.
Özetle şu yazıyordu:
"Dini terk etmeden önce,
neden Cuma gecesi bir araya gelip
kendi Yahudi mirasımızla ne yapabileceğimizi görmüyoruz?"
Yaklaşık 20 kişinin gelmesini umuyorduk.
Fakat 135 kişi geldi.
Alaycılar ve arayışta olanlar,
ateistler ve hahamlar vardı.
O gece çoğu kişi, hayatlarında ilk kez o gece
anlamlı bir dini tecrübe yaşadıklarını söylediler.
O durumda birisinin yapacağı tek mantıklı şeyi
yapmak için yola koyuldum:
İşimi bıraktım ve bu cesur hayali gerçekleştirmeyi denedim,
yeniden keşfedilmiş, yeniden düşünülmüş, "IKAR" adını verdiğimiz
o dini yaşam,
"öz" veya "maddenin kalbi" anlamına geliyor.
Günümüzde dini manzarada
IKAR tek başına değil.
Geleneklerimizin kalbini yeniden kazanmak için yola koyulan,
dinin, çözümün bir parçası olması
gerektiği anın geldiğine inanan, bu arada çoğu kadın olmak üzere,
Yahudi ve Hristiyan ve Müslüman ve Katolik dini liderler var.
Kutsal geleneklerimize geri döndük
ve fark ettik ki bütün geleneklerimiz
şiddet ve aşırıcılığı meşrulaştıran ham maddeyi içeriyor
ve ayrıca şefkat, birlikte yaşama ve kibarlığı meşrulaştıran
ham maddeyi de içeriyor --
yani metinlerimiz nefret ve intikam için yönerge olarak tercih edildiğinde
biz de aynı metinleri sevgi
ve affedicilik için yönerge olarak okumayı tercih edebiliriz.
Sahillerdeki Yahudi-indie
başlangıçlarından, bir kadının camisine; New York ve Kuzey Carolina'daki
siyahi kiliselere,
bu ülkeyi adalet ve barış mesajıyla
kateden rahibelerle dolu otobüslere,
bu çeşitlilik içeren topluluklarda paylaşılan bir dini ruh olduğunu
ve bunun, bu ülkede
yeniden canlandırılmış din biçiminde ortaya çıktığını buldum.
Bu bağımsız topluluklar arasında teolojiler ve eylemler çok fazla
çeşitlilik gösterirken
aralarında ortak, tutarlı bağlantılar olduğunu da görebiliyoruz.
Şimdi sizinle bu bağlılıklardan dördünü paylaşacağım.
Birincisi uyanıklık.
Günümüzde, dünyanın her köşesindeki
bütün küresel trajedilerle ilgili bilgiye
emsalsiz erişimimizin
olduğu bir zamanda yaşıyoruz.
12 saat içerisinde 20 milyon insan
Türkiye'nin kıyısına vuran Aylan Kurdi'nin
küçük bedeninin fotoğrafını gördü.
Hepimiz o fotoğrafı gördük.
Halep'deki evinin enkazı altından çıkarılan
beş yaşındaki çocuğun fotoğrafını gördük.
Bu fotoğrafları gördüğümüz zaman,
belirli bir tür eyleme davet ediliyoruz.
Geleneğimde şöyle bir hikaye var; yolda yürüyen bir gezgin,
bir evde yangın çıktığını görüyor
ve diyor ki "Böyle güzel bir şey yanıyor ve nasıl oluyor da
bunu kimse umursamıyor?"
Yani, bizler de dünyamızın alev aldığını öğreniyoruz
ve kalplerimizi ve gözlerimizi açık tutmak bizim işimiz,
alevlerin söndürülmesine yardımcı olmakla
sorumlu olduğumuzu fark etmek de.
Bunu yapmak ziyadesiyle zor.
Psikologlara göre dünyada yıkılmış şeyle ilgili ne kadar çok şey öğrenirsek
bir şey yapma ihtimalimiz o kadar düşük.
Bunun adı ruhsal hissizleşme.
Belirli bir noktada kapanıyoruz.
Bu sürecin bir zamanında, dini liderlerimiz
insanları huzursuz etmenin bizim işimiz olduğunu unuttular.
İnsanları uyandırmak bizim işimiz,
onları hissizliklerinden çıkarıp
ıstıraba sokmak
ve yapmak istemediğimiz şeyi yaptığımıza ve görmek istemediğimizi
gördüğümüze ısrar etmek bizim işimiz.
Çünkü sosyal değişimin, yalnızca o evin --
(Alkış)
yandığını fark edecek kadar uyanık olduğumuzda gerçekleştiğini biliyoruz.
İkinci prensip ise umut
ve bu, umutla ilgili.
Umut naif değildir
ve umut uyuşturucu değildir.
Umut, karamsarlık politikaları
ve çaresizlik kültürüne karşı
tek en büyük başkaldırma eylemi olabilir.
Çünkü umudun bizim için yaptığı şey,
bizi tutan ve bizi dışarıdan alıkoyan
o konteynerden bizi çıkarmak
ve şöyle demektir, "Tekrar hayal kurabilir ve geniş düşünebilirsin.
İçini kontrol edemezler."
Bu yaz, şu an 13 yaşında olan ve benden birkaç santim daha uzun
küçük kızımı, rahip arkadaşım
Otis Moss'un vaazını dinlemek için
Chicago'nun güneyinde,
Afrikalı-Amerikalı kilisesine götürdüm
ve orada umudun dışavurumunu gördüm.
O yaz Chicago'da Ocak ve Temmuz ayları arasında
3.000 kişi vurulmuştu.
O kiliseye gittik ve Rahip Moss'un vaazını dinledik
ve vaazdan sonra
o muhteşem kadınlar korosu, 100 güçlü kadın
ayağa kalktı ve şarkı söyledi.
"Sana ihtiyacım var. Bana ihtiyacın var.
Seni seviyorum. Yaşamana ihtiyacım var."
O anda fark ettim ki
dinin olması gereken şey buydu.
İnsanlara onların ve hayallerinin bu dünyanın temelinde önemli olduklarını
ve onlara bunların
çok da önemli olmadığını söyleyen bir amaç hissi, bir umut hissini
tekrardan vermekle ilgili olmalıydı.
Üçüncü prensip, kuvvet prensibi.
Ceplerimizde iki kağıtla etrafta yürümemizi gerektiren
bir haham geleneği vardır.
Birisi "ben toz ve külden ibaretim" der.
Benimle alakalı değil.
Her şeyi kontrol edemem ve bunu tek başıma yapamam.
Diğer kağıtta da şu yazar, "Benim hatırım için dünya yaratıldı."
Yani, her şeyi yapamam ama kesinlikle bir şeyler yapabilirim
ifadesinin doğruluğudur bu.
Affedebilirim.
Sevebilirim.
Ortaya çıkabilirim.
Protesto edebilirim.
Bu sohbetin bir parçası olabilirim.
Hatta güçsüzlük ve güç arasındaki
paradoksu zapteden
dini bir ritüelimiz, bir tutumumuz bile var.
Yahudi topluluğunda
yılın, yere tamamen yüzüstü yattığımız tek zamanı
çok kutsal günler esnasındadır.
Bu, tamamen teslim olmanın işaretidir.
Topluluğumuzda şu anda, yerden kalktığımızda
ellerimizi göklere kaldırarak ayakta dururuz
ve deriz ki "Ben güçlüyüm, ben kuvvetliyim ve ben kıymetliyim.
Her şeyi yapamam fakat bir şeyler yapabilirim."
Görünmez olduğumuza ve güçsüz olduğumuza bizi inandırmak için
birlik olan bir dünyada,
dini topluluklar ve ritüeller bize şunu hatırlatır;
bu dünyada ne kadar vaktimiz kalmış olursa olsun, hangi hediyeleri
veya kutsamaları almış olursak olalım,
kaynaklarımız ne olursa olsun,
dünyayı biraz daha adil ve biraz daha
sevecen yapabilmeyi denemek için onları kullanabiliriz
ve kullanmalıyız.
Dördüncü ve sonuncusu, karşılıklı bağlılık.
Birkaç yıl önce, Alaska'da sahilde bir adam yürüyordu,
üzerinde Japonca yazılar bulunan
bir futbol topuyla karşılaştı.
Fotoğrafını çekti ve sosyal medyada paylaştı
ve Japon bir genç onunla iletişim kurdu.
Ülkesini harap eden tsunamide her şeyini kaybetmişti
fakat o futbol topu Pasifik boyunca yüzdükten sonra,
onu geri alabildi.
Dünyamız ne kadar da küçüldü.
İnsanlar olarak ne kadar da birbirine bağlı olduğumuzu hatırlamamız
çok zor.
Yine de radikal bireyselcilik
yalanından en çok faydalananların,
baskı sistemleri olduğunu biliyoruz.
Bunun nasıl olduğunu anlatayım.
Siyahi gençler polis tarafından
taciz edildiğinde ilgilenmek zorunda değilim
çünkü benim beyaz görünümlü Yahudi çocuklarım
muhtemelen siyahken araba kullanma suçundan kenara çekilmeyecekler.
Böyle değil, çünkü bu benim de sorunum.
Bilin bakalım? Transfobi ve İslamofobi
ve bütün ırkçılık biçimleri, bunlar da bizim sorunumuz.
Ayrıca Yahudi karşıtlığı da bizim sorunumuz.
Çünkü Emma Lazarus haklıydı.
(Alkış)
Emma Lazarus, hepimiz özgür olmadan hiçbirimizin özgür olmadığını
söylerken haklıydı.
Hepimiz işin içindeyiz.
Bu dört eğilimin, yani uyanıklık, umut, kuvvet ve karşılıklı bağlılığın
kesişiminde bir yerlerde, dinin dünyadaki iyilik için bir güç
olması gerektiği ve olabileceğini söyleyen bir ters eğilime işaret eden,
gelişmekte olan bir
çoklu inanç adaleti hareketi var bu ülkede.
Kalplerimiz bu başarısız aşırıcılık dininden ötürü kırık
ve başarısız dini rutin-cilikten daha fazlasını hak ediyoruz.
Dini liderlerin ve dini toplulukların, bu ülkenin ve dünyanın
umutsuzca ihtiyaç duyduğu ruhsal ve kültürel değişimde
öncülük yapma zamanları geldi --
sevgiye, adalete,
eşitliğe ve herkes için haysiyete doğru bir değişim.
Çocuklarımızın bundan daha fazlasını hak ettiklerine inanıyorum.
Teşekkürler.
(Alkış)