Bütün hayvanlar iletişim kurar.
Yengeçler sağlıklı ve çiftleşmeye hazır olduklarını göstermek için
birbirlerine kıskaçlarını sallar.
Mürekkep balıkları kamuflaj ya da rakiplerine bir uyarı olarak
derilerinde desenler oluşturmak için kromatofor denen
pigmentli deri hücrelerini kullanır.
Bal arıları bir besin kaynağının yerini ve kalitesini
diğerlerine anlatmak için karmaşık danslar yapar.
Bütün bu hayvanların etkileyici iletişim becerileri var.
Ama bir dilleri var mı?
Bu soruya cevap vermek için
genelde dil ile özdeşleştirilen dört özelliğe bakabiliriz:
Ayrıklık,
Gramer, yani dil bilgisi,
verimlilik
ve yer değiştirme.
Ayrıklık, yeni fikirleri ifade etmek için bir araya getirilebilen
ses yada kelime gibi
birbirinden bağımsız bir birim setinin olmasıdır,
farklı ifadeler yaratmak için yeniden düzenleyebileceğiniz
buzdolabının üzerindeki harf magnetleri seti gibi.
Dil bilgisi ise bu bağımsız birimleri
nasıl bir araya getireceğinizi anlatan kurallar sistemi sağlar.
Verimlilik, bir dili sonsuz sayıda
mesaj üretmek için kullanabilme kabiliyetidir.
Ve yer değiştirme ise tam önünüzde olmayan
şeyler hakkında konuşabilme yetisidir.
Örneğin; geçmiş, gelecek ya da uydurma olaylar gibi.
Peki hayvanların iletişimi bu özelliklerden
herhangi birine sahip mi?
Yengeçler ve mürekkep balıkları için cevap hayır.
Onlar işaretlerini yaratıcı şekillerde bir araya getirmiyorlar.
Ayrıca o sinyaller gramer olarak belirli bir sıra takip etmiyor ve
sadece o anki durumlar hakkında iletişime geçiyorlar.
Örneğin; “Ben sağlıklıyım.” Ya da “Ben zehirliyim.” gibi.
Ama bazı hayvanlar bu özelliklerin bazılarını sergiliyor.
Arılar sallanma danslarının hareketlerini, açılarını, süresini ve yoğunluğunu
bir besin kaynağının yerini ve zenginliğini
tarif etmek için kullanırlar.
Bu besin kaynağı kovanın dışında olduğundan
yer değiştirme özelliğini göstermiş oluyorlar.
Bu özellik çayır köpeklerinde de vardır.
Çayır köpekleri binlerce kişinin
yaşadığı kasabalarda yaşarlar
ve çakallar, şahinler, porsuklar, yılanlar
ve insanlar tarafından avlanırlar.
Alarm çağrıları, avcının boyunu, şeklini, hızını ve
hatta insan avcıların ne giydiğini,
silah taşıyıp taşımadığını bile anlatır.
Şempanze ve goril gibi büyük maymunlar da
harika iletişim kurarlar.
Bazıları modifiye edilmiş işaret dillini bile öğrendiler.
Washoe adındaki bir şempanze birçok farklı işareti,
“Lütfen aç, acele et” gibi bir orijinal deyişi oluşturmak için
bir araya getirerek ayrıklık özelliğini sergilemiştir.
Dişi bir goril olan Coco 1000’den fazla işareti
ve yaklaşık 2000 kadar da konuşma
İngilizcesinde kelimeyi anlayabiliyor.
Coco çok sevdiği ölen bir yavru kediden bahsetmiştir.
Böyle yaparak yer değiştirme özelliğini sergilemiştir.
Şunu da belirtmeliyiz ki bu iki örnekteki maymunlar
insanların iletişim sistemini kullanıyordu,
doğada kendiliğinden oluşanı değil.
Sofistike hayvan iletişimine dair birçok örnek vardır.
Mesela yunuslar;
ıslıkları yaş, yer, isim ve cinsiyet tanımlamak için kullanırlar.
Ayrıca araştırmacıların onlarla iletişime geçmek için
kullandığı işaret dilindeki bazı grameri de anlayabilirler.
Ama gramer yunusların doğal iletişiminde yoktur.
Bu iletişim sistemleri daha önce belirttiğimiz
dil özelliklerinin bazılarına sahip olsalar da,
dördünü birden barındırmamaktadırlar.
Hatta Coco ve Washoe’nun inanılmaz dil becerileri bile
çoğu üç yaşında bir insanınki kadar değildir.
Ve hayvanların konuşma konuları genelde sınırlıdır.
Arılar yemek hakkında konuşur,
çayır köpekleri avcılar hakkında konuşur
ve yengeçler de kendileri hakkında konuşur.
İnsan dili gramer ve verimliliği,
ayrıklık ve yer değiştirme ile güçlü bir şekilde birleştirebilmesiyle
tek olma özelliğine sahiptir.
İnsan beyni sonlu sayıda ögeyi alıp
sonsuz sayıda mesaj yaratabilir.
Çok karmaşık cümleler yaratabilir ve anlayabiliriz
ya da daha önce hiç kullanılmamış kelimeleri de.
Dili sonsuz sayıda konu hakkında iletişim kurmak için,
hayali şeyler hakkında konuşmak için,
yalan bile söylemek için kullanabiliriz.
Araştırmalar hayvan iletişimi hakkında giderek daha fazla şey açığa çıkarıyor.
İnsan dili ve hayvan iletişiminin birbirinden çok farklı şeyler olmadığı,
birbirinin devamı bir süreç olduğu ortaya çıkabilir.
Sonuçta, hepimiz hayvanız.