Birkaç saat, koca bir ömrün gidişatını etkileyebilir.
Böyle olunca da o birkaç saat,
kömürleşmiş bir saatten arta kalan şeyler gibi
yıkıntıların arasından kurtarılıp incelenmelidir.
Bu, Arundhati Roy’un 1997 tarihli "Küçük Şeylerin Tanrısı" romanının önermesidir.
Hindistan'ın Kerala kentinde, Ayemenem adında bir kasabada geçen hikaye,
kuzeninin boğulduğu, annesinin yasak ilişkisinin ortaya çıktığı
ve sevgilisinin öldürüldüğü, bahtsız geçen birkaç saatten sonra
23 yıl ayrı kalan çift yumurta ikizleri
Rahel ve Estha'yı konu alıyor.
Kitap, Rahel ve Estha’nın yeniden bir araya geldiği noktada kurulurken
anlatı çoğunlukla geçmişte yer almakta ve ayrılıklarına yol açan
trajik olayların etrafındaki detayları yeniden inşa etmektedir.
Roy’un zengin dili ve usta öykü anlatımı sayesinde,
“Küçük Şeylerin Tanrısı” prestijli Booker ödülünü kazandı.
Romanda, toplumsal gelenekler ve sömürge tarihini de dahil ederek
kendi Hindistan yerlisinin kültürünü sorguluyor.
Odaklarından biri, insanları binlerce yıllık
kalıtsal sosyal sınıflara göre sınıflandırmanın
bir yolu olan kast sistemidir.
20. yüzyılın ortalarına kadar,
belirli mesleklerle ilişkilendirilen orijinal dört kast,
yaklaşık 3000 alt kasta bölünmüştü.
Kast sistemi 1950'de Anayasal olarak kaldırılmış olmasına rağmen,
Hindistan'da sosyal yaşamı şekillendirmeye devam etti
ve düşük kasttaki insanları hep ötekileştirdi.
Romanda Rahel ve Estha, ailelerinin turşu fabrikasında çalışan
ve “dokunulmaz” kastın bir üyesi olan
Velutha ile yakın ilişki içerisindedir.
Velutha ve ikizlerin annesi Ammu, bir ilişkiye başladığında,
Roy'un farklı kastlar arasındaki samimiyeti yasaklayan
“aşk yasaları” olarak tanımladığı şeyleri ihlal ediyorlar.
Roy, ilişkilerinin trajik sonuçlarının, “elbise askısı”,
“yollardaki katran” ve “kelimelerin yokluğu” gibi
“sıradan şeylerde sonsuza dek gizleneceği”, konusunda uyarıyor.
Roy’un yazıları bu sıradan şeyleri sürekli kullanır
ve en trajik anlara bile harika bir ayrıntı katar.
Kitap, ikizlerin yarı İngiliz kuzeni Sophie'nin
boğulduktan sonraki cenazesinde başlıyor.
Aile yas tutarken zambaklar sıcak kilisede kıvrılır ve dalgalanır.
Bir yavru yarasa, bir cenaze sarisine tırmanır.
Gözyaşları bir çatıdaki yağmur damlaları gibi çeneden damlar.
Roman, karakterlerin milletlerinin siyasi kargaşasının yanı sıra,
uygun olmadıkları bir dünyada faaliyet gösterme mücadelelerini
keşfetmek için geçmişe gidiyor.
Ammu, komşularının boşandığı için onu yargıladığı ve küçümsediği,
ailesinin küçük kasabasının evinde mahsur kaldığını hissettiğinde
sevgili çocuklarına saldırmamaya çalışıyor.
Bu arada Velutha, Ammu ile ilişkisini ve ikizlerle arkadaşlığını,
sadece aileleri için çalışmasıyla değil,
aynı zamanda Indira Ghandi’nin “Yeşil Devrim”ine karşı tomurcuklanan
komünist karşıtı harekete üyeliği sayesinde dengeledi.
1960'larda yanıltıcı ismiyle “Yeşil Devrim”,
Hindistan'ı nehir setleri, kimyasal gübreler
ve böcek ilaçları ile tanıştırdı.
Bu politikalar kıtlıktan uzaklaşan yüksek verimli mahsuller üretirken
aynı zamanda insanları topraklarının alçak kastlarına zorladı
ve geniş çapta çevresel hasara neden oldu.
İkizler Ayemenem'e yetişkin olarak döndüğünde
Yeşil Devrimin sonuçları her yerdeydi.
Çocukluklarında hayatla dolu olan nehir,
onları “dişlerin olduğu deliklerde korkunç bir kafatasının gülümsemesi
ve hastane yatağından kaldırılan bir el ile” selamladı.
Roy, insan deneyiminin derinliklerini araştırırken
karakterlerinin zaman ve yaşadıkları yere göre
şekillenmesini gözden kaçırmaz.
“Küçük Şeylerin Tanrısı” dünyasında,
“Öncelikli olarak çeşitli türlerde umutsuzluklar vardır...
kişisel umutsuzluk asla yeterince umutsuz olamazdı...
kişisel kargaşa; bir ulusun geniş, şiddetli, çevreleyen, deli eden,
saçma ve imkansız toplumsal hengamesinin kenarındaki tapınağın yanına bırakıldı. ”