Burada olmaktan mutluyum.
Burada olduğunuz için mutluyum,
aksi hâlde biraz tuhaf olurdu.
Hepimizin burada olmasına çok sevindim.
"Burada" derken, burayı kastetmiyorum.
Veya burayı.
Burayı kastediyorum.
Dünya'yı kastediyorum.
"Biz" ile de bu salondaki bizleri değil,
yaşamı,
Dünya üstündeki tüm yaşamı --
(Gülüşmeler)
kompleks canlılardan tek hücrelilere,
küften mantarlara,
uçan ayılara kadar.
(Gülüşmeler)
İlginç olansa,
bilgimize göre Dünya yaşamın olduğu tek yer.
8,7 milyon tür.
Başka yerlere de baktık,
yeterince özenli bakmadık belki,
yine de baktık ve başka bir yer bulamadık.
Yaşam barındırdığını bildiğimiz tek yer Dünya.
Dünya özel bir yer mi?
Bu sorunun cevabını çocukluğumdan beri
öğrenmek istiyorum,
sanırım bu salonun yüzde 80'i de aynı şeyi
düşünmüş ve cevabı öğrenmek istemiştir.
Güneş sistemimizde veya ötesinde,
yaşamı destekleyebilecek başka gezegenler
olup olmadığını anlamak için
ilk adım buradaki yaşamın neler gerektirdiğini anlamak.
Bu 8,7 milyon türün hepsinde geçerli olarak,
yaşam yalnızca üç şeye gereksinim duyuyor.
Öncelikle, Dünya'daki yaşamın tümü enerjiye ihtiyaç duyar.
Bizim gibi kompleks canlılar enerjiyi Güneş'ten karşılar,
yer altındaki canlılarsa enerjiyi
kimyasal tepkime gibi şeylerden alabilir.
Tüm gezegenlerde birçok farklı
enerji kaynağı vardır.
Diğer yandan,
tüm canlıların besine veya beslenmeye ihtiyacı vardır.
Özellikle de taze domates isteyenler için bu olanaksız görünüyor.
(Gülüşmeler)
Yine de Dünya'daki her canlı besinini
yalnızca altı kimyasal elementten edinir
ve bu elementler Güneş sistemimizdeki
her gezegen türünde bulunur.
Bu da ortadaki şeyi bir duvar, üstesinden gelmesi
en zor şey durumuna getiriyor.
Geyikten değil, sudan bahsediyorum.
(Gülüşmeler)
Gerçi geyik de havalı olurdu.
(Gülüşmeler)
Donmuş ya da gaz hâlde değil, sıvı olarak.
Yaşamın tümü bunu ihtiyaç duyuyor.
Güneş sistemindeki pek çok cisim sıvı suya sahip değil,
o yüzden oralara bakmıyoruz.
Güneş sistemindeki diğer cisimlerse bolca suya sahip olabilir,
Dünya'dan bile fazla,
ancak buz tabakası altında.
Bu yüzden de oraya ulaşmak, erişmek,
orada bir canlı varsa bile bunu keşfetmek çok zor.
Bu da bize üstüne düşünmemiz gereken birkaç cisim bırakır.
Sorunu daha basit hâle getirelim.
Sadece bir gezegenin yüzeyindeki sıvı suyu düşünelim.
Gezegen yüzeyindeki sıvı su konusunda, Güneş sistemimizde
göz önüne alacağımız yalnızca üç cisim var,
Güneş'ten uzaklığına göre: Venüs, Dünya ve Mars.
Suyun sıvı hâlde olması için bir atmosfer olmasını istersiniz.
Bu atmosfer konusunda da çok dikkatli olmalısınız.
Aşırı bir atmosfer, çok kalın veya çok sıcak bir atmosfer olmaz
çünkü Venüs gibi aşırı sıcak olur
ve sıvı su barındıramazsınız.
Ama çok az, çok ince ve çok soğuk bir atmosfere sahip olursanız
Mars gibi çok soğuk olursunuz.
Venüs çok sıcak, Mars çok soğuk,
Dünya ise tam ölçüsünde.
Arkamdaki görsellere bakıp yaşamın Güneş sistemimiz içinde
nerede bulunacağını istemsizce anlarsınız.
Bu Goldilocks türü bir soru
ve çok basit, çocuklar bile anlayabilir.
Yine de
size üstüne pek düşünmediğimiz Goldilocks hikayesinden
ve bence şu an ile bağlantılı olan
iki şeyi hatırlatmak isterim.
İlki:
eğer Goldilocks odaya girdiğinde
Anne Ayı'nın kâsesi çok soğuksa,
bu daha öncesinde hep soğuk olduğu anlamına mı gelir?
Ya da başka bir anda tam ölçüsünde bir sıcaklıkta olmuş olabilir mi?
Goldilocks odaya girdiğinde
hikâyede elde ettiğimiz cevaba varır.
Aynısı gezegenler için de geçerli.
Durağan şeyler değiller. Değişirler.
Başkalaşırlar. Evrilirler.
Atmosferler de aynısını yapar.
Size bir örnek vereyim.
Bu en sevdiğim Mars fotoğraflarından biri.
En yüksek çözünürlüklü, en çekici fotoğrafı değil,
son çekilen fotoğrafı da değil,
gezegenin yüzeyindeki nehir yataklarını gösteren bir fotoğraf;
akan, sıvı hâldeki suyun oyduğu nehir yatakları;
oluşması yüzlerce, binlerce veya on binlerce yıl alan nehir yatakları.
Bu olay artık Mars'ta gerçekleşmiyor.
Mars'ın bugünkü atmosferi suyun sıvı kalması için
fazla ince ve fazla soğuk.
Bu tek fotoğraf size Mars atmosferinin değiştiğini söylüyor,
büyük oranda değişti.
Yaşamaya uygun diye tanımlayacağımız bir durumdan buna doğru değişti
çünkü yaşamın üç gereksinimi burada çok önce mevcuttu.
Suyun yüzeyde sıvı kalmasını
olanaklı kılan atmosfer nereye kayboldu?
Düşüncelerden biri, uzaya doğru gitmiş olduğu.
Atmosfer taneciklerinin
gezegenin yerçekiminden kurtulup
dönmemek üzere uzaya gidecek kadar enerjisi vardı.
Bu da atmosferin yanında, diğer tüm maddelerle gerçekleşir.
Kuyruklu yıldızların
atmosferik kaçışı son derece açık şekilde hatırlatan kuyrukları vardır.
Ama Venüs'ün de tıpkı Mars ve Dünya gibi
zamanla kaçan bir atmosferi vardır.
Bu yalnızca bir derece ve ölçek meselesidir.
Bu değişimi açıklamak için zamanla ne kadar
kaçış olduğunu keşfetmek isteriz.
Atmosferler bu kaçış için gerekli enerjiyi nereden alır?
Tanecikler yeterli kaçış enerjisini nasıl alır?
Biraz basitleştirirsek, iki yol vardır.
İlki, Güneş ışığı.
Güneş'in yaydığı ışık atmosferik tanecikler tarafından emilebilir
ve bu da tanecikleri ısıtır.
Dans ediyorum gibi oldu ama --
(Gülüşmeler)
Düğünümde bile etmedim.
(Gülüşmeler)
Gezegenin yerçekiminden kaçıp serbest kalmak için yeterli enerjiyi
yalnızca ısınma yoluyla bile alırlar.
Enerjiyi alabilecekleri ikinci yolsa Güneş rüzgârıdır.
Bunlar Güneş yüzeyinden dışarı atılan tanecikler, kitleler ve maddelerdir,
Güneş sistemi içinde uğuldayarak
saniyede 400 kilometre, kimi zamansa
Güneş fırtınalarından geçerken daha da hızla ilerler
ve gezegenler arası boşlukta gezegenler
ve onların atmosferlerine doğru savrulurlar.
Böylece atmosferik taneciklere
kaçma enerjisini sağlayabilirler.
Bu benim ilgi duyduğum bir konu
çünkü bir yerin yaşamaya uygunluğuyla ilgili.
Goldilocks hikâyesiyle ilgili dikkatinizi çekmek
ve size hatırlatmak istediğim iki şey olduğundan bahsetmiştim,
ikincisi biraz daha güç algılanan bir şey.
Baba Ayı'nın kâsesi çok sıcak
ve Anne Ayı'nın kâsesi çok soğuksa,
aynı şekildeki eğilimi izlediğimizde Bebek Ayı'nın kâsesinin
daha da soğuk olması gerekmez mi?
Tüm yaşamınızda kabullendiğiniz bu şey,
üstüne biraz daha düşündüğünüzde o kadar basit olmayabilir.
Tabii ki bir gezegenin Güneş'e olan uzaklığı onun sıcaklığını belirler.
Bu da yaşama uygunluğu kolaylaştırmalı.
Belki göz önünde bulundurmamız gereken başka şeyler de vardır.
Belki hikâyede
sonucu belirlemeye yardım edenler, tam ölçüsünde olanlar
kâselerin kendisi.
Size bu üç gezegenin yaşama uygunluğu etkileyebilecek
çok sayıda farklı
niteliğinden bahsedebilirim
ama kendi araştırmama ilişkin bencil nedenlerden
ve burada durup kumandayı tutanın siz değil ben olmamdan dolayı --
(Gülüşmeler)
manyetik alanlardan bir veya iki dakika
bahsetmek istiyorum.
Dünya'nın bir manyetik alanı var; Venüs ve Mars'ın yok.
Manyetik alan gezegenin derinliklerinde, elektrik kuvvetiyle
işleyen, köpüren sıvı madde tarafından oluşturulur.
Bu madde Dünya'yı çevreleyen bu muazzam ve oldukça eski manyetik alanı yaratır.
Pusulan varsa kuzeyin hangi yön olduğunu bilirsin.
Venüs ve Mars'ta böyle değil.
Venüs ve Mars'tayken bir pusulan varsa
tebrikler, kayboldun.
(Gülüşmeler)
Bu yaşama uygunluğu etkiler mi?
Nasıl olabilir ki?
Birçok bilim insanı gezegenin manyetik alanının
gezegen etrafındaki Güneş rüzgârı taneciklerini
uzaklaştırarak atmosfer için bir kalkan görevi gördüğünü düşünüyor.
O taneciklerin elektrik yükü
üzerinden çalışan bir tür güç kalkanı etkisi gibi.
Bunun yerine, salata barındaki hapşırık korumasının gezegen için olanı derim.
(Gülüşmeler)
Evet, bunu daha sonra izleyen meslektaşlarım
Güneş rüzgârının camiamızın tarihinde ilk kez
mukusla eşit sayıldığını fark edecek.
(Gülüşmeler)
Öyleyse buradaki etki şu, Dünya milyarlarca yıl
manyetik alanımız sayesinde
korunmuş olabilir.
Atmosferin kaçma olanağı yoktu.
Diğer yandan Mars
manyetik alan eksikliğinden dolayı korunmasızdı
ve belki milyarlarca yıl geçtikçe
yaşanılabilir bir gezegenden
bugün gördüğümüz gezegene geçişe neden olacak
yeterince atmosfer eksildi.
Diğer bilim insanları manyetik alanların
gezegenin Güneş rüzgârından gelen enerjiyle
kendiliğinden gireceği etkileşimden daha fazla etkileşime girmesini sağlayarak
bir gemideki yelkenlerin işlevini gördüğünü düşünüyor.
Yelkenler Güneş rüzgârından enerji toplayabilir.
Manyetik alan Güneş rüzgârından enerji toplayabilir,
bu da daha fazla atmosferik kaçışın gerçekleşmesine olanak sağlar.
Bu test edilmesi gereken bir düşünce
ancak etkisi ve çalışma şekli
oldukça açık görünüyor.
Çünkü biliyoruz ki
Güneş rüzgârından gelen enerji
Dünya'da atmosfer içine yerleşiyor.
Bu enerji manyetik alan hatlarından kutup bölgelerine
iniyor ve inanılmaz güzellikteki
kuzey ışıklarını ortaya çıkarıyor.
Deneyimleme şansınız olduysa, gerçekten muhteşem.
Enerjinin içeri girdiğini biliyoruz.
Kaç taneciğin geri çıktığını ve manyetik alanın
bunu bir şekilde etkileyip etkilemediğini ölçmeye çalışıyoruz.
Ortaya sizin için bir sorun attım
ama henüz çözümünü bilmiyorum.
Bir çözümümüz yok.
Ama üstünde çalışıyoruz. Nasıl mı çalışıyoruz?
Üç gezegene de uzay aracı gönderdik.
Benim de bir parçası olduğum,
Kolorado Üniversitesi'nden yönlendirilen
ve şu anda Mars yörüngesinde izleyen
MAVEN dâhil bazıları şu an yörüngede.
Atmosferik kaçışı ölçmek için tasarlandı.
Venüs ve Dünya'dan da benzer ölçümler ediniyoruz.
Tüm ölçümleri edindiğimizde
tüm bunları birleştirebilir ve üç gezegenin de
kendi uzay çevresiyle, etrafıyla nasıl etkileştiğini
anlayabiliriz.
Manyetik alanların yaşama uygunluk açısından önemli olup olmadığını
belirleyebiliriz.
Bunun yanıtını siz neden umursayasınız ki?
Bunu çok içten umursuyorum...
Ekonomik olarak da ama çok içten.
(Gülüşmeler)
Öncelikle, bunu sorunun yanıtı bize
bu üç gezegene dair daha fazlasını öğretecek.
Venüs, Dünya ve Mars.
Yalnızca günümüzde çevreleriyle nasıl etkileştiklerine dair değil,
bunun milyarlarca yıl öncesinde de
yaşanılabilir olup olmadıklarına dair.
Bu bizi çevreleyen ve yakındaki
atmosferler hakkında bilgi verecek.
Dahası, bu gezegenlerden öğrendiklerimiz
diğer yıldızlar etrafında gözlemlediğimiz
gezegenler dâhil her yerdeki atmosferlere de uygulanabilir.
Örneğin burada, Boulder'da
geliştirilen ve buradan kontrol edilen Kepler uzay aracı
birkaç yıldır gökyüzünün posta pulu büyüklüğünde
bir bölümünü gözlemliyor
ve binlerce gezegen keşfetti --
gökyüzünün diğer kısımlarından farklı olduğunu düşünmediğimiz
posta pulu büyüklüğündeki bir bölgesinde.
20 yıl içinde
Güneş sistemimiz dışındaki sıfır gezegenden haberdar olma noktasından
şu an hangisini inceleyeceğimizi
bilemediğimiz çok sayıda gezegen seviyesine geldik.
Her bilgi işe yarayacaktır.
Aslında artık Kepler'ın edindiği
ve diğer benzer gözlemlere dayanarak
yalnızca Samanyolu galaksisindeki
200 milyar yıldızı düşünürsek bile
her yıldızın en az bir gezegeni olduğuna inanıyoruz.
Buna ek olarak,
tahminlerimiz yalnızca bizim galaksimizde, yaşanılabilir olarak tanımladığımız
bu gezegenlerden 40 milyar ve 100 milyar arası bir sayıda
olduğunu söylüyor.
Bu gezegenlerin gözlemlerine sahibiz
ancak hangilerinin yaşanılabilir olduğunu henüz bilmiyoruz.
Bu biraz bir kırmızı leke içinde kapana kısılmak gibi,
(Gülüşmeler)
sahnedeyken
ve orada başka dünyalar olduğunu bilerek,
onlara dair daha fazlasını bilmeyi deli gibi isteyerek,
onları araştırıp belki bir veya iki tanesinin biraz sana benzediğini
keşfetmeyi isteyerek.
Bunu yapamazsınız, henüz oraya gidemezsiniz.
Bundan dolayı kendi çevreniz içinde
Venüs, Dünya ve Mars için
geliştirdiğiniz araçları kullanmak zorunda ve onları
diğer durumlara uygulayıp o verilerden mantıklı çıkarımlar yapmayı ummalısınız.
Böylece yaşanılabilir ve yaşanılabilir olmayan gezegenler için
en iyi adayları belirleyebilirsiniz.
Sonuçta, en azından şimdilik,
bizim kırmızı lekemiz bu, burada.
Çok yakında daha fazlasını bilme şansımız olsa da
yaşanılabilir olduğunu bildiğimiz tek gezegen bu.
Ancak şimdilik, yaşanılabilir tek gezegen bu
ve bizim kırmızı lekemiz burası.
Burada olmamızdan çok mutluyum.
Teşekkürler.
(Alkışlar)