လူပြောအများဆုံးအကြောင်းရင်းတွေထဲက
ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့
ဥရောပတောင်ပိုင်းက ဒေသတွင်းပဋိပက္ခတစ်ရပ်ကနေ
မဟာမိတ်စုဖွဲ့မှုပဲဖြစ်ပါတယ်။
ဆယ်စုနှစ်များစွာစုဖွဲ့ခဲ့တဲ့ ဒီမဟာမိတ်စုဖွဲ့မှုကနေ ပထမကမ္ဘာစစ်ကိုဖြစ်ပွားစေခဲ့ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းကိုနားလည်အောင် ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်စေခဲ့တဲ့ မဟာမိတ်အုပ်စုဝင်တွေကို ဖော်ပြချင်ပါတယ်။
ဒါကတော့ အကျဉ်းချုံးဖော်ပြချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။
အနည်းအကျဉ်း ပါဝင်ပတ်သက်တဲ့ တစ်ခြားနိုင်ငံတွေလည်း ရှိပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေအားလုံး
အချင်းချင်းစစ်ခင်းခဲ့ရတဲ့
၁၉၄၁ ခုနှစ် စစ်ပွဲမှာ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေကိုပဲ
ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။
ဆိုတော့ အနောက်ကို ၇၅ နှစ် ပြန်သွားရအောင်။
ပထမကမ္ဘာစစ်က ၁၉၁၄ မှာဖြစ်ပွား ခဲ့ပါတယ်။
ဒီမတိုင်ခင် ၇၅ နှစ်တုန်းက ၁၈၃၇ ခုနှစ်မှာတော့
လန်ဒန်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့တယ်။
အဲဒီ လန်ဒန်စာချုပ်ကြောင့် အဆင်ပြေသွားတာတွေက အများကြီးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီထဲက
ဗြိတိသျှက ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ ဘေဂျီယန်နိုင်ငံကိုအကာအကွယ်ပေးဖို့ဖော်ပြထားတဲ့
အပိုဒ် ၇ က ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ဖို့ အကြောင်းရင်းဖြစ်လာခဲ့တယ်။
တကယ်လို့များ သင့်အနေနဲ့ ဒီအပေါ်မှာ မယုံရင်တော့ “ဟေး…… ဒါက ၇၅ နှစ်စာချုပ်ပဲလေ။
ဘာလို့ရေးကြီးခွင်ကျယ်ပြောနေဖို့လိုသေးလဲ” လို့ပြောမှာပါ။ ဒါဟာ သိပ်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။
ဒီလိုမဟာမိတ်စုဖွဲ့မှုတွေဟာ တစ်ဖွဲ့ကိုတစ်ဖွဲ့စစ်ကြေညာစေခဲ့တဲ့
အကြောင်းရင်းတွေ တကယ်ဟုတ်၊ မဟုတ်
အငြင်းပွားစရာပါပဲ။
ဒါမှမဟုတ် ဒါတွေဟာ ဆင်ခြေတွေပဲလား။
“အိုး…ငါစစ်ကြေညာရမယ်” ဆိုပြီးအကြောင်းပြလို့ရတဲ့ တရားဝင် အကြောင်းပြချက်တွေ ပဲလား။ အမှန်တော့
ကိုယ့်အင်ပါယာကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့နှင့်စစ်ဆေးနိုင်ဖို
့အကြောင်းရင်းများစွာနဲ့ သူတို့စစ်ကြေညာချင်ခဲ့တာပါ။ သူတို့ရဲ့ စစ်ရေး စွမ်းအင်ကိုပြဖို့လည်းပါတယ်
။နောက်ပြီး သူတို့ရဲ့အင်ပါယာတွေကို ချဲ့ထွင်ဖို့ရောပေါ့။
ဘယ်သူမှတော့ တိတိကျကျမပြောနိုင်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ ၁၈၃၉ စစ်ပွဲဟာ
ဗြိတိသျှအင်ပါယာက ဘယ်ဂျီယံကို
တရားဝင်
ကာကွယ်တာလို့တော့
ပြောလို့မရပါဘူး။
အခုတော့ အရှေ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကို ပြန်ကြည့်မယ်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်ပါ။
၁၈၇၁ ခုနှစ်က Franco Prussian စစ်ပွဲကြောင့်ပေါ်လာတဲ့
ဂျာမဏီအင်ပါယာသစ် ရှိလာပါပြီ။
အဲဒီ ဂျာမဏီအင်ပါယာသစ်ဟာ
အခြေခံအားဖြင့် ဂျမန်ဘုရင့်နိုင်ငံပါပဲ။ အမှန်တော့ Prussia ကို
ချဲ့ထွင်လိုက်တာပါပဲ။
ပြင်သစ်နဲ့စစ်တစ်ခါဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်ဆီက အရေးပါတဲ့ နယ်မြေတစ်ချို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပါတယ်။ြ
ပြင်သစ်ဟာသူတို့ကိုပြန်တိုက်မှာစိုးရိမ်နေပါတယ်။
သူတို့ဟာ ရရှားတွေအပေါ်မှာလည်း သံသယဖြစ်နေပါတယ်
နောက်ပြီး သူတို့က သြစတီးရီးယားတွေ ဒါမှမဟုတ် သြစတီးရီယား-ဟတ်ဂေရီနဲ့လည်း အဆက်အသွယ်ရှိပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ၁၈၇၉ ခုနှစ်မှာ ဂျာမဏီနှင့် သြစတီးရီးယား-ဟန်ဂေရီတို့ဟာ
ရုရှားရဲ့ရန်ကနေ ကာကွယ်ဖို့အတွက် နှစ်ဦးမဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။
သူတို့မှာ ဘုံရန်သူရှိပါတယ်။ ရှရှားပါပဲ။
ဟုတ်ပြီ သူတို့အနေနဲ့..........တစ်ခြားအရောင်လေး ချယ်လိုက်ဦးမယ်။
သူတို့က တစ်ဦးကိုတစ်ဦးကာကွယ်ကြမှာ။
ဒါမှ ဘယ်နိုင်ငံနဲ့ပဲစစ်ဖြစ်ဖြစ်
တကယ်လို့စစ်ဖြစ်လာခဲ့ရင် ဥရောပမှာ ဂျာမဏီအင်ပါယာအတွက်
စိတ်အေးရပြီပေါ့
။နောက်ပြီး ၁၈၉၂ မှာတော့
အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အလုပ်ပဲလုပ်လုပ်၊
သံသမန်နည်းကျပဲလုပ်လုပ် ပထမကမ္ဘာစစ်မှာ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာပဲ
မူတည်ပါနေတာကို တွေ့ရပါမယ်။
သင့်ရဲ့ ရန်သူတွေဟာ သင့်ရဲ့မိတ်ဆွေဖြစ်လာတာကို မြင်ရရင်
သူတို့အနေနဲ့ သင့်အပေါ်မှာ စစ်ကြေညာတဲ့အခါမျိုးမှာ ပေါင်းလို့ရမယ့်
အခြားမိတ်ဆွေ၊ အခြားမဟာမိတ်တွေကို ရှာဖွေမှာပါ။
ဒါကြောင့်မှု ၁၈၉၂ မှာ ပြင်သစ်နှင့်ရုရှားတို့ဟာ
ပြင်သစ်-ရုရှားစစ်ရေးသဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြတာပါ။
ဒါကို ခရမ်းရင့်ရောင် ပြန်ဆွဲလိုက်မယ်။
အခုပြင်သစ်နှင့်
ရုရှားကြားမှာ
မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားပြီ။
နောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်အစောပိုင်းလောက်က
၁၉၀၄ ကနေ ၁၉၀၇ ထိမှာ
အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေးကောင်းဖို့
ဗြိတိသျှအင်ပါယာနှင့်ပြင်သစ်ကြား၊ ဗြိတိသျှအင်ပါယာနှင့်ရုရျားတို့ကြား
သဘောတူစာချုပ်
အမြောက်အများ ရေးထိုးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီစာချုပ်တွေဟာ
" ဟေး......တကယ်လို့ တစ်ယောက်ယောက်က သင့်ကိုတိုက်ခိုက်လာရင် ငါက သူတို့ကိုပြန်တိုက်ပေးမယ်" ဆိုတဲ့ စည်းနှောင်မှုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ ဒီစာချုုပ်တွေကြောင့်ပဲ တစ်ခြားအင်ပါယာကို သိမ်းပိုက်တဲ့နေရာက
ကိစ္စအတော်များများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
သူတို့က သုံးဦးသဘောတူစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဗြိတိန်နှင့်
ဗြိတိသျှအင်ပါယာကြား၊
ဒီ ဗြိတိသျှဘုရင့်နိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နှင့်ရုရျားကို
ဝိုင်းလိုက်ပါတယ်။
နောက်ပြီး တစ်ခြားဘက်မှာတော့ ဒီမှာ ဂျာမဏီ၊
ဒီမှာ သြစတီရီးယား-ဟန်ဂေရီနှင့် အီတလီ ဆိုပြီး သုံးနိုင်ငံမဟာမိတ်အဖွဲ့ ရှိပါတယ်။
အီတလီနိုင်ငံဟာ သုံးနိုင်ငံမဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာပြီး ပထမကမ္ဘာစစ်ကို
ဝင်လာရတဲ့အကြောင်းရင်းကတော့ တစ်ချိန်က အီတလီနဲ့ဂျာမဏီကြား
သုံးနိုင်ငံမဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်တွေဖြစ်ဖို့ သဘောတူစာချုပ်ရှိခဲ့လို့ပါပဲ။
ကျနော်မပြောထားတဲ့အကြောင်းကတော့ စစ်စဖြစ်တဲ့အချိန်မှာ
အီတလီနိုင်ငံဟာ ဂျာမဏီနှင့်သြစတီးရီးယား-ဟန်ဂေရီတို့နဲ့ မပါခဲ့ပါဘူး။
သုံးနိုင်ငံသဘောတူစာချုပ်ကြောင့်သာ အဲဒီမဟာမိတ်ဘက်ကို ပါသွားတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒါက ဥရောပတောင်ပိုင်းပဋိပက္ခကနေ
ဥရောပတစ်ဝန်းစစ်၊ နောက်ဆုံးတော့ ကမ္ဘာစစ်အဖြစ်
ဘာကြောင့် ပြောင်းသွားရသလဲဆိုတာသိရမှာပေါ့။