Бирден бир себеби, негизи болуп
эмне үчүн Биринчи Дүйнөлүк согуш дүйнөлүк согушка айланганы
Түштүкчыгыш Европада регионалдык конфликтке алып келген
альянс системасы
ондогон жылдар өрчүп өсүп отуруп Биринчи Дүйнөлүк согушка алып келген.
Эми түшүнүү үчүн мен ондогон жылдар бою
Биринчи Дүйнөлүк Согушка баштаган альянстардын топторун бөлүп чыктым
Бул болгону тандалган версия, башка дагы көп альянстар кыйыр мамиледе болушкан
бирок мен ылдый түшүргөнгө аракет жасайын
түздөн түз байланышкан баардык доминолордун жыгылышы 1914 жыл болгон,
ошондой эле бүт Европаны негизинен бири бири
менен согушка алып келген.
Ошентип аны түшүнүш үчүн биз 75 жылга артка барышыбыз керек.
Демек Биринчи Дүйнөлүк Согуш 1914 жылы башталган;
75 жылдан мурун 1839 ж. Лондон келишими болгон
жана Лондон келишими көп нерселерди жасаган,
бирок 7-статья Биринчи Дүйнөлүк Согуштун башталышына
туура келген, ал жерде Британия Белгиянын
нейтралдуулугун сактоого макул болгон.
Эгер сиз шектенсеңиз сурашыңыз мүмкүн:"Эй бул 75 жылдык келишим, эмне үчүн тынчыңыздарды алат?"
бул чындыгында эле жакшы суроо болмок.
Бул абдан кызуу талкуу жаратат ,чын эле ушул альянстардын
түздөн түз себептери болгонбу эмне үчүн бул бийликтердин
кээ бири башкасына согуш жарыялашкан же алардыкы жөн гана актануу болгонбу,
же кандайдыр бир юридикалык шылтоо болгонбу
минтип айтканга " Оо мен согуш жарыялашым керек" жана чындыгында алар
бүт себептердин жыйындысы катары согушту жарыялашкан
алар башка элдердин империясын сактамыш болушкан жана
согуштук күчтөрүн көргөзгүлөрү келишкен
өзүлөрүнүн империяларына көптөгөн аймактарды каратышкан
ким билет ушундай болот деп? Бирок албетте,
1839-жыл укуктук негизде Британия Империясы
Белгияны коргогон.
Эми силер кырк жылга алдыга келсеңер
силер 1879 жылга келесиңер. Силерде
жаңы жаралган Германия Империясы
1871 жылы Франкопрус согушунан чыккан.
Тиги жаңы төрөлгөн Германия империясы
Прусияны кеңейтип негизинен
Германия падышачылыгы,
алар Франция менен согушкан, алар Франциянын бир нече баалу жерлерин алышкан.
Алар, Франция жерин кайра алгылары келгенде нааразы болушкан,
алар Орустарга да нааразы болушкан жана алар
Австрия менен байланышта болгон же Австрия Венгриялыктар деп айтышым керек,
ошентип1879-жылы алар Германия жана Австрия Венгрия бириккен альянс келишимине кол коюшкан
эгер орустар кол салса бири бирин коргош үчүн .
Алардын жалпы душманы мына бул жерде болгон: Россия.
Ошентип алар .... бул жерге мага башка өң бергенге уруксаат этиңиздер.....
Алар бири-бирин коргогонго аракет жасашкан.
Ошентип бул жаңы Германия империясын бир аз болсо да Европадагы абалын
жакшыраак сезгенге алып бара алган, болбосо алар
булардын бирөөсү менен согушка бармак.
Андан кийин 1892 жылы
силер элестете алмаксыңар эгерде силер качандыр бир учурда тобокел оюнун ойносоңор,
же эгерде силер дипломатия оюнун ойносоңор анда
чындыгында Биринчи Дүйнөлүк Согушта кандай болсо ошондой болмок,
эгерде силер бир нече элди көрө алсаңар согуштун башында дос болгон ,
кокус алар силерге каршы согуш жарыяласа
,силер башка досторду, башка союздаштарды издемексиңер
Ошентип 1892 -жылы Француздар менен Орустардын ортосунда биригүү болгон
Француз-Орус согуштук Конвенциясы, ошентип бул биригүү....
муну мага кайрадан кара- кочкул түс бергенге уруксаат эткиле.
Мына Франция менен Россиянын
биригүүсү
Эми акырында бир миң тогуз жүзүнчү жылдардын башында,
1904- жылдардан 1907 жылдарга чейин
силерде бир нече келишимдер "Антанта" негизинен
"келишимдер" дегенди билгизет.
Британия империясы жана Франция ортосундагы келишимдер,
Британия империясы жана Орус империясы ортосундагы келишимдер,
негизинен бири-бири менен жакшы алакада болуу. Булардын баары официалдуу түрдө
бириктирген эмес. "Эй, эгерде кимдир бирөө силерге кол салууну көздөсө, анда мен аларга кол салам",
бирок алар негизинен башка империялык басып алууларда
болуп жаткан көп маселелерди чече алышкан
жана алар "Антанта" деп аталган союзун курушкан,
үч тараптуу келишим Британия,
Британия империясынын ортосунда
жана туура бул жерде мен жаңы эле тегеректедим Улуу Британияны, Франция
Франция жана Россия.
Жана мунун башка жагында үч тараптуу союз; Германия турат,
Австрия-Венгерия, жана дагы .... жана дагы Италия.
Биринчи Дүйнөлүк Согушка киргенине карабастан, Италия башында эле
Үч тараптуу биримдикте болгон жана Италия менен Германиянын ортосундагы мамилелер
ушул үч тараптуу биримдиктин бир бөлүгүнө алып келгендигинин себеби ушунда,
мен тигил себептерин айткан жерим жок, бир учурда согуш башталып
Италия, Германия жана Австрия-Венгерия тарапка өткөн эмес.
Ал "Антанта Биримдик тарапка кошулган.
Бирок бул силерге жакшы түшүнүк берет эмне үчүн
Түштүк-чыгыш Европадагы келишпестиктер
пан-Европасына жана акырында глобалдуу согушка айланмак.