To wielki zaszczyt
pracować na jednym z zagrożonych obszarów bioróżnorodności.
na Maskarenach na Oceanie Indyjskim.
Te wyspy: Mauritius, Rodrigues i Reunion
wraz z Madagaskarem
słyną z unikalnych roślin,
których nie spotyka się nigdzie indziej.
Dziś opowiem wam o pięciu z nich
i ich szczególnych cechach,
dzięki którym są tak wyjątkowe.
Spójrzmy na tę roślinę.
Jej nazwa lokalna to benjoin,
a nazwa botaniczna to Terminalia bentzoe,
podgatunek bentzoe.
To endemit występujący na Mauritiusie,
a jego szczególną cechą
jest różnolistność.
Co oznacza różnolistność?
Chodzi o to, że ta sama roślina
ma liście o różnych kształtach i rozmiarach.
Te rośliny wyewoluowały
daleko od kontynentu,
wewnątrz specyficznych ekosystemów.
Zazwyczaj ich szczególne cechy
rozwijały się w odpowiedzi na zagrożenie
obecne w lokalnej faunie,
w tym wypadku - na żerujące żółwie.
Żółwie są znane ze słabego wzroku,
w związku z tym unikają roślin,
których nie rozpoznają.
Ta ewolucyjna sztuczka ochrania roślinę
przed tymi raczej słodkimi zwierzętami,
pomaga też gatunkowi przetrwać.
Pewnie teraz zadajecie sobie pytanie:
czemu ona nam o tym opowiada?
Powód jest taki, że często pomijamy
różnorodność i mnogość świata natury.
Te środowiska naturalne są wyjątkowe
i goszczą całą masę roślin.
Nie zdajemy sobie sprawy z wartości
tych cennych zasobów,
a przez to, niefrasobliwie,
niszczymy je.
Wszyscy znamy
makro wpływ urbanizacji,
zmian klimatu, wyczerpywania złóż,
jednak gdy ostatnia roślina,
jak również zwierzę,
gdy ostatni przedstawiciel gatunku
znikają z powierzchni Ziemi,
tracimy cały podzbiór ziemskiej biologii.
Wraz z nim ważne rośliny mające medyczny potencjał
lub posiadające składniki,
które przydałyby się w kosmetyce,
żywieniu, farmaceutyce,
czy w weterynarii dzikich zwierząt,
przepadają na zawsze.
Najlepszym przykładem
jest legendarny dodo, pochodzący z Mauritiusa,
znany obecnie jako symbol wyginięcia.
Wiemy, że rośliny odgrywają niezwykle ważną rolę.
Po pierwsze, stanowią pokarm
i dają nam tlen, którym oddychamy.
Są też źródłem
aktywnych biologicznie substancji,
które powinny być szczegółowo zbadane,
ponieważ społeczeństwa przez tysiąclecia
zdobyły ważną wiedzę,
tradycje kulturowe
oraz medycynę bazującą na roślinach.
Przytoczę trochę danych.
1,4% całkowitej powierzchni lądowej
jest domem dla 40% gatunków wyższych roślin,
35% gatunków kręgowców.
Ten 1,4% stanowi
25 zagrożonych obszarów bioróżnorodności świata,
ten 1,4% całej powierzchni lądowej,
zapewnia 35 procent
usług ekosystemowych,
na których polegają bezbronni ludzie.
Jak widzicie,
wyspa Mauritius,
gdzie mieszkam i pracuję,
należy do jednego z tych obszarów,
a ja badam wyjątkowe rośliny wyspy
pod kątem ich przydatności w medycynie.
Wróćmy do pierwszej rośliny,
jaką wam pokazałam,
z liśćmi o różnych kształtach
i rozmiarach, Terminalia bentzoe,
podgatunek bentzoe.
Można go znaleźć tylko na Mauritiusie.
Rdzenni mieszkańcy
używają wywarów z liści
przeciwko chorobom zakaźnym.
Nasza praca polega
na naukowym potwierdzaniu ich tradycyjnych informacji.
Wykazaliśmy,
że ekstrakt z liści silnie działa
przeciwko szerokiemu spektrum bakterii,
które są ludzkimi patogenami.
Czy ta roślina może stanowić odpowiedź
na antybiotykooporność?
Antybiotykooporność stanowi
wielki, globalny problem.
Jedno wiemy na pewno:
nie możemy dać zginąć tej roślinie.
Jednak w twardej rzeczywistości
ta roślina
jest uważana za bezbronną
w swoim naturalnym środowisku.
Przypomina mi to kolejny przykład.
Ten krzew jest znany jako baume de l'ile plate,
w dialekcie miejscowym.
Nazwa botaniczna to Psiadia arguta.
To rzadka roślina,
endemit występujący na Mauritiusie.
Kiedyś rosła na kontynencie,
jednak wskutek naporu urbanizacji
została z niego wyparta.
Udało nam się ją uchronić
od wyginięcia
poprzez rozmnażanie in vitro roślin,
które obecnie rosną dziko.
Muszę wspomnieć,
że nie wszystkie rośliny
można hodować in vitro.
Ludzie są szczęśliwi w strefie komfortu,
rośliny również potrzebują
odpowiedniego ekosystemu,
zaś endemity
nie reagują na ostre zmiany ekosystemu,
ale wielkim wyzwaniem
są dla nich
chociażby zmiany klimatu.
Tubylcy używają ich liści
w tradycyjnej medycynie
przy problemach z układem oddechowym.
Nasze wstępne badania laboratoryjne
na ekstrakcie z liści wykazały,
że zawierają one składniki,
które pod względem struktury chemicznej
przypominają leki na astmę
sprzedawane w aptekach.
Kto wie,
jakie korzyści dla ludzi przyniesie
ta roślina, gdy ujawni wszystkie swoje sekrety.
Pochodzę z rozwijającego się świata,
w którym od zawsze zmagamy się
z problemem eksplozji zaludnienia.
Afryka to młodniejący kontynent,
a gdy mówi się o eksplozji populacji,
nieodłącznie związane jest to
z problemem niedoboru żywności.
Ta roślina, baobab,
może być częścią rozwiązania.
To rzadko używana, zapomniana roślina pastewna.
Stanowi krajobraz zachodniej Afryki,
gdzie jest znana jako drzewo życia.
Powiem wam później,
dlaczego Afrykanie uważają ją za drzewo życia.
Co interesujące, istnieje wiele legend
powiązanych z tą rośliną.
Z powodu jej rozmiarów
miała górować nad mniejszymi roślinami,
więc Bóg, zgniewany jej arogancją,
wykorzenił ją i posadził do góry nogami,
stąd jej kształt.
Gdy spojrzycie na to drzewo
w kontekście afrykańskim,
w Zachodniej Afryce znane jest jako drzewo rozmów,
gdyż pełni ważne funkcje społeczne.
Gdy w społeczeństwie jest problem,
spotkanie pod drzewem rozmów
z wodzami plemienia
oznacza próbę znalezienia rozwiązania
danego problemu,
jak również wzmaga wiarę i szacunek
wśród członków społeczności.
Z naukowego punktu widzenia
na świecie jest osiem gatunków baobabów.
Jeden jest z Afryki,
jeden z Australii,
zaś sześć z nich to endemity
rosnące na Madagaskarze.
Ten, który wam pokazałam,
jest z Afryki.
Adansonia digitata.
Ten piękny, biały kwiat
otwiera się w nocy, jest zapylany przez nietoperze
i daje początek owocowi,
który jest osobliwie zwany
małpim chlebem.
Małpy to niegłupie zwierzęta.
Wiedzą, co jest dla nich dobre.
Gdy otworzycie owoc baobabu,
zobaczycie białą, mączną papkę,
która jest bogata w składniki odżywcze
i zawiera więcej białka
niż ludzkie mleko.
Dobrze słyszeliście:
więcej białka niż ludzkie mleko.
To jeden z powodów, dla których
światowe koncerny żywieniowe
badają ten owoc, by stworzyć
coś znanego jako wzbogacona żywność.
Nasiona dają bardzo stabilny olej,
pożądany przez przemysł kosmetyczny
do produkcji chociażby balsamów.
Z kolei pień
oczywiście zawiera wodę,
z której często korzysta spragniony wędrowiec.
Liście są używane w tradycyjnej medycynie
przeciwko chorobom zakaźnym.
Teraz rozumiecie, dlaczego Afrykanie
uważają je za drzewo życia.
To pełna roślina,
zaś wielkość tych drzew
skrywa potężny potencjał,
nie tylko dla farmacji, żywienia i kosmetyków.
To, co wam pokazałam,
to tylko jeden gatunek z Afryki.
Adansonia digitata.
Mamy sześć gatunków na Madagaskarze,
a nie znamy potencjału tej rośliny.
Jednak wiemy,
że florze grozi wyginięcie.
Pozwólcie, że przedstawię wam
innego ulubieńca z Afryki,
czyli zmartwychwstanki.
To dowód na to,
że nawet Jezus ma konkurencję.
(Śmiech)
Ta roślina rozwinęła
niezwykłą tolerancję na suszę,
dzięki czemu może przetrwać
wysuszenie rzędu 98% w ciągu całego roku
bez uszkodzeń,
po czym może całkowicie się zregenerować
z dnia na dzień i zakwitnąć.
My, ludzie,
od zawsze szukaliśmy eliksiru młodości.
Nie chcemy się starzeć.
Czy musimy, skoro jest wyjście?
To da wam pogląd,
jak roślina wyglądała wcześniej.
Niedoświadczony ogrodnik
podczas pierwszej wizyty w ogrodzie
wyrwałby ją, bo uschła.
Jednak po podlaniu dzieje się to.
Całkowicie zdumiewające.
Główną przyczyną procesów starzenia
jest utrata wody
z górnych warstw naskórka, co powoduje zmarszczki,
o czym wiedzą
zwłaszcza kobiety.
Ta roślina daje kosmetologom
bardzo ważne składniki,
dzięki którym można znaleźć
sposób na spowolnienie starzenia
i jednoczesne wzmocnienie komórek
przed wpływem toksyn środowiskowych.
Te cztery przykłady,
które wam podałam,
to tylko drobne przypomnienie tego,
w jaki sposób nasze zdrowie
i przetrwanie są powiązane
ze zdrowiem i prężnością
naszego ekosystemu,
a także dlaczego trzeba uważać
w zachowywaniu bioróżnorodności.
Z każdym ściętym lasem
i zlikwidowanymi moczarami
potencjalne laboratorium znika
i być może nigdy go nie odzyskamy.
Wiem, o czym mówię,
pochodząc z Mauritiusa i tęskniąc za dodo.
Pozwólcie zakończyć przykładem.
Kwestie ochrony przyrody zwykle obejmują
rzadkie rośliny endemiczne,
ale rośliny zwane egzotycznymi,
rosnące w wielu miejscach na świecie,
też trzeba brać pod uwagę.
Dlaczego?
Bo środowisko odgrywa bardzo ważną rolę
w modyfikowaniu cech roślin.
Spójrzmy na tę roślinę,
Centella asiatica. To chwast.
Nazywamy go chwastem.
Centella asiatica rośnie na całym świecie
w wielu regionach Afryki i Azji.
Ta roślina była kluczowa
w zwalczeniu okropnej choroby, trądu,
na Madagaskarze w latach 40.
Centella rośnie na całym świecie,
ale najlepszej jakości jest ta
pochodząca z Madagaskaru,
gdyż zawiera trzy ważne składniki
poszukiwane przez farmaceutów
i kosmetologów.
Firmy kosmetyczne już ich używają
do tworzenia kremów regenerujących.
Stare przysłowie mówi:
na każdą chorobę znaną ludzkości
istnieje roślina będąca lekarstwem.
Możecie nie wierzyć starym przesądom.
Możecie myśleć, że są przestarzałe,
że nauka i technologia są potężne.
Możecie patrzeć na Centella
jak na bezużyteczny chwast,
za którym nikt nie będzie tęsknił.
Nie ma czegoś takiego jak zbędny chwast.
Ta roślina jest żywym laboratorium biologicznym,
może mieć odpowiedzi
na wiele pytań.
Ale musimy jej zapewnić
możliwości do życia.
Dziękuję.
(Brawa)