É posible que os adultos fagamos que nos medren novas neuronas?
Aínda hai certa incertidume sobre este asunto,
en tanto que é unha área de investigación moi novidosa.
Por exemplo, falando cun colega meu, Robert,
un oncólogo,
comentábame,
"Sandrine, isto é desconcertante.
Algúns pacientes meus, logo de saber que están curados dun cancro
aínda desenvolven síntomas de depresión".
E eu respondinlle,
"Ben, na miña opinión iso ten lóxica.
A droga que lle dás, que frea a proliferación das células cancerosas
tamén frea o nacemento de neuronas no cerebro.
E Robert quedou a mirar para min como se eu tolease e dixo,
"Pero Sandrine, son pacientes adultos,
aos adultos non nos medran neuronas novas."
E, para as súa sorpresa, díxenlle, "Medránnos, si".
E isto é o que chamamos neuroxénese.
[Neuroxénese]
Pero Robert non é neurocientífico;
e cando el estudaba Medicina non se ensinaba o que sabemos agora:
que o cerebro adulto pode xerar novas células nerviosas.
Así que Robert, como bo científico que é
quixo vir ao meu laboratorio
para entender isto un pouco mellor.
E leveino nunha visita guiada
a unha das partes máis excitantes do cerebro
no que a neuroxénese se refire:
ao hipocampo.
Esta estrutura gris no centro do cerebro.
E da que sabemos hai tempo
que é importante para a aprendizaxe, a memoria, o estado de ánimo e a emoción.
Sen embargo, o que sabemos só desde hai pouco
é que é unha das únicas estruturas do cerebro adulto
onde se poden xerar novas neuronas.
Se seccionamos o hipocampo
e miramos nel con aumento,
o que poden ver aqui en azul
é unha neurona recén nacida nun cerebro de rato adulto.
No caso do cerebro humano,
o meu colega Jonas Frisén do Instituto Karolinska,
ten estimado que producimos 700 neuronas novas ao día
no hipocampo.
Poden pensar que non son moitas,
comparadas cos miles de millóns de neuronas que temos.
Pero aos cincuenta anos,
teremos renovado todas as neuronas desta estrutura coas que nacimos
con neuronas nacidas sendo adultos.
Entón, por que son importantes estas novas neuronas e que funcións cumpren?
Primeiro, sabemos que son importantes para a aprendizaxe e a memoria.
E no laboratorio temos amosado
que se bloqueamos a capacidade do cerebro adulto
para producir novas neuronas no hipocampo,
bloquéanse certas capacidades de memoria.
E isto é especialmente novidoso e certo no caso do recoñecemento espacial,
ou sexa, como recorremos o noso camiño pola cidade.
Aínda estamos a aprender moito,
e as neuronas son importantes non só para a capacidade de memoria,
senón tamén para a súa calidade.
E son de axuda para engadir tempo á nosa memoria
e tamén para diferenciar entre memorias moi parecidas, a saber:
como atopas a túa bicicleta
que aparcas na estación todos os días na mesma zona,
pero en lugares lixeiramente distintos?
E o que é máis interesante para o meu colega Robert
é a investigación que estamos a facer sobre neuroxénese e depresión.
Así, nun modelo animal da depresión,
temos atopado que se dá un baixo nivel de neuroxénese.
E cando administramos antidepresivos,
auméntase a produción destas novas neuronas,
e diminúen os síntomas de depresión
o que establece unha relación clara entre neuroxénese e depresión.
Pero ademais, bloqueando só a neuroxénese,
bloquéase a eficacia do antidepresivo.
Así que para entón, Robert entendera
que probablemente os seus pacientes sufrían de depresión
despois de curarse do cancro,
porque o anticanceríxeno detivera a xeneración de novas neuronas.
E precísase un tempo para xerar novas neuronas
que acaden as súas funcións normais.
Así, en conxunto, pensamos que temos evidencia de abondo
para afirmar que a neuroxénese é unha clara alternativa
se queremos mellorar a formación de memorias e o estado anímico,
ou mesmo previr o declive asociado ao avellentamento,
ou asociado ao estrés.
Xa que logo, a seguinte pregunta é:
podemos controlar a neuroxénese?
A resposta é si.
E agora imos facer unha pequena proba.
Voulles indicar unha serie de condutas e actividades,
e vanme dicir se pensan que aumentan a neuroxénese
ou que a diminúen.
Listos?
OK, imos aló.
Que opinan da aprendizaxe?
Auméntaa?
Si.
Aprender aumentará a produción destas novas neuronas.
E o estrés?
Si, o estrés diminúe a produción de novas neuronas no hipocampo.
Que hai da privación de sono?
Efectivamente, diminúe a neuroxénese.
E o sexo?
Oh, vaia!
(Risos)
Si, acertaron, aumenta a produción de novas neuronas.
Non obstante, aquí hai que buscar o equilibrio.
Non queremos chegar a unha situación,
(Risos)
na que demasiado sexo leve á privaciónd de sono.
(Risos)
E que din de facerse vello?
A taxa de neuroxénese diminúe ao facerse vello,
pero aínda ocorre.
E xa para rematar, que din de correr?
Vou deixar que xulguen por si mesmos.
Este é un dos primeiros estudos
levados a cabo polo un dos meus mentores, Rusty Gage, do Instituto Salk,
que amosa que o ambiente pode ter un impacto
na produción de novas neuronas.
Aquí poden ver unha sección do hipocampo dun rato
que non tiña roda de exercicio na súa gaiola.
Os pequenos puntos negros que ven son novas neuronas formándose.
E agora, poden ver a sección do hipocampo dun rato
con roda de exercicio na gaiola.
Poden ver o incremento masivo
de puntos negros que representan novas neuronas en formación.
Así que a actividade inflúe na neuroxénese pero isto non é todo.
O que comemos tamén ten efecto
na produción de novas neuronas no hipocampo.
Aquí temos a mostra dunha dieta,
de nutrintes que se teñen demostrado eficaces.
E voulles sinalar algúns:
Unha restrición calórica do 20 ao 30 por cento aumenta a neuroxénese.
O xaxún intermitente -- espaciar o tempo entre comidas --
aumenta a neuroxénese.
A inxesta de flavonoides,
que se atopan no chocolate negro ou nas arandeiras,
aumenta a neuroxénese.
Os ácidos graxos Omega-3,
presentes en peixes graxos, como o salmón,
aumentan a produción desas novas neuronas.
Pola contra, unha dieta rica en graxas saturadas
ten un impacto negativo na neuroxénese.
O etanol -- a inxesta de alcohol -- diminúe a neuroxénese.
Sen embargo, non todo está perdido;
o resveratrol, que se atopa no viño,
tense demostrado que promove a supervivencia destas novas neuronas.
Así que a próxima vez que vaian de cea,
poden procurar acadar ese punto de bebida 'neutral' para a neuroxénese.
(Risos)
E, para rematar, deixen que apunte unha última cousa,
unha un tanto curiosa.
Aos xaponeses fascínalle as texturas das comidas,
e tense demostrado que as dietas blandas prexudican á neuroxénese,
a diferenza da comida que require masticar, ou os alimentos crocantes.
Todos estes datos,
para os que temos que mirar a nivel celular,
conseguíronse usando modelos animais.
Pero esta dieta tamén se ten administrado a humanos,
e o que puidemos ver é que a dieta modula a memoria e o estado de ánimo
na mesma dirección que modula a neuroxénese,
isto é: a restrición calórica mellora a capacidade de memoria,
mentres que unha dieta alta en graxas exacerba os síntomas da depresión,
ao contrario que os ácidos graxos Omega-3, que incrementan a neuroxénese,
e tamén axudan a diminuír os síntomas depresivos.
Así que nós pensamos que o efecto da dieta
na saúde mental, a memoria e o estado de ánimo,
está realmente mediado pola produción de novas neuronas no hipocampo.
E non é só o que comemos,
tamén é a textura dos alimentos, cándo os comes
e a cantidade deles que inxires.
Pola nosa banda -- os neurocientíficos interesados na neuroxénese --
precisamos entender mellor a función destas novas neuronas,
e como poder controlar a súa supervivencia e a súa produción.
Tamén temos que atopar a forma de protexer a neuroxénese dos pacientes de Robert.
E pola súa banda,
déixoos a cargo da súa propia neuroxénese.
Grazas.
(Aplausos)
Margaret Heffernan: Estupenda investigación, Sandrine.
Teño que dicirche que vés de cambiame a vida.
Vou comer un montón de arandeiras.
Sandrine Thuret: Moi ben.
MH: Interésame moito o de correr.
Teño que correr?
Ou vale calquera exercicio aeróbico,
que leve osíxeno ao cerebro?
Sirve calquera clase de exercicio intenso?
ST: Polo de agora,
non podemos dicir con seguridade se é correr en sí,
pero penso que calquera cousa que aumente a produción
ou o fluxo de sangue ao cerebro,
debería ser beneficiosa.
MH: Entón non teño que ter unha roda de exercicio na oficina?
ST: Non, non fai falla!
MH: Uf, que alivio! É marabilloso.
Sandrine Thuret, moitas grazas.
ST: Grazas a ti, Margaret.
(Aplausos)