Une isha një nënë e re
dhe një rabine e re
në pranverën e 2004
dhe bota ishte ne kaos.
Ndoshta e mbani mend.
Cdo ditë, ne dëgjonim lajme shkatërruese nga lufta ne Irak.
Ishin disa valë terrori qe rrotulloheshin në të gjithë globin.
Dukej sikur njerëzimi po dilte nga kontrolli.
Më kujtohet nata kur lexova
rreth nje serie bombardimesh të koordinuara
në një metro të Madridit,
dhe u ngrita e eca deri te krevati
ku vajza ime 6-muajshe
po flinte ëmbëlsisht,
dhe degjova ritmin e frymëmarrjes së saj,
dhe e ndjeva si nje prioritet që përshkroi gjithë trupin tim.
Ishim duke jetuar në një kohe të përplasjeve tektonike në ideologji,
në politikë, fe, dhe në popullsi.
Cdo gjë ishte e pasigurtë.
Mbaj mend që mendoja:
"Zoti im, ne cfarë lloj bote e sollëm këte fëmije?
Dhe cfarë isha unë si një nënë dhe udhëheqëse fetare
e gatshme të bëja rreth kësaj?
Sigurisht, e dija mirë
se feja do të ishte beteja kryesore
në këtë peisazh shpejtësisht të ndryshueshëm,
dhe ishte tashmë e qartë
se feja do të ishte një pjesë e rëndësishme e problemit.
Pyetja për mua ishte,
mundet feja gjithashtu te jetë pjesë e zgjidhjes?
Tani, përgjatë historisë,
njerëzit kanë kryer krime të tmerrshme dhe mizori
ne emër te fesë.
Sapo hymë ne shekullin e 21,
ishte shumë e qartë se ekstremizmi fetar ishte sërish në rritje.
Studimi ynë tani tregon
se përgjatë rrjedhës se 15-20 viteve te kaluara
dhuna e lidhur me fenë
ka qenë në rritje në te gjithë botën.
Por ne nuk kemi nevojë që ta provojne studimet
sepse nëse ju pyes sa prej nesh surprizohen
kur dëgjojmë për histori me bombardime apo të shtëna,
kur më vonë zbulojmë se fjala e fundit që u tha
para se këmbëza të tërhiqej ose bomba te shpërthehej
është emri i Zotit?
Mezi ngremë sytë lart sot
kur mësojmë se një person tjetër
vendosi te tregojë dashurinë për Zotin
duke marrë jetët e fëmijëve te Zotit.
Në Amerikë, ekstremizmi fetar
duket si një i bardhë, ekstremist kristian kundër abortit
që futet brenda Planned Parenthood në Colorado Springs
duke vrarë 3 veta.
Duket si një cift
qe të nxitur nga Shteti Islamik
futen në një zyre në San Benardino duke vrarë 14 njerëz.
Edhe nëse ekstremizmi i lidhur me fenë nuk con në dhunë,
prapë se prapë përdoret si një cështje politike
që cinikisht i con njerëzit të justifikojnë nënshtrimin e femrave,
stigmatizimin e njerëzve LGBT,
racizmin, islamofobinë dhe anti-semitizmin.
Kjo duhet te shqetesoje thellesisht
ata prej nesh qe kujdesen per te ardhmen e fese
dhe për te ardhmen e besimit.
Duhet ta shikojmë ashtu sic është:
një dështim i madh i fesë.
Por problemi është se, ky nuk është problemi i vetëm qe përballet sot feja.
Në të njejtën kohë
që e duam fenë te jetë një forcë e madhe kundër ekstremizmit,
është vuajtëse nga një trend i dyte i dëmshëm,
që une e quaj rutinizmi i fesë.
Kjo eshte kur institucionet tona dhe lideret tane
jane zhytur ne nje paradigme qe eshte rutine dhe sa per forme,
liria e jetes, liria e vizionit
dhe liria e shpirtit.
Më lejoni t'ju shpjegoj cfarë dua te them me këtë.
Një nga bekimet më te mëdha e te qenit mësuese e judaizmit
është qëndrimi nën tenden e martesës, me ciftin,
duke i ndihmuar te shpallin publikisht
dhe te bej te shenjte dashurine qe ata kane per njeri-tjetrin.
Dua t'ju pyes juve,
te mendoni ndonje eksperience tuajen
ose thjesht ta imagjinoni ate
rreth diferences mes intensitetit te eksperiences
poshte tendes se marteses,
dhe ndoshta eksperiencën e përvjetorit te gjashtë apo te shtatë.
(Të qeshura)
Dhe nëse do te keni mjaft me fat që ta bëni të zgjase për 16 ose 17 vjet,
nëse jeni si shumica e njerezve, do te zgjoheni ne mëngjes
dhe do te kujtoni se keni harruar te rezervoni ne restorantin e preferuar
dhe ngaqë harroni shpesh,
do te shpresoni dhe luteni qe edhe partneri juaj te ketë harruar.
Në rregull, ritet dhe ritualet fetare
janë krijuar fillimisht per te shërbyer si përvjetor,
dhe te jete nje ene ne te cilen do te hedhim gjerat
e shenjta, ne takimin e shpalljes
qe lindi feja per herë te parë.
Problemi është se pas disa shekujve,
data qëndron ne kalendar,
por dashuria ka vdekur me kohë.
Kështu ndodh kur e gjejmë veten nëpër përsëritje te pafundme dhe të pamend
te fjalëve qe nuk kanë asnjë kuptim për ne,
qe shtohen dhe nuk lëvizin sepse dikush na ka pyetur për to,
duke u kapur pas doktrinave me kujdes
qe është komplet pa lidhje me realitetin e sotëm,
duke u përfshirë ne një praktikë te përciptë
thjesht sepse kështu ka qenë mënyra si si janë bërë gjërat.
Feja po dobësohet ne Shtetet e Bashkuara.
Ne te gjithë vendin, kishat, sinagoget dhe xhamitë
po ankohen
per vështirësinë për te ruajtur rëndësinë
të nje gjenerate te re qe duken tërësisht te painteresuar,
jo vetëm per institucionin fetare qe qëndrojnë ne krye të traditave tona
por edhe për vetë fenë.
Ajo që duhet te kuptojnë
eshte se sot ekziston nje gjeneratë njerezish
qe jane te merzitur nga dhuna e ekstremizmit fetar
qe i mbyll
ne rutinizmin fetar.
Sigurisht kjo eshte pjesa e dukshme e historise.
Duke pare krizen qe po shtohej ne jeten fetare
rreth 12 apo 13 vjet me pare, vendosa te provoj te gjej
nese ka ndonje menyre
qe une mund te permiresoja vete traditen time Judaiste
qe te kishte serish te njejtin kuptim dhe mendim
ne nje bote qe po ziente.
Fillova te pyes veten,
nese mund te merrnim disa nga mendjet me te mira te gjenerates tone
dhe te mendojne serish ne menyre te fuqishme, imagjinare dhe te spikatur
rreth asaj se si perseritja e fese do te duket?
Tani, ne nuk kishim para, hapesire, dhe asnje plan loje
por kishim email.
Keshtu qe, shoqja ime Melisa dhe une u ulem dhe shkruajtem nje email
te cilin ia derguam disa miqve dhe kolegeve.
Shkurtimisht thame kete:
"Perpara se te lini fene,
pse nuk bashkohemi kete te premte ne darke
dhe te shikojme se cfare mund te bejme per trashegimine tone hebreje?"
Shpresuam se vetem 20 do te ishin te interesuar.
Por erdhen 135 veta.
Ata ishin cinike, kerkues
ateiste dhe rabinj.
Shume njerez thane se ate nate ishte hera e pare
qe kishin patur nje eksperience me kuptim per fene ne te gjithe jeten e tyre.
Dhe keshtu kam vendosur te bej gjene logjike
qe dikush do te bente ne rrethana te tilla:
Lashe punen dhe u mundova te ndertoja endrren e guximshme,
nje jete te re fetare te rizbuluar dhe rimenduar
te cilen e quajtem "IKAR"
qe do te thote "esenca" ose "qellimi i ceshtjes."
Tani, IKAR nuk eshte i vetem
ne peisazhin e feve qe ka sot.
Ka lider fetare hebrenj, te krishtere, muslimane dhe katolike,
dhe meqe ra fjala, shumica prej tyre jane femra,
qe kane vendosur te permiresojne qellimin e traditave tona
te cilet besojne se tani eshte koha qe feja te jete pjese e zgjidhjes.
Jemi duke u kthyer pas ne traditat tona te shenjta
dhe duke njohur qe te gjitha traditat tona
permbajne material te mire per te justifikuar dhunen dhe ekstremizmin
por gjithashtu permbajne material te mjaftueshem per te justifikuar meshiren
bashkejetesen dhe miresine--
qe kur te zgjedhin te lexojne tekstet tona si udhezues per urrejtje dhe hakmarrje
ne do t'i lexojme te njejtat tekste
si udhezues per dashuri dhe per falje.
Kam zbuluar
ne komunitete te ndryshme qe nga start-ups indipendente hebrenj neper brigje,
deri tek xhamia e femrave,
tek kishat e njerezve me ngjyre ne Nju Jork dhe Karolinen e Veriut,
tek nje autobus te mbushur me murgesha
qe kalonte ne te gjithe vendin me mesazhin per drejtesi dhe paqe,
qe atje ndahet nje karakter fetar
qe po shfaqet ne kete vend ne formen e fese se revitalizuar.
Nderkohe qe teologjite dhe praktikat variojne shume
midis ketyre komuniteteve te pavarura
ajo qe shohim jane ca fije te perbashketa dhe te perhershme midis tyre.
Do te ndaj me ju tani kater nga parimet e tyre tani.
E para eshte vigjilenca.
Sot jetojme ne nje kohe
ne te cilen kemi akses te pashembullt
ne informacionet per cdo tragjedi boterore
qe ndodh ne cdo cep te Tokes.
Per 12 ore, 20 milion njerez
pane imazhin e djaloshit Aylan Kurdi
i mbuluar me pluhur nga sulmet me bomba.
Te gjithe ne e pame ate fotografi.
Pame ate foto te nje femije 5-vjecar
i nxjerre nga rrenojat e nderteses ne Alepo.
Dhe sapo i pame serish keto imazhe
kerkuam te merrej nje lloj aksioni.
Ne traditen tone tregohet nje histori e nje udhetari qe po ecte ne nje rruge
dhe kur pa nje shtepi te bukur ne zjarr,
thote, " Si ka mundesi qe dicka kaq e bukur te digjet,
dhe askush te mos e vrase mendjen?"
Pra, gjithashtu mesojme se bota eshte ne zjarr
dhe eshte detyra jone te mbajme zemrat dhe syte hapur,
por edhe te pranojme qe eshte pergjegjesia jone
ta nxjerrim boten nga flaket.
Eshte shume e veshtire per t'u realizuar.
Psikologet thone se sa me shume te mesojme se sa eshte shkaterruar bota
me te veshtire e kemi per te reaguar.
Quhet mpirje psiqike.
Ne thjesht mbyllemi ne nje pike te caktuar.
Diku gjate rruges, lideret tane fetare harruan
qe eshte puna jone ti bejme njerezit te ndihen rehat.
Eshte detyra jone te zgjojme njerezit,
ti nxjerrim nga apatite
dhe nga ankthet,
dhe te insistojme qe te bejme ate qe nuk duam ta bejme
dhe te shikojme ate qe nuk duam te shikojme.
Sepse dime qe ndryshimi social vazhdon e ndryshon--
(Duartrokitje)
kur ne jemi mjaftueshem ne dijeni te shohim se shtepia eshte nen zjarr.
Parimi i dyte eshte shpresa,
dhe dua te them kete per shpresen.
Shpresa nuk eshte naive
dhe shpresa nuk eshte lende narkotike.
Shpresa mund te jete akti i vetem i optimizmit
kunder politikes se pesimizmit dhe
kunder kultures se deshperimit.
Sepse ajo qe shpresa ben per ne
eshte qe na heq nga ena
qe na mban dhe ndrydh nga pjesa jashte,
dhe thote,"Mund te enderrosh dhe mendosh fort serish.
Sepse ata nuk mund te kene kontroll mbi ty."
E kam pare shpresen te manifestohej ne nje kishe Afro-Amerikane
ne pjesen jugore te Cikagos kete vere,
ku cova vajzen time te vogel,
e cila eshte 13 vjece
dhe disa cm me e gjate se une,
per te degjuar predikimin e pastorit Otis Moss.
Kete vere, te pakten 3000 njerez jane qelluar
midis Janarit dhe korrikut ne Cikago.
Ne shkuam ne kete kishe dhe degjuam predikimin e tij,
dhe pasi ai vdiq,
nje kor me femra te mrekullueshme, rreth 100
u ngriten dhe filluan te kendojne.
"Kam nevoje per ty. Ti per mua.
Te dua ty. Kam nevoje per ty qe te mbijetoj."
Dhe ne kete moment kuptova
se kete supozohet qe te beje feja.
Supozohet qe te jete rreth te dhenit pas sensit te qellimit,
sensit te shpreses,
nje sens qe ata dhe endrrat tyre kane rendesi te madhe ne kete bote
qe u tregon atyre qe ata nuk kane rendesi fare.
Parimi i trete eshte parimi i forces.
Ka nje thenie rabinike se ne duhet te ecim perreth
me dy copa letre ne xhepa.
Njera thote," Une jam por me pluhur dhe me hi."
Nuk eshte gjithcka rreth meje.
Nuk mund te kontrolloj gjithcka, dhe nuk mund ta bej kete vetem.
Copa tjeter e letres thote, "Per shkakun tim u krijua bota."
Eshte tregimi i te vertetes qe une nuk mund te bej gjithcka,
por me siguri mund te bej dicka.
Une mund te fal.
Une mund te dashuroj.
Une mund te dalloj.
Une mund te protestoj.
Une mund te jem pjese e kesaj bisede.
Qe tani ne kemi nje rit fetar,
nje qendrim,
qe mban paradoksin mes pafuqise dhe fuqise.
Ne komunitetin hebre,
koha e vetme ne te gjithe vitin, qe ne gjunjezohemi plotesisht ne toke
eshte gjate diteve te shenjta.
Eshte shenje e nje bindjeje totale.
Tani ne komunitetin tone kur ngrihemi nga dyshemeja,
qendrojme me duart tona te ngritura lart,
dhe themi," Jam i forte, jam i vendosur, jam i vlefshem.
Nuk mund te bej gjithcka, por mund te bej dicka."
Ne nje bote qe komploton te na beje te besojme qe jemi te padukshem
dhe qe jemi te pavlefshem,
komunitetet dhe ritet fetare
mund te na kujtojne se per cfaredo kohe qe jemi ketu ne Toke,
cfaredo dhurate dhe bekimi qe na kane dhene,
cfaredo burimesh kemi,
ne mund dhe duhet t'i perdorim ato
qe te perpiqemi ta bejme boten pak me te drejte
dhe me shume te perzemert.
E katerta dhe e fundit eshte nderlidhja.
Disa vite me pare, nje burre ishte duke ecur ne nje plazh te Alaskes,
ku i doli nje top futbolli perpara
qe kishte disa shkronja japoneze te shkruajtura ne te.
I beri nje foto dhe e postoi ne nje media sociale,
ku nje adoleshent japonez kontaktoi me te.
Ai kishte humbur gjithcka ne cunamin qe shkaterroi vendin e tij,
por ishte i afte te gjente ate top futbolli
pasi kishte pluskuar ne te gjithe Paqesorin.
Sa e vogel qe eshte bere bota.
Eshte kaq e veshtire per ne te kujtojme se sa te lidhur qe ne jemi
si qenie njerezore.
Por serish, e dime
qe eshte sistemi i tiranise
qe perfiton me shume nga genjeshtra e individualizmit radikal.
Me lini t'ua shpjegoj se si funksionon.
Mua nuk duhet te me interesoje
kur policia i bie ne qafe te rinjve me ngjyre,
sepse femijet e mij te bardhe hebrenj
ndoshta nuk do te ndalohen ndonjehere per krimin qe jane shofere me ngjyre.
Ky eshte problemi im gjithashtu.
Gjeje cfare? Transfobia, islamofobia
dhe racizmi i te gjithe formave, jane te gjitha problemet tona.
Gjithashtu keshtu eshte edhe anti semitizmi jane problemet tona.
Sepse Emma Lazarus kishte te drejte.
(Duartrokitje)
Emma Lazarus kishte te drejte kur tha qe derisa te gjithe te jemi te lire,
asnje prej nesh nuk eshte i lire.
Jemi te gjithe bashke ne kete.
Dhe diku ne nderprerjen e ketyre kater parimeve,
te vigjilences, shpreses, forces dhe nderlidhjes,
eshte nje levizje e drejte, mugulluese shume besimore ne kete vend
qe po ndermerr nje pretendim kunder trendit
duke thene qe feja mund dhe duhet te jete nje force per mire ne bote.
Zemrat tona dhembin nga feja e deshtuar e ekstremizmit,
dhe ne meritojme me shume sesa rutinizmi fetar i deshtuar.
Eshte koha qe lideret fetare dhe komunitetet fetare
te marrin drejtimin ne levizjet shpirterore dhe kulturore
qe ky vend dhe bota kane nevoje deshperimisht--
nje zhvendosje drejt dashurise,
drejtesise, drejt barazise dhe dinjiteti per te gjithe.
Une besoj se femijet tane nuk meritojne me pak se kaq.
Ju falemnderit.
(Duartrokitje)