Ben bir protein tasarımcısıyım.
Ve yeni bir ilaç türünü ele almak istiyorum.
Sıkıştırılmış peptit adı verilen bir molekülden yapılır.
Bugün sadece birkaç tane sıkıştırılmış peptit ilacı var
ancak önümüzdeki on yıl içinde pazara girecek bir çok ilaç var.
Bu yeni ilaçların nelerden oluştuğunu,
nasıl farklı olduklarını ve yeni ve heyecan verici ilaçların
gelgit dalgasına neyin sebep olduğunu keşfedelim.
Sıkıştırılmış peptitler çok küçük proteinlerdir.
Molekülün şeklini sınırlayan ekstra kimyasal bağları vardır
ve bu onları inanılmaz derecede kararlı ve güçlü kılıyor.
Bunlar, doğal olarak meydana gelirler
ve aslında vücudumuz,
bakteriyel, mantar ve viral enfeksiyonla savaşmaya yardım eden birkaçını üretir.
Yılanlar ve akrepler gibi hayvanlar
zehirlerinde sıkıştırılmış peptitler kullanırlar.
Proteinden yapılan ilaçlara biyolojik ilaçlar denir.
İnsülin ilaçlarının yanı sıra
Humira ya da Enbrel gibi antikor ilaçları da
sıkıştırılmış peptitler içerir.
Genel olarak biyolojik maddeler harikadır
çünkü ilaçların yan etkilere neden olacağı çeşitli yollardan kaçarlar.
İlk olarak protein.
Vücudumuzda tamamen doğal, zararsız bir maddedir.
Hücrelerimiz on binlerce farklı protein üretir
ve temel olarak tüm yiyeceklerimizde protein vardır.
İkincisi, bazen ilaçlar vücudunuzda istemediğiniz moleküllerle
etkileşime girerler.
Küçük moleküllü ilaçlarla karşılaştırıldığında
aspirin gibi düzenli ilaçları kastediyorum,
biyolojik maddeler oldukça büyüktür.
Moleküller birbirine mükemmel biçimde uyan şekilleri benimsediğinde etkileşirler.
Kilit ve anahtar gibi.
Daha büyük bir anahtarın, daha fazla oluğu vardır,
bu yüzden tek bir kilide sığma olasılığı daha yüksektir.
Ancak çoğu biyolojik maddelerin bir kusuru vardır.
Onlar hassastır.
Bu yüzden genellikle enjeksiyonla uygulanırlar
çünkü yutmaya çalışırsak
mide asidimiz ilacı yok eder.
Sıkıştırılmış peptitler tam tersidir.
Normal ilaçlar gibi gerçekten dayanıklılardır.
Böylece onları hap, soluk cihazı ve merhem kullanarak uygulamak mümkündür.
Sıkıştırılmış peptitleri ilaç gelişiminde bu kadar cazip kılan da budur.
Küçük moleküllü ve biyolojik ilaçların
en iyi özelliklerinden bazılarını bir araya getiriyorlar.
Ne yazık ki doğada bulduğumuz sıkıştırılmış peptitleri
yeni ilaçlar haline getirmek için
yeniden yapılandırmak çok zordur.
İşte bu noktada devreye giriyorum.
Yeni bir ilaç oluşturmak belirli bir kilide uyacak
bir anahtar hazırlamak gibidir.
Şekli doğru biçimde yapmalıyız.
Ancak sıkıştırılmış bir peptidin şeklini çok fazla değiştirirsek
bu ekstra kimyasal bağlar oluşamaz
ve bütün molekül parçalanır.
Bu yüzden şekilleri üzerinde nasıl kontrol elde edeceğimizi bulmamız gerekiyordu.
Üç kıtada bir araya gelen ve bu sorunu çözen
bir düzine kurumu kapsayan
ortak bir bilimsel çabanın parçasıydım.
Önceki çabalardan tamamen farklı bir yaklaşım izledik.
Doğada bulunan sıkıştırılmış peptitlerde değişiklik yapmak yerine
en baştan yenilerini nasıl yapacağımız çözdük.
Bunu yapmak için
herkesin de serbestçe kullanabileceği
açık kaynaklı peptit tasarım yazılımı geliştirdik.
Yöntemimizi test etmek için
çok çeşitli şekillere sahip
bir dizi sıkıştırılmış peptit ürettik.
Bunların çoğu daha önce doğada hiç görülmemişti.
Sonra laboratuvara girdik ve bu peptitleri ürettik.
Daha sonra deneyleri kullanarak
moleküler yapılarını belirledik.
Tasarlanan modellerimizi
gerçek moleküler yapılarla karşılaştırdığımızda
yazılımımızın, atomları mümkün olan ölçünün sınırında
doğru bir şekilde konumlandırabildiğini bulduk.
Üç yıl önce bu yapılamadı.
Bugün ilaç gelişimi için özel olarak tasarlanmış şekillerle
tasarımcı peptitler yaratma yeteneğine sahibiz.
Peki bu teknoloji bizi nereye götürüyor?
Son zamanlarda
meslektaşlarım ve ben, sıkıştırılmış peptitler tasarladık,
bu peptitler, influenza virüsünü nötralize eder,
gıda zehirlenmesine karşı korur
ve kanser hücrelerinin büyümesini engeller.
Yeni ilaçlardan bazıları
laboratuvar hayvanları ile yapılan klinik öncesi çalışmalarda test edildi.
Şimdiye kadar hepsi güvenli ve son derece etkilidir.
Sıkıştırılmış peptit tasarımı son teknoloji çalışmasıdır
ve ilaç geliştirme hattı yavaş ve temkinlidir.
Hâlâ insan denemelerinden üç ile beş yıl uzaktayız.
Ancak bu süre zarfında
daha çok sıkıştırılmış peptit ilaçları
ilaç geliştirme hattına girecektir.
Sonuç olarak tasarlanmış peptit ilaçları,
hastalıklarımızın kısıtlamalarından
kurtulmamızı sağlayacak.
Teşekkür ederim.
(Alkış)