Paleontoloji
küçük çocuklara yönelik bir bilim dalı,
dinozor kalıntıları kazıp çıkarmaya dayalı,
üstelik ''Jurassic Park'' kostümü giyerek.
Kafatasları yerden fırlar
ve turistik yerlerde ağzı açık bakılmak için sergilenir.
tıklama tuzakları, boyama kitapları ve canavar filmleri dışında
bunun başka alanı bilinmiyor.
Hayır...
Bekleyin.
Bu hiç Paleontoloji değil.
Paleontoloji geçmiş hayatın tüm incelemesi demek.
Bütün geçmiş zaman.
Atalarımızdan uzaylı formlarına kadar.
''Kimiz biz?'' gibi temel soruları içerir,
''Buraya nasıl geldik?'' gibi,
''Biz'' tanımını mümkün olan en geniş şekilde ele alır:
hayatın kendisini.
Dinozorlar, bir kuş grubu
ve bu grubun küçük bir kısmı.
(Gülme sesleri)
Yine de medya ilgisini en çok onlar çekiyor.
[Antik dönemin inanılmaz çeşitliliği, Dinozorlar, Paleontoloji]
Bu çok doğru bir düşünce; bunu ben uydurmadım.
Bu sadece gerçek.
Neyse, çoğu paleontolog dinozorları bağımlılık yapıcı olarak görüyor.
Fosil kalıntılarında çok daha havalı şeyler var
ve bunun hakkında çok bilgi sahibiyiz.
Hadi dinozorlar olmadan son 4 milyar yılın
kısa bir özetini yapalım.
(Gülüşmeler)
İlk olarak genetik materyal.
Virüsler, temel olarak, protein üretmeye başladılar
ve çevrelerine zarar verdiler.
Dünya'ya hayat bulaştı.
Bu yeni bakterilerden bazıları gün ışığını yemeyi,
oksijen üretmeyi,
havadan karbon çekmeyi
ve diğer mikropların demir yiyeceklerini
onları pasa dönüştürerek yok etmeyi öğrendiler.
Bu milyarlarca yıl devam etti.
Bazı bakteriler diğer bakterileri yedi.
Oksijeni enerjiye çevirebilecek gücü kazanıp
hayvanların ve bitkilerin öncüleri oldular.
Fakat sonuç olarak iklim şokları yaşandı,
sıcaktan tekrar soğuğa dönüldü
ve Dünya buzullarla çevrilmiş bir kar topu hâline geldi.
Bu dönemin teknik ismi ''Kar Topu Dünyası.''
(Gülüşmeler)
700-800 milyon yıl önce.
Her neyse, mikroplar çok hücreli hayat oluştururken
birbirlerine bağlandı.
600 milyon yıl önce
mikropları sudan emen geometrik koloniler ortaya çıktı.
Bunların yerini kısa zamanda modern hayvanların ataları aldı.
Kambriyen patlaması.
Istakozun akrabaları,
kavrayıcı kollarını kullanarak diğer hayvanları yedi.
Zırhlı kıvrılan midye solucanları deniz tabanı boyunca ve içinde sürünürek
yeni bir ekosistem yarattı.
İlk kurbağa yavrusu benzerleri antik kıyı şeridine taşınırken
boğazlarındaki dişlerle yılan balığı benzerleri
otobüs boyutunda deniz canavarlarından
ve aç deniz akreplerinden kaçarken
dondurma koni mercanlardan ilk resiflerin üzerinde yüzmüş.
Bitki mantarları karaya çıktı.
Fakat sonra buzullar geri dönüp neredeyse her şeyi öldürdü.
Ama kitlesel yok oluşlar fırsatlar oluşturur.
Çenesiz balıklar okyanusu işgal etti;
av noktaları, çatal dişler ve son olarak yüzgeçler.
Örümcekler, akrepler, salyangozlar ve solucanlar karaya çıktı.
Çin'in oralarda bir yerde bir balık çene geliştirip
çenesiz balıkların, deniz akreplerinin
ve dallanan planktokların
neslini bitmeye götürdü.
Bu balıklardan bazıları,
yüzgecinde kol kemikleri olanlarında
parmaklar filizlendi,
yüzgeç başına 7 veya 8 parmak.
Karada, bitkiler ağaç olup
inanılmaz büyüdü
veya ölmeden önce bir kere sporlarını yaydılar.
Fakat sonra yine buzullar geldi
ve bu kitlesel yok olmanın iki numaralısıydı.
Zaman garip balıkların ve denizi kaplayan zambakların zamanıydı.
Kanatlı köpek balıkları.
Keskin testere çeneli köpek balıkları.
Küçük dişlerle kaplı yüzgeçleri olan köpek balıkları.
Ezici diş plakaları olan köpek balıkları.
İlk kez günümüzün maymun balığı ve yılan balıklarına benzer kemikli balıklar çıktı.
Sulak alanlar gelişti,
üç metre uzunluğunda avcı kırk ayaklar ve dev yusufçuklar ortaya çıktı.
Bunlar süper kıta Pangea boyunca yayıldı ve öldü,
kömür oluştu,
100 milyon yıllık Buz Devri'ne önderlik etti.
Sonunda, omurgalılar kalıcı olarak karaya çıktı,
beraberinde timsah benzeri amfibiyanlar
ve kılıç dişli proto memeliler.
Fakat sonra volkanlar bütün Sibirya'yı eritti,
neredeyse her şey öldü
ve bu üç numaralı kitlesel yok oluştu.
(Gülüşmeler)
Gündüz hayatı neredeyse öldü.
Sadece yalnız tusk dişli memeli hayatta kaldı ve gelişti
ama kısa zamanda koşabilen timsahlar yerlerini aldı.
Okyanusta, deniz sürüngenleri,
büyük oranda deniz kestanelerinin akrabalarını
ve zırhlı kalamarlarla, ammonoidlerin her türlü cinsini ve formunu oluşturdu.
Fakat sonra Pangea parçalanmaya başladı,
bir gün Atlantik Okyanusu olacak
atmosfere toksik gaz kusan
bir lav denizi oluşturdu
ve bu dördüncü kitlesel imhaydı.
(Gülüşmeler)
Evet, aslında beş seferden çok daha fazlası var,
bunlar sadece büyük olanlar.
(Gülüşmeler)
Sonunda balina boyutunda balıklar oluştu
ve günümüz balıkları resiflerde toplandı,
güneş ışınlarını yiyen su yosunlarını kullanarak devasa oldular.
Yengeçler, vatozlar ve öbür balıklar ezici dişleriyle,
ağır kabuklarıyla ortaya çıktı
ve avcı-av arasındaki silahlanma yarışına önderlik etti.
Bu sırada deniz biyoçeşitliliğinde patlama yaşandı.
Memeliler ağaçlara tırmandı, uçtu
ve günümüzdeki davranışlarına benzer birçok başka şey yaptılar.
İlk arılar tarafından polenleştirilmiş ilk çiçeklerle beslendiler.
Hem karada hem de denizde modern dünyaya önderlik eden
ekolojik bir devrim oldu.
Ama sonra Meksika'ya bir asteroit çarptı
ve dünyanın öbür ucunda Hindistan'daki volkanları tetikledi
ve tekrardan neredeyse her şey öldü.
(Kahkahalar)
Fakat her zaman bir fakat var ki buradayız
memeliler küllerinden doğup
aşırı sıcak altında küçülüp daha sonra her zamankinden çok büyüdüler.
Kuzey Kutbu'nda palmiye ağaçları ve yılanlar vardı.
Yırtıcı geyik köpekleri antik nehirler boyunca keyif sürerken
akrabaları okyanusa geri dönüp
samur benzeri ilk balinalar oldular.
Sırtlanlar ve diğer karnivorlar
devasa uzun boyunlu gergedanlar tarafından kovalanmadı.
Buradaki her şey kısmet tanıdık gelse de
aslında değil.
Antarktika'da başlayan buz devri
ilk kalıcı kutup buz örtüsünü 200 milyon yılda oluşturdu.
Bu Dünya'nın geri kalanını kuruttu
fakat çimlerin, kemirgenlerin ve kedilerin artmasına imkân verdi.
Afrika'da bir yerde
bir ape yeni büyük savana üstünde yürümeye başladı.
Ah, bundan bahsetmem lazım,
devasa kılıç dişli somon ortaya çıktı.
(Kahkahalar)
Yani biz bunların hepsinin nasıl olduğunu
ve daha da fazlasını biliyoruz.
Nasıl?
Neden?
Paleontoloji, birçok diğer alan ve teknolojilerin kesişimiye birlikte
gelişen bir bilim.
Fosil kalıntılarından daha büyük veri yok
ve her birini kazıyoruz.
CAT taramalarını,
izotopları,
genomları,
robotları,
matematik simülasyonlarını
ve bütün türlerde analitiği kullanıyoruz.
Biz hepsini maksimuma çıkartıyoruz ki geçmişi
ve evrimin nasıl çalıştığını anlayalım.
Bu ayrıca bize gelecekle alakalı tahmin yapma fırsatı tanıyor.
Sıradaki kitlesel yok olmadan sonra ne olacak?
Ne tür gariplikler görülecek?
Memeliler tekrardan mı küçülecek?
Hatta memeli olacak mı?
Özetle
dinozorlarla alakalı çok şey öğrendik.
Fakat geçmişte yaşamış diğer %99,9 türden öğrenilecek hâlâ çok şey var.
Ve paleontoloji bu.
Teşekkürler.
(Alkışlar ve tezahüratlar)